«واردات دارو» در کابوس حذف ارز 4200 تومانی

طی سه سال اخیر کشور به دنبال تحریم‌های گسترده امریکا تصمیم گرفت منبع محدود ارزی خود را با مدیریت بیشتری توزیع کند. یکی از ابزارها دونرخی شدن ارز بود که از همان ابتدا مخالفان زیادی داشت. اما در نهایت انجام شد و از همان زمان پای ارز 4200 تومانی به عنوان نرخ ارز دولتی به میان آمد. ارزی که مقرر شد با سیاستی ترجیحی به کالاهای با اولویت بیشتر تعلق گیرد. اما از آن زمان مدام دایره این کالاها کوچک‌تر و هر روز یک کالا از این دایره حذف شد. این روند تا جایی ادامه پیدا کرده که حالا اخیرا زمزمه‌هایی از حذف ارز دولتی برای واردات دارو به میان آمده است. روز گذشته هر چند که مسوولان این خبر را تکذیب کردند، اما همین شایعه بازار بورس را تحت تاثیر قرار داده بود.

با این همه حذف ارز دارو موضوعی است که اجرای آن آینده دور از ذهنی نیست. چرا که موجب افزایش قاچاق دارو شده و این همان هدررفت منابع ارزی دولت و خروج آن از کشور است. بر اساس آخرین آمارها 30 درصد داروهایی تولیدی کشور به خارج از مرزها قاچاق می‌شود. داروهای ایرانی به سمت کشورهای افغانستان و پاکستان و داروهای خارجی به سمت عراق و ترکیه. دراین مدت نیز حدود 60 درصد میزان ارزی که در حوزه دارو در نظر گرفته شده بود پرداخت و 40 درصد باقیمانده در گیر و دار مخالفان موافقان آزادسازی نرح دارو تاکنون پرداخت نشده است.

چطور می‌توان ارز دارو را حذف کرد و بازار را مدیریت کرد؟

در این میان بسیاری از کارشناسان معتقدند حذف ارز بدون انجام کارشناسی‌های لازم صرفا فشار گرانی را بر مردم مضاعف خواهد کرد. «حسام شریف‌نیا» عضو هیأت مدیره انجمن علمی اقتصاد و مدیریت دارو اخیرا در میزگردی که برای حل بحران ارز دارو تشکیل شده بود گفته است: «ما مشکل قیمت گذاری در حوزه دارو هم داریم و اگر به یکباره بخواهیم ارز ۴۲۰۰ تومانی دارو را حذف کنیم نرخ همه داروهای بازار شامل وارداتی و تولیدی تغییر پیدا کرده و همه شرکت‌ها به سازمان غذا و دارو درخواست افزایش قیمت می‌دهند در حالیکه تعداد کارشناسان این سازمان به اندازه انگشتان دو دست هم نیستند».

یکی از ابزارهای کنترل این آسیب TTAC است. «تی‌تک» سامانه ردیابی، رهگیری و کنترل اصالت دارو است که از سال ۹۲ و پس از بحران ارزی و کمبود دارویی و اختلاف آماری یک میلیارد دلاری بین وزارت بهداشت، بانک مرکزی و گمرک پیرامون ارز تخصیصی به دارو عملیاتی شد. هدف اصلی این سامانه، ردیابی و رهگیری کالاهای سلامت‌محور و ارز تخصیصی به آنها در زنجیره تامین است.

اما مشکل آن است که در طول این سال‌ها این اطلاعات ثبت نشده و این همان خطایی است که مانع از هزینه‌کرد بخش زیادی از ارزهای دولتی شده و به قول مخالفان تنها فسادزا بوده و منجر به رانت‌خواری شده است. از سویی این سامانه نیز هنوز به طور کامل راه اندازی نشده است. زنجیره TTAC هنوز کامل نیست و اطلاعات لازم تولیدکنندگان در این سامانه دقیق نیست و تکلیف دارو بعد از درب کارخانه مشخص نبوده و گزارش گیری از سامانه TTAC هم دقیق نیست. مشکل اصلی آن است که مسیر توزیع تا مصرف کننده دارو را در TTAC نداریم و متوجه نمی‌شویم بعد از آن که به داروخانه می‌رسد چه اتفاقی برای دارو می‌افتد اما در مورد داروهای بیمه‌ای وضعیت فرق می‌کند و می‌دانیم چه شده و به دست چه کسی رسیده است. در غیر این صورت در نهایت قاچاق و گرانی گریزناپذیر بوده و در وهل اول کسری بودجه دولت را تشدید می‌کند.

نیاز اساسی کشور به داروهای وارداتی

در سال‌های اخیر علاوه بر برخی داروها که ار شرایط تحریمی تاثیر پذیرفتند، داروهای وارداتی نیز بر خلاف ممنوعیت اعمال تحریم بر آن، دچار مشکل شده و مسوولان معتقدند با وجود این مسئله بانک‌های محدودی در جهان هستند که اقدام به مبادله با ما می‌کنند. همین سبب شده که روند واردات کند شده است. اما مشکل اصلی تامین داروهای وارداتی از داخل کشور آب می‌‌خورد. انسولین نمونه اخیر آن است که چند ماه است دستیابی به آن مشکل بوده و در برخی داروخانه‌های حاص به صورت قطره‌چکان توزیع شده است. بر اساس اخرین گزارش روزنامه همشهری اصل ماجرا از این قرار است که دولت برای ملاحظه حال افراد دیابتی، برای تامین انسولین، ارز 4200 تومانی تخصیص می‌دهد. اما به علت اختلاف شدید بین قیمت تمام شده انسولین وارداتی با دلار 4200 تومانی در داخل و قیمت واقعی آن براساس دلار بازار (قیمت روز ارز)، بخشی از انسولین‌های فوق‌العاده ارزان (ارزانی به خاطر تخصیص ارز با نرخ پایین‌تر از بازار)، به جای آنکه دست دیابتی‌ها برسد، در بازار سیاه با قیمت حداقل 8 برابری، خرید و فروش می‌شود. بخشی هم ظاهراً به کشورهای همسایه قاچاق می‌شود.