رد گرانی بر نخ های سیگار!

می توان با اطمینان گفت که بازار سیگار همیشه پر مشتری است؛ شاید نه به شلوغی روزهای قبل از کرونا اما انگار ماجرای این یک قلم با سایر اقلام پرفروش کمی فرق می کند و بازار آن همچنان پر جنب و جوش است. به هر حال نوسان قیمت در بازار سیگار و رشد چندین برابری قیمت سیگارهایی که حتی در داخل تولید می‌شوند، بازار همیشه پرسود سیگار را پر سودتر کرده آنقدر که خیلی‌ها معتقدند آدم‌های قدرتمندی پشت کوچه‌پس‌کوچه‌های تو در توی این بازار نشسته‌اند و همه چیز را کنترل می‌کنند. در این میان تاثیر کرونا بر قیمت سیگار نیز جالب توجه است. گفته می شود تازه‌ترین تأثیر کرونا بر بازار ایران با افزایش نزدیک به ۵۰ درصدی قیمت سیگار نمود پیدا خواهد کرد؛ ‌طوری‌که در طول هفته گذشته سیگاری‌ها ناچار شدند برای خرید هر پاکت سیگار خارجی بین ۵ تا ۱۰ تومان بیشتر از قبل بپردازند یا در بدترین حالت، کلا سیگار خود را عوض کنند. فروشنده‌ها این افزایش قیمت را ناشی از تعطیلی کارخانه‌های تولید سیگار در دنیا، به‌دلیل اعمال سیاست‌های بهداشتی و پیشگیرانه دولت‌ها و بخش خصوصی می‌دانند و معتقدند افزایش قیمت با توقف تولید و کاهش موجودی بازار ادامه خواهد داشت. این نظر با توجه به تامین بخشی از نیاز بازار از طریق قاچاق می‌تواند درست باشد اما رئیس مرکز برنامه‌ریزی و نظارت بر دخانیات کشور نظر متفاوتی دارد. عطاءالله معروف‌خانی گران شدن ناگهانی سیگار را ناشی از تعطیلی مراکز عرضه می‌داند؛ تصمیمی که با ابلاغ ستاد مبارزه با کرونا به‌منظور پیشگیری از شیوع این بیماری ابلاغ شده است. به گفته او، تولید سیگار در ایران متوقف نشده و کارخانه‌ها به فعالیت خود ادامه می‌دهند و تنها مراکز توزیع به‌دلیل قرار گرفتن در زمره مشاغلی که فعالیتشان ممنوع است، اجازه فروش ندارند.

آمار بالای قاچاق

سالانه بین ۷۵ تا ۸۰ میلیارد نخ سیگار در ایران دود می‌شود. بخش عمده‌ای از سیگار مصرفی در داخل ایران تولید می‌شود اما با توجه به ممنوعیت واردات رسمی، سهم قاچاق نیز در بازار سیگار کم نیست. به گفته رئیس مرکز برنامه‌ریزی و نظارت بر دخانیات، نیمی از سیگار مصرفی کشور به شکل قاچاق وارد می‌شود و گردش مالی قاچاق سیگار به تنهایی یک‌میلیارد دلار است. برای اینکه آمار دقیق‌تری از قاچاق سیگار داشته باشیم کافی است مابه‌التفاوت تولید داخل و میزان مصرف را محاسبه کنیم. میزان تولید داخلی سیگار ۵۰ میلیارد نخ در سال اعلام شده که با توجه به رقم مصرف سالانه، میزان دقیق قاچاق ۳۰ میلیارد نخ در سال برآورد می‌شود؛ رقمی که حتی با وجود افزایش قیمت ارز نیز کاهش نیافته است. در کنار اجرای سیاست‌های ضد‌قاچاق در ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز، سال گذشته افزایش ۱۰ درصدی مالیات سیگار نیز در دستور کار قرار گرفت. پیش‌بینی مرکز برنامه‌ریزی و نظارت بر دخانیات کشور این بود که افزایش قیمت حاصل از اجرای طرح‌های مقابله با قاچاق سیگار و کاهش واردات غیررسمی این کالا، می‌تواند کاهش مصرف را به‌دنبال داشته باشد ولی تجربه افزایش قیمت اخیر نشان می‌دهد تقاضا با افزایش ۵۰ درصدی قیمت‌ها نیز کاهش نمی‌یابد. گردش مالی بازار سیگار ۱۳ هزار‌میلیارد‌تومان برآورد می‌شود. ۴۰ درصد از عایدی مالیات بر دخانیات به وزارت بهداشت تعلق می‌گیرد و این وزارتخانه از محل این درآمد برای توسعه و تجهیز بیمارستان‌های خود استفاده می‌کند؛ چیزی که در شرایط کنونی بحران کرونا می‌تواند به بخش بهداشت و درمان کمک کند.

هشت هزار میلیارد تومان هزینه سالانه سیگار

آخرین گزارش مرکز آمار از بودجه خانوار نشان می‌دهد هر خانواده در سال ۹۸ به طور متوسط ۳۰۰ هزار تومان برای خرید انواع دخانیات پول خرج کرده. اگر این رقم را در تعداد ۲۴ میلیون خانوار ضرب کنیم، می‌بینیم ایرانی‌ها در سال رقمی حدود هفت هزار و ۲۰۰ میلیارد تومان برای دخانیات هزینه می‌کنند. با توجه به تورم ۱۵ درصدی بخش دخانیات، احتمالا این رقم برای امسال به حدود هشت هزار و ۳۰۰ میلیارد تومان برسد. اگر قیمت دلار را ۲۶ هزار تومان در نظر بگیریم، می‌توان گفت ایرانی‌ها سالانه رقمی حدود ۳۲۰ میلیون دلار خرج محصولات دخانی می‌کنند. یک طرح پژوهشی نشان می‌دهد حدود ۱۴ درصد ایرانی‌ها در حال حاضر سیگاری هستند. با این حساب می‌توان جمعیت سیگاری‌های کشور را حدود ۱۲ میلیون نفر برآورد کرد. با توجه به هزینه سالانه هشت هزار و ۳۰۰ میلیارد تومانی برای محصولات دخانی در کشور می‌توان گفت هر سیگاری سالانه حدود ۷۰۰ هزار تومان و ماهانه حدود ۶۰ هزار تومان برای خرید سیگار هزینه می‌کند. با توجه به اینکه قیمت هر پاکت سیگار تقریبا ۱۵ هزار تومان است، می‌توان گفت سیگاری‌ها به طور متوسط هفته‌ای یک پاکت سیگار می‌کشند. هر خانواده به طور متوسط در سال ۴۲۱ نخ سیگار ایرانی و ۴۸۸ نخ سیگار خارجی مصرف می‌کند. البته باید توجه داشته باشید که منظور از سیگار خارجی، صرفا برند خارجی است. چراکه اغلب سیگار‌هایی که به صورت قانونی فروخته می‌شود، در داخل کشور تولید شده‌اند و صرفا با نام خارجی بسته‌بندی می‌شوند. بخش دیگری از سیگار‌های خارجی موجود در بازار هم حاصل قاچاق است. چراکه ایران واردات رسمی سیگار ندارد.

تغییرات قیمت انواع سیگار در یک سال گذشته

سیگار‌های باریک «وینستون» و همچنین «وینستون XS» گران‌تر هستند و قیمت هر پاکت آن‌ها تقریبا ۱۸ هزار تومان است. شاید برایتان جالب باشد که بدانید سیگار‌های باریک «وینستون» قیمت بالاتری نسبت به سیگار‌های معمولی دارند. سیگار «کمل» یک سال پیش هفت هزار تومان قیمت داشت و الان قیمت آن به حدود ۱۰ هزار تومان رسیده است. هرچند برخی سوپرمارکت‌ها آن را ۱۲ هزار تومان می‌فروشند. اطلاعات قدیمی‌تر نشان می‌دهد هر پاکت سیگار «کمل» در سوپرمارکت‌ها حدود دو سال پیش هفت هزار تومان بود و در این دو سال حدود سه هزار تومان گران شده است. سیگار «کنت» که پارسال تقریبا ۱۰ هزار تومان بود، بعد از یک سال حدود دو هزار تومان افزایش قیمت داشته و این روز‌ها در سوپرمارکت‌ها با قیمت ۱۲ هزار تومان فروخته می‎شود. این نوع سیگار بیشترین تنوع را به خاطر طعم‌های مختلف دارد، اما همه آن‌ها در محدوده ۱۱ تا ۱۲ هزار تومان قیمت دارند. هرچند قیمت روی بسته‌بندی این سیگار‌ها همان ۱۰ هزار تومان باقی مانده است. سیگار‌های «مارلبرو» که عموما قاچاقی هستند و بدون برچسب در بعضی دکه‌ها و مغازه‌ها فروخته می‌شوند، افزایش قیمت بیشتری در مقایسه با دیگر انواع سیگار دارد. دو سال پیش هر پاکت سیگار «مارلبرو» ۱۵ هزار تومان بود، پارسال به ۲۵ هزار تومان رسید و این روز‌ها با قیمت ۳۶ هزار تومان در برخی دکه‌ها فروخته می‌شود. قیمت انواع پایه‌‎بلند این سیگار در بازار به حدود ۶۰ هزار تومان می‌رسد. سیگار‌های فیلتر پلاس «مارلبرو» هم تقریبا در همین محدوده قیمت دارند. ارزان‌ترین برند‌های سیگار، یعنی «مگنا» و «پال‌مال» نسبت به پارسال تقریبا دو هزار تومان گران شده‌اند. هر پاکت «مگنا» یا «پال‌مال» این روز‌ها حدود هشت هزار تومان قیمت دارد. پارسال سوپرمارکت‌ها و دکه‌ها این نوع سیگار را با قیمت حدود شش هزار تومان می‌فروختند.

کرونا هم واردات تنباکو را کاهش نداد

طی ۶ ماهه اول امسال، هزار و ۲۸۵ تن تنباکو معسل به کشور وارد شد که در مقایسه با مدت مشابه سال قبل رشد ۱۴۸ درصدی را تجربه کرده است. این در شرایطی است که با شیوع کرونا، تصمیماتی مبنی بر تعطیلی قلیان‌سراها از ابتدای سال صورت گرفته و نباید زمینه افزایش مصرف تنباکو در کشور فراهم باشد. در عین حال، طبق تصمیم هیأت عمومی دیوان عدالت اداری و مصوبه مجلس در سال ۹۶ باید تولید و واردات تنباکوی معسل متوقف می شد و حتی در دولت یازدهم، نامه‌ای از سوی معاون وزیر بهداشت وقت تنظیم شد و سازمان مردم نهاد «جمعیت» مجموعه نظارت بر دخانیات کشور نیز خواستار توقف تولید و واردات تنباکوی معسل شدند که تاکنون محقق نشده و همچنان روند واردات و تولید آن ادامه دارد. در عین حال جای این پرسش جدی وجود دارد که در شرایطی که کشور با محدودیت‌های شدید ارزی مواجه است، چگونه تنباکو به عنوان یکی از کالاهای غیر ضروری و حتی مضر به سلامتی عمومی به راحتی از مبادی رسمی وارد کشور می‌شود؟ در این مدت صادرات تنباکو سنتی با افت ۲۸ درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل، به ۴۵ تن رسید و در مقابل، صادرات تنباکو معسل ۹۷.۶ درصد رشد یافت و به ۷۳ تن رسید. طی ۶ ماهه امسال ۸۰۳ تن توتون از کشور صادر شد که نسبت به دوره مشابه سال قبل افت ۱۳.۷ درصدی را داشته است. در مورد صادرات سیگار نیز باید به رشد ۹۹.۷ درصدی طی نیمه اول امسال اشاره کنیم به طوری که در این مدت ۷۱ میلیون نخ سیگار صادر شده است. حال باید دید مشتریان بازار سیگار تا چه اندازه دربرابر تورم مقاومت کرده و آتش این بازار را گرم نگه می دارند به ویژه که با گرانی احتمالی این محصول طی ماه های آتی شاید مشتریان سیگاری فکر تازه ای به حال این عادت نه چندان سلامت خود کنند.