نقشِ نابودی بر کالبدِ هنرهای تجسمی!

نزدیک به یک سال از شروع و شیوع کرونا در کشور می‌گذرد؛ ویروسی که از روزهای آغازین پیدایی تاکنون تأثیرات سوء خود را بر زندگی آحاد مردم به‌ویژه هنرمندان گذاشته است. تعطیلی سالن‌های سینما، تماشاخانه‌های تئاتر، کنسرت‌های موسیقی، گالری‌ها و نگارخانه‌های فعال در عرصه هنرهای تجسمی و… از جمله اتفاقاتی بود که اندکی پس از گسترش بی‌محابای دامنه شیوع کرونا در کشور به وقوع پیوست و بدین ترتیب، چرخ اقتصاد هنر نیز به تدریج ساز ایستایی و توقف کوک کرد. در شرایط کم رونقی و توقف فعالیت‌های هنری در کشور، نخستین عنصری که در معرض آسیب و مخاطره قرار گرفت، معیشت هنرمندان بود؛ به ویژه آن دسته از هنرمندانی که تنها راه درآمدشان از هنر و فعالیت‌های هنری می‌گذشت، بیش از سایرین در معرض لطمه و فشار قرار گرفتند. در این میان بسیاری از مشاغل برای سازگار شدن با شرایط موجود به دنبال راه چاره افتادند. در عرصه های هنری، گویا مجازی شدن ، تنها راه تسکین بود. در ادامه این مسیر که در موسیقی و سینما هنوز هم در حال جواب پس دادن است، حوزه هنرهای تجسمی نیز برای ادامه حیات خود به فضای مجازی روی آورد. پس از برگزاری حراج های هنری و نمایشگاه های مهم جهان به صورت آنلاین، گالری های ایران نیز شانس خود را در این حوزه امتحان کردند. هر چند چنین رویکردی با محدودیت‌هایی نیز همراه بود و نمی توانست ارتباط نزدیک هنرمند و مخاطب را تمام و کمال منتقل کند، اما دست‌کم راه گریزی بود تا جامعه هنری تسلیم این بیماری نشود و کسب و کارهای مرتبط با آن ادامه یابد. با این حال حراج تهران زیر بار برگزاری آنلاین نرفت و هنوز هم منتظر معجزات بعد از کروناست.

خانه هنرمندان در حصار گرفتاری های مالی

بخش بزرگی از گالری‌های موجود در خانه هنرمندان متعلق به بخش خصوصی است. برخی از آن ها ساختمان‌های قدیمی را با هزینه‌ای هنگفت اجاره و آماده‌سازی کرده‌اند اما در حال حاضر مشکلات زیادی دارند. برخی گالری‌ها کلا تعطیل شده‌اند و امیدی نیست که با این شرایط بتوانند دوباره به کار خود ادامه دهند. تعداد اندکی که کار را دوباره شروع کردند هم با استقبال چندانی روبه‌رو نشده و فروش اندکی داشته‌اند. برخی دیگر هم سراغ گالری مجازی رفته‌اند و نمایشگاه‌های خود را به این‌صورت برگزار می‌کنند.

مسئولان چه کردند؟!

در چنین شرایطی، همه نگاه‌ها و انتظارات متوجه دولت، مسئولین و دست‌اندرکاران عرصه فرهنگ و هنر کشور بود تا شاید تمهیداتی برای جبران و برون‌رفت از شرایط بغرنج اقتصادی و معیشتی کنونی بیندیشند و وضعیت دشوار هنرمندان آسیب‌دیده را چاره‌ای سازند؛ اما مسئولین به رسم سابق تنها به دادن وعده‌های دلخوش‌کننده بسنده کردند و حالا در حالی‌که قریب به یک سال از شیوع و فراگیری ویروس کرونا در کشور می‌گذرد و چرخ اقتصاد هنر به کلی متوقف شده و این کشتی طوفان‌زده عن‌قریب به گل نشستن است، کماکان گام مثبت و محسوسی از سوی دولت، مسئولین و دست‌اندرکاران عرصه فرهنگ و هنر برداشته نشده است. رخوت و اهمال مدیران و مسئولین امر در عرصه هنرهای تجسمی، وضعیت به مراتب بغرنج و مأیوس‌کننده‌تری را نسبت به سایر حوزه‌ها و رشته‌های هنری رقم زده است. آن طور که تسنیم می نویسد، در شرایطی که در لایحه بودجه سال ۱٣٩٩ سهم هنرهای تجسمی نسبت به سایر رشته‌های هنری اعم از سینما، تئاتر و موسیقی از کمّیت کمتری برخوردار است، سستی و بی‌اهتمامی مدیران عرصه هنرهای تجسمی نسبت به وضعیت معیشتی هنرمندان این عرصه نیز بر عمق و دامنه مصائبِ مسئله افزوده است. طی ماه‌های اخیر، کسر قابل توجهی از هنرمندان فعال در عرصه هنرهای تجسمی از فرط فشارهای معیشتی، عدم دریافت سفارش اثر و کم‌رونقی بازار هنرهای تجسمی، دادِ سخن برآورده و شکوه‌ها سر داده‌اند اما فریاد آن ها فرجامی جز بی‌اعتنایی و عدم پاسخگویی مسئولین امر پیدا نکرده است.

بازار بزرگ هنرهای تجسمی به کجا رسید؟

این در حالی است که چندی پیش هادی مظفری؛ مدیرکل مرکز هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در گفت‌وگو با یکی از رسانه‌ها از برپایی «بازار بزرگ هنرهای تجسمی» در سال جاری خبر داده بود؛ اما این بازار با وجود شرایط سخت و دشوار معیشتی هنرمندان عرصه هنرهای تجسمی در مقطع کنونی و درحالی‌که ضرورت شکل‌گیری آن بیش از همیشه محسوس و مورد نیاز است، کماکان نه در فضای واقعی و نه در فضای مجازی شکل نگرفته و مشخص نیست اداره‌کل هنرهای تجسمی چه سازوکار و سیاست بدیلی را برای جبران عدم برپایی آن درنظر گرفته است.

وضعیت گالری های تهران در تعطیلات دو هفته ای آذر

همزمان با اجرای طرح تعطیلی شهرها با وضعیت قرمز از اول آذر ماه، برخی از گالری ها نیز به تصمیم شخصی خودشان تصمیم به تعطیلی گرفته اند و برخی هم منتظر تذکر نهایی هستند و تعدادی هم با هماهنگی قبلی همچنان امکان بازدید حضوری دارند. تماس ایسنا با برخی از گالری‌های تهران، نشان می‌دهد که رویه مشخصی برای برگزاری نمایشگاه‌های هنری وجود ندارد. برخی از گالری‌ها بنا به تصمیم شخصی در هفته آینده تعطیل شده‌ و برخی کلیه فعالیتشان را فقط محدود به دنیای مجازی کرده‌اند و بعضی هم با بیان جملاتی همچون «هنوز وزارت ارشاد به ما اعلام تعطیلی نکرده است»، «هنوز مشخص نیست»، «فعلا منتظریم»، و «تعطیل هستیم اما برای بازدید تماس بگیرید»، برنامه مشخصی برای ادامه فعالیتشان در هفته های آینده ندارند. از جمله گالری هایی که به طور کلی در فضای مجازی فعالیت می کند و امکان بازدید حضوری ندارد می توان به گالری «گلستان» اشاره کرد. گالری «ساربان» هم از جمله گالری هایی است که به دلیل شیوع ویروس کرونا تا پایان سال ۹۹ اعلام تعطیلی کرده است. در این میان «شیرین»، «طراحان آزاد»، «اُ»، «سیحون» و … از جمله گالری هایی هستند که بر اساس تعطیلی کلی تهران در هفته آینده، فعالیتشان را حداقل به مدت یک هفته متوقف کرده اند. برخی دیگر از گالری ها نیز در هفته آینده میزبان نمایشگاه های هنری هستند و هنوز تصمیم مشخصی برای ادامه برگزاری نمایشگاه هایشان در نظر ندارند. اینگونه به نظر می رسد که این گالری ها منتظر اعلام نظر رسمی متولیان امر در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی هستند و تا آن زمان تصمیم دارند به فعالیتشان ادامه دهند.

باید گفت آن چه امروز به‌واسطه فراگیری کرونا و تعطیلی فعالیت‌های فرهنگی و هنری کشور با آن مواجهیم، وضعیت بغرنجی را بر پیکره اقتصاد نحیف هنرهای تجسمی کشور عارض کرده و این کشتی طوفان‌زده را در آستانه به گل نشستن قرار داده است؛ از این رو ضروری است مسئولین امر فکری به حال وضعیت نابسامان کنونی بکنند؛ پیش از آن که دیر و راه برای جبران خسارات و لطمات وارده به هنرمندان شاغل در این عرصه بسته شود…