ناقوس خطر بیخ گوش سینمای هنر و تجربه

این روزها سایه شوم تعطیلی، یکی از شریف ترین گروه های سینمایی کشور را تهدید می کند؛ گروهی که سال ها با بودجه محدود، حاشیه نشینی در اکران و تعطیلی مجله نیز دوام آورد اما حال کار به تعطیلی دفتر اصلی این گروه و انتقال آن ها به گوشه‌ای در ساختمان دبیرخانه جشنواره فیلم فجر رسیده؛ روندی که به نظر می رسد ناقوس تعطیلی این گروه را به صدا درآورده است.

شش سال فراز و فرود

گروه سینمایی هنر و تجربه در سال‌های ابتدایی دولت یازدهم و در زمان مدیریت حجت‌الله ایوبی در سازمان سینمایی تاسیس شد. گروهی که تلاش کرد در طول شش سال فعالیت، فیلم‌های هنری و تجربی در مدیوم‌های بلند داستانی، کوتاه و مستند را با توجه به ظرفیت‌های نمایشی اکران کند. در نظرسنجی‌ که در پایان دولت یازدهم صورت گرفت یکی از دستاوردهای دولت در حوزه فرهنگ و هنر تاسیس همین گروه به حساب آمد. موسسه‌ای که در دولت دوازدهم رفته رفته از حمایت‌های دولتی فاصله گرفت و کشمکش‌های زیادی بر سر بودن یا نبودنش ایجاد شد. بسیاری معتقدند با رفتن حجت‌الله ایوبی از سازمان سینمایی، این تشکیلات دیگر نتوانست با روسای بعدی سازمان سینمایی تعامل ایجاد کند و همگی آن ها به نحوی در عدم حمایت از این دستاورد دولت اتفاق نظر داشتند. این گروه سینمایی مهر امسال وارد ششمین سال تاسیس خود شد اگرچه فعالیت‌های آن برای آینده در هاله‌ای از ابهام قرار گرفته و در سال پایانی دولت این سوال مطرح است که آیا موسسه هنر و تجربه در دولت‌ بعد هم جایگاه خودش را می‌تواند حفظ کند یا خیر.

عدم حمایت دولت و حداقلی اکران

پرویز کیمیاوی، سیف الله صمدیان، ناصر تقوایی، علیرضا داوودنژاد، رخشان بنی اعتماد، کامران شیردل، محمدعلی سجادی، محسن امیریوسفی مانی حقیقی، مجید برزگر و… لیستی بلندبالا از سینماگرانی را تشکیل می‌دهند که ترجیح داده‌اند شماری از آثارشان را در گروه سینمایی هنر و تجربه روی پرده ببرند؛ گروهی که با هدف حمایت و ایجاد زمینه برای آثار «تجربه‌گرا» و هنری در مقابل فیلم‌های سرگرم‌کننده و تجاری گروه هنروتجربه ظهور و بروز پیدا کرد و متناسب با سرمایه‌گذاری که برای آن شد، موفق بود. این گروه به یک یا دو سینماتک مستقل در پایتخت نیاز داشت که محور و محل تجمع سینماگران و مخاطبان فیلم‌های هنری و تجربی باشد؛ رویکردی که در بسیاری از کشورهای جهان از کشورهای اروپایی چون فرانسه و آلمان تا کشورهای دارای صنعت سینما نظیر آمریکا اجرا شده و موفق بوده است. این سینما به واسطه اینکه پاتوق این گروه از سینماگران و مخاطبان این جنس آثار می‌شوند، در بسیاری از اوقات از سالن‌هایی که فیلم‌های بدنه اکران می‌کنند نیز به سودآوری بیشتری می‌رسند و توجیه اقتصادی نیز دارند؛ هرچند معمولاً نه تنها در کشورهای دارای بودجه‌های فرهنگی، بلکه حتی در کشورهای با دولت‌های متکی بر نظام‌های اقتصادی لیبرال نیز از این گروه‌های سینمایی حمایت می‌شوند. در این روش فیلم‌ها به جای اکران در مدت زمان کوتاه و در تعداد سالن زیاد (اکران عرضی)، در سالن‌های محدود اما در زمان طولانی اکران می‌شوند (اکران طولی) و تماشاگران این فیلم‌ها که مشتری ثابت این سالن‌های محدود به عنوان پاتوق تماشاگران حرفه‌ای سینما هستند، در این سالن‌های محدود متمرکز می‌شوند و فیلم‌های مستقل و تجربی نیز نسبت به سرمایه‌ و ساختار تولیدشان، درآمد قابل توجهی به دست می‌آورند. در مدل ایران روش اکران طولی اجرا شد اما سرمایه گذاری لازم از سوی دولت برای خرید سالن و ایجاد پاتوق صورت نپذیرفت و گروه هنروتجربه با تضمین کف فروشی برای برخی سالن‌های سینما و فیلم‌ها، زمینه اکران فیلم‌ها را فراهم کرد.

تعطیلی مجله؛ مقدمه تعطیلی گروه سینمایی هنر و تجربه

چندی پیش نشریه هنر و تجربه که همچون این گروه نگاهی هنری و تجربی به سینما داشت و حاوی محتوای ارزشمندی برای بهره برداری بود تعطیل شد که البته دلیل آن اعلام نشد؛ نشریه‌ای که از آغاز راه‌اندازی تا زمان تعطیلی و طی این سال‌ها دستمزد نویسندگانش افزایش نیافت. این اتفاق چنین نگرانی را تشدید کرده که گروه هنر و تجربه نیز به مرور سرنوشت مشابهی بیابد و هنر و تجربه اساساً حذف شود. قرار گرفتن این گروه تحت نظر یکی از موسسات سازمان سینمایی نیز که پیش از این رخ داده بود، بیش از پیش این وضعیت را پیچیده نموده است. در صورتی که چنین اتفاقی رخ دهد، قاعدتاً امکان نمایش ده‌ها فیلم سینمایی در هر سال که در رقابت با فیلم‌های تجاری و سرگرمی شانس چندانی برای اکران ندارند، از دست می‌رود و لیست فیلم‌هایی که در هر سال فرصت اکران پیدا نمی‌کنند، طولانی می‌شود. به تازگی کارگردان یکی از فیلم‌های سینمایی از سه سال انتظار برای اکران فیلمش در سینمای بدنه انتقاد کرده بود اما واقعیت آن است که در آن بخش، مبنای اصلی ارزیابی میزان احتمالی فروش و جذابیت برای مخاطب عام است و حال اگر اندک روزنه‌ای که برای فیلم‌های غیرتجاری وجود دارد نیز بسته شود، ضربه بدی به سینمای مستقل ایران خواهد خورد.