یک خواست و دو مسیر برای تک نرخی کردن ارز

رزم حسینی هنوز تصدی‌اش بر وزارت صمت به سه ماه نرسیده اما در این مدت کوتاه یکی از کلیدوایه‌های کانونی‌اش تک نرخشی شدن ارز بوده است. کلید واژه‌ای که او روز گذشته و دو روز پس از آخرین باری که از آن استفاده کرد، این بار در جمع انجمن نوردکاران فولادی با از ان بهره برد و گفت: «در وزارت صمت با سماجت به دنبال تک‌نرخی کردن ارز و حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی بوده‌ایم که اکنون، همگان منتظر تصمیم انقلابی مجلس در این خصوص هستند.» رزم حسینی یاور همپای خود را در زمین زدن نظام چند نرخی ارز مجلس یازدهم می‌بیند که هم در کمیسیون‌های مرتبط و هم در کلیت نشان داده با تک نرخی شدن ارز موافق است. اما سوالی که وجود دارد این است که اولاً تک نرخی شدن ارز به عمر دولت روحانی قد خواهد داد؟ و دیگری این‌که فرضاً هم اگر قد بدهد چه نتایجی در بر خواهد داشت؟دو سوالی که علی سرزعیم اقتصاددان در گفتگو با فراز در پاسخ به آنها می‌گوید «بعید به نظر می‌رسد در دولت فعلی شاهد تک نرخی شدن ارز باشیم اما اگر هم این اتفاق رخ دهد، در شرایطامروز اقتصاد ایران تنها منجر به افزایش شدید تورم خواهد شد.»

شعار مشترک اما روش‌ها متفاوت

علیرضا رزم‌حسینی وزیر صمت روز گذشته و برای چندمین بار ارز چند نرخی را هدف گرفت. او در جلسه با اعضای انجمن نوردکاران فولادی، ریشه بسیاری از مشکلات اقتصادی کشور را دو نرخی بودن ارز دانست و خطاب به نمایندگان مجلس شورای اسلامی گفت: «در مجموعه وزارت صنعت، معدن و تجارت به عنوان نماینده تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی با سماجت به دنبال تک‌نرخی کردن ارز و حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی بوده‌ایم که اکنون، همگان منتظر تصمیم انقلابی مجلس در این خصوص هستند.»

او البته در حال جاضر به نظر نمی‌رسد در دولت تنها باشد و دولتی‌ها با بودجه 1400 نشان ادند در مجموع تمایل دارند به سوی تک نرخی شدن ارز حرکت کنند، هرچند نه به صورت یکباره اما همین موضوع هم در شرایطی است که کابینه در سال‌های 97 و 98 در مجموع چندان تمایلی به تک نرخی شدن ارز نشان نمی‌داد.

جدای از دولت اما مجلس از ابتدای روی کار آمدن خود بر طبل تک نرخی شدن ارز کوبیده است و این موضوع را در دست پیگیری دارد. موضوعی که با آمدن لایحه بودجه دولت به مجلس و شعار دولتی‌ها در رابطه با این بودجه که در آن مدعی هستند روند تک نرخی شدن ارز کلید خورده، سمت و سوی اقدامات مجلسی‌ها شکل جدی‌تری به خود گرفته است. هرچند که مجلس یازدهم رویه دولت در این زمینه را قبول ندارد و اقدامات دولت را تنها شعاری می‌داند و خواستار تک نرخی شدن یکباره قیمت ارز است.

نمونه‌ای از مسیری که مجلس در برابر دولت حتی در موضوع تک نرخی شدن ارز در پیش گرفته را می‌توان در گفته‌های چند هفته قبل احمد امیرآبادی‌فراهانی عضو هیئت رئیسه مجلس یافت. او در آن اظهارات با بیان اینکه بعد از ارسال لایحه بودجه ۱۴۰۰ به مجلس، باید طی بررسی‌ها ارز به صورت تک نرخی و واقعی تعیین و دیگر مسائل مانند حقوق‌ها، ارزاق و … با نرخ واقعی مشخص شوند، گفت: «نمی‌شود با تعیین ارزهای چند نرخی منابع مردم مظلوم و مستضعف جامعه را به جیب یک سری افراد خاص که معمولاً در کنار دولت، گروه‌ها و جناح‌ها بوده و یا از اقوام و بستگان برخی مسئولان اجرایی کشور به شمار می‌روند، ریخت و تنها آنها از این ارز بهره‌مند شوند.»

نماینده قم در مجلس یازدهم همچنین ضمن تاکید براینکه مجلس در بحث بررسی لایحه بودجه سال ۱۴۰۰ مسئولیت سنگینی را برعهده دارد، اظهار کرد: «مجلس باید تصمیم خود را درباره تک نرخی شدن ارز بگیرد و به هیاهوهای دولت هم گوش نکند، مانند بحث طرح تأمین کالاهای اساسی که مجلس اعلام کرد، دولت کالاهای اساسی وارداتی با ارز ۴۲۰۰ تومانی را سهمیه‌بندی کرده و بوسیله کارت الکترونیکی در اختیار مردم بگذارد اما دولت در ادعایی نادرست بیان کرد، مجلس خواهان حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی و گرانی و … است.» این البته تنها مشت نمونه خرواری از کنش و واکنش‌های مشابه در این موضوع و در مجلس یازدهم است.

به یکباره تک نرخی شدن در این شرایط به صلاح نیست

اما جدای از روش‌های مجلسی‌ها و دولتی‌ها در رابطه با تک نرخی کردن ارز موضوعی که بسیاری در رابطه با ان ابراز نگرانی می‌کنند این است که آیا شرایط برای رخ دادن چنین موضوعی فراهم است. در این رابطه «علی سرزعیم» به فراز می‌گوید: «شکی در این موضوع وجود ندارد که چند نرخی بودن ارز کمکی به تولید نمی‌کند و اگر برخی سیاست‌ها اعمال نشود حتی تولید از این موضوع متضرر می‌شود که همین گونه هم شده. اما با این همه مسئلهاساسی امروز اقتصاد ایران این است که شرایط به هیچ وجه برای تک نرخی شدن ارز وجود ندارد.»

او با اشاره به اینکه بعید می‌دانند با تمام آنکه مجلس و دولت از تک نرخی شدن ارز دفاع می‌کنند، در مدت باقی‌مانده از دولت فعلی ارز تک نرخی شود، می‌گوید:«اگر هم فرض بگیریم که چنین اتفاقی رخ دهد در شرایط فشار شدید تحریم‌ها و نابسامانی که امروز اقتصاد ایران در ان به سر می‌برد، نتیجه این اقدام افزایش شدید نرخ تورم خواهد بود که منجر می‌شود دولت در موضوع حفظ ارزش پول ملی و تقویت قدرت خرید اقشار ضعیف ناتوان‌تر از همیشه باشد.»

این اقتصاددان با بیان اینکه چنین اقدامی در شرایط فعلی یک شک ارزی بر اقتصاد ایران تحمیل می‌کند، یادآور می‌شود: «دولت تا مادامی که در درون دست به برخی اصلاحات اقتصادی نزند و فشارهای بیرونی بر دوشش کاسته نشود نمی‌تواند بدون آسیب ارز را تک نرخی کند. این در شرایطی است که ارز چن نرخی نیز رانت را در اقتصاد ایران تقویت کرده است که اقتضا می‌کند با اصلاح نرخ ارز در بودجه و به مرور نزدیک کردن آن به نرخ بازار آزاد از این وجه آسیب‌زا دور شود.»

این‌همه در حالی است که امروز جهت‌گیری‌ها میان دولت و مجلس در تقابلی‌ترین شکل خود به پیش می‌رود حتی در جایی که به نظر تا حدودی شعارهایشان یکسان باشد، همانند موضوعی چون تک نرخی کردن ارز. موضوعی که بسیاری معتقدند به عمر دولت فعلی قد نمی‌دهد.