خرید برنج با مشت به جای کیلو!

سطح زندگی و خوراک ایرانیان به خصوص اقشاری که به لحاظ اقتصادی در دهک‌های کم‌برخوردار تر هستند با چاغ شدن روز افزون قیمت‌ها لاغر‌تر و رنجورتر می‌شود. تنها در یک نمونه برنج هندی که عموما در سال‌های دورتر از سوی این اقشار و حتی در سال‌های اخیراز سوی طبقه متوسط اقتصادی، به سبب قیمت اقتصادی‌تر مورد استفاده قرار می‌گرفت از دی ماه سال گذشته تا دی ماه امسال در هر کیلو 20 هزار تومان گران شده است. دبیر واردکنندگان برنج دلیلی این موضوع را تغییر نرخ ارز برای واردات می‌داند اما یکی از واردکنندگان هم این موضوع و هم نحوه عرضه را دلایل دخیل می‌داند و معتقد است دست دلالان در افزایش قیمت‌ها در کار است. این‌ها همه در شرایطی است که یافته‌های میدانی فراز و گفتگو با خرده فروشان بازار برنج نشانمی‌دهد این قیمت‌های سرسام آور هم فروش را نسبت به سال گذشته حدود 50 درصد کاهش داده و هم بسیاری از مردم آنطور که میان فروشندگان مسطلح است، به کیلو‌خری برنج روی آورده‌اند.

برنج هندی؛ ابتدای زمستان 98 حدودا 7 هزار تومان ابتدای زمستان 99 حدودا 26 هزار تومان

به گزارش فراز، برنج خارجی که معروف‌ترین نوع آن عمدتا برنج هندی است، زمانی چندان میان ایرانیان طرفدار نداشت اما در سال‌های اخیر و بد شدن عمومی وضعیت معیشت مردم به سبب قیمت اقتصادی‌اش در مقایسه با محصول ایرانی جایگاه قابل توجهی بر سر سفره ایرانیان پیدا کرد و هرچه جلو تر آمدیم جایگاهش پررنگ‌تر شد. این در حالی است که رفته رفته کار به جایی رسیده که همین نوع از برنج نیز خریدش نیز برای بسیاری سخت یا گاها غیر ممکن شده است. به عنوان نمونه بهترین نوع برنج هندی که ابتدای زمستان سال گذشته در بازار حدودا کیلویی 7 هزار تومان قیمت داشت در روزها و هفته‌های اخیر از 22 تا 27 هزار تومان در هر کیلوگرم به فروش می‌رسد. با یک محاسبه ساده مشخص می‌شود که تنها برنج هندی در میان انواع برنج وارداتی در این یک سال 271 درصد جهش قیمتی داشته است.

دلایل گرانی برنج وارداتی چیست؟

روند افزایش قیمت برنج را باید از زمانی رسد کرد کهنرخ ارز وارداتی آن تغییر کرد. برنج خارجی تا ابتدای سال جاری جزو کالاهایی قرار داشت که ارز ۴۲۰۰ تومان دریافت می کرد اما از این لیست کنار گذاشته شد و با نرخ سامانه نیما که حدود ۲۵ هزار تومان در هر دلار است تأمین ارز می شود. این موضوع یکی از عواملی است که فعالان بازار برنج برای افزایش قیمت این محصول وارداتی مورد اشاره قرار می‌دهند.

از سوی دیگر تا همین دو ماه پیش دپوی حدود ۲۳۰ هزار تنی برنج های وارداتی از بیش از یک سال گذشته و عدم ترخیص آن از جمله عوامل دیگر افزایش قیمت برنج اعلام می شد.گمرک ایران دلیل این عدم ترخیص را تنها عدم تامین ارز و صدور کد رهگیری بانک اعلام کرده بود که در این شرایط مجوز ترخیص وجود نداشت. ماجرا تا جایی پیش رفت که واردکنندگان از رو به فساد رفتن برنج های وارداتی خود در گمرک و بنادر انتقاد کرده و خواستار ترخیص شدند ، در نهایت بعد از مذاکرات صورت گرفته مشکل تأمین ارز برنج های دپو شده برطرف و با صدور کد رهگیری بانک ترخیص این برنج‌ها آغاز شد. فعالان بازار برنج‌های وارداتی معتقد بودند با ترخیص شدن این برنج‌ها قیمت در بازار کاهش خواهد یافت اما ما در شرایطی که بخش قابل توجهی از این برنج‌ها ترخیص شده اند، نه تنها قیمت برنج وارداتی کاهش نیافت که مقداری هم افزایش داشته است.

حال اما دلایل دیگری برای افزایش دوباره قیمت برنج خارجی مطرح می‌شود و از آن جمله کسری این نوع از برنج طی ماه‌های انتهایی سال در انبار‌ها و بازار است. در همین رابطه حدود دو هفته قبل دبیر انجمن واردکنندگان برنج کشور از کسری 50 درصدی برنج خارجی در سه ماهه آخر سال خبر داد. مسیح کشاورز با اشاره به مشکلات اخیر واردات برنج، گفت: «با توجه به قیمت بالای برنج‌های درجه یک خارجی و گرانی ارز باید به فکر جایگزینی آن باشیم. وی ادامه داد: «ما از مسئولان درخواست کردیم که به آن‌ها اجازه واردات برنج‌های پر محصول و ارزان‌تر از منابع جدید بدهند.»

کشاورز بیان اینکه با درخواست ما جلسه‌ای در وزارت صعت، معدن و تجارت با حضور مسئولان مربوطه برگزار شد، افزود:« در این جلسه دستورات لازم برای اجرایی شدن پیشنهاد ما برای واردات برنج پرمحصول و ارزان داده شد، اما تا امروز دستگاه‌های مربوطه اقدامی انجام نداده‌اند. وی دستگاه‌های که تامین ذخایر برنج‌های وارداتی منتظر آن‌ها هستند را وزارت بهداشت،‌ درمان و آموزش پزشکی و سازمان استاندارد عنوان کرد.»

به گفته کشاورز‍؛‌ اگر دستگاه‌های عنوان شده هر چه سریع‌تر همکاری خود را برای واردات برنج آغاز نکنند با کسری 50 درصدی ذخایر برنج وارداتی روبه رو خواهیم شد. وی توضیح داد: «در حال حاضر واردات برنج‌های درجه یک از منابع سنتی گران تمام می‌شود و قیمت آن تفاوتی با قیمت برنج درجه یک داخلی نخواهد داشت. به اعتقاد کشاورز؛ بخش عمده‌ای از مردم برنج خارجی را به دلیل قیمت پایین‌تر نسبت به برنج داخلی مصرف می‌کنند که با افزایش قیمت آن از سبد غذایی این قشر خارج می‌شود.»

دبیر انجمن واردکنندگان برنج کشور در واکنش به خبر متروکه شدن بخشی از برنج‌های واردتی مانده در گمرک گفت:«این خبر مورد تایید ما نیست چراکه گزارش‌های انجمن نشان می‌دهد ترخیص انجام شده است. کشاورز یادآور شد: پس از ورود معاون اول رئیس جمهور به موضوع برنج‌های رسوبی در گمرک ترخیص انجام شده و در حال حاضر در این زمینه مشکلی وجود ندارد.»

این گفته‌های دبیر انجمن واردت کنندگان برنج در حالی است که برخی رسانه‌ها در روزهای اخیر گزارش داده اند که ۴۰ هزار تن از دو قلم کالای اساسی (برنج و دانه سویا) در آستانه اعمال مقررات متروکه و تحویل به سازمان اموال تملیکی قرار دارند. با این همه اما روز گذشته باز هم دبیر انجمن واردکنندگان برنج در رابطه با کسری برنج و ضرورت واردات سخن گفت.

کشاورز در این رابطه اظهار داشت:«با توجه به ایام‌پایانی سال و گرانی برنج خارجی نیاز است که تا ۴ ماه آینده حداقل کسری ۷۰۰ هزار تنی برنج از طریق واردات ارقام پرمحصول جبران شود.»

او از کاهش ۵۰ درصدی واردات برنج خبر داد و گفت: «با توجه به واردات برنج با ارز نیما و کاهش تقاضا برای خرید ناشی از مشکلات معیشتی، میزان واردات نسبت به سال قبل افت محسوسی داشته است که هر چه سریع‌تر در این خصوص باید تمهیداتی اندیشیده شود، در غیر این صورت با خطر حذف برنج از سفره خانوار‌ها روبه‌رو خواهیم بود.»

اما جدای از این بخش اظهارات ادبیر انجمن وارد کنددگان برنج، آن بخش از صحبت‌های او جالب توجه بود که گفته است «قیمت هر کیلو برنج هندی و پاکستانی بالای ۲۰ هزار تومان است»، در حالی که در بازار برنج‌های وارداتی این روز‌ها قیمت پایین تر از 22 هزار تومان در هر کیلو دیده نمی‌شود.

باز هم آتشی که دست دلالان در برافروختن آن در کار است

تمام این دلایلی که برای توجیح افزایش قیمت برنج خارجی در بازار مطرح می‌شود در شرایطی است که تمامی وارد کنندگان برنج خارجی با دلایل ذکر شده از سوی دبیر انجمن واد کنندگان برنج، هم نظر و هم راستا نیستند. این واردکنندگان برنج خارجی عواملی چون نقش آفرینی دلالان در این بازار رانیز در افزایش قیمت‌ها بسیار موثر می‌دانند.

یکی از این وارد کنندگان برنج خارجی که تمایل داشت نامش محفوظ بماند، در این ارتباط به «فراز» می‌گوید: دلالان هم در بازا برنج خارجی نقش آفرین هستند و هم در بازار برنج داخلی. آنها به اسم حمایت از محصول داخلی فشار آوردند که ارز نیمایی برای وارداتد برنج اختصاص پیدا کند و به همین سبب روند افزایش قیمت برنج وارداتی کلید خورد. آن هم در شرایطی که ارز سامانه سنا هم می توانست مورد استفاده موارد کنندگان قرار گیرد تا اینگونه به بازار شک قیمتی وارد نشود.

او می‌افزاید:«از سوی دیگر نرخی که دلالان برنج را از وارد کننده می‌خرند با نرخی که در بازار عرضه می‌کنند متفاوت است حاشیه سودی که برای خود در نظر می‌گیرند نه تنها منصفانه نیست بلکه ناجوانمردانه است. آنها حتی نرخ برنج را در شرایطی که ارزش را دیگری پرداخت کرده با نرخ دلار بالا و پایین می‌کنند.»

این وارد کننده برنج خارجی همچنین در انتها می‌گوید: روند واردات از سوی مقامات مسئول وزارت صمت و گمرک هم دائما تهدید می‌شود و همین موضوع سبب می‌شود دلالان با سوءاستفاده نسبت به موجودی خود قیمت‌ها را بالا ببرند. همین حالا هم اگر واردات و بعد از آن ترخیص به موقع به روند عادی خود باز نگردد و اقداماتی برای ایجاد تناسب میان عرضه و تقاضا ایجاد نشود باز هم در ماه‌های انتهایی سال شاهد چنین شرایطی خواهیم بود.

تمام گفته‌های این وارد کننده برنج خارجی در حالی است که یافته‌های میدانی و گفتگوهای موردی خبرنگار فراز با برخی خورده فروشان برنج در سطح تهران، نشان می‌دهد به سبب افزایش قیمت خیره کننده و نزدیک شدن قیمت برنج وارداتی به برنج داخلی فروش انواع برنج از جمله برنج خارجی نسبت به سال گذشته 50 درصد کاهش پیدا کرده است. بسیاری از خورده فروشندگان برنج به خبرنگار فراز گفته اند کم نیستند مشتریانی که توانایی خرید کیسه‌های 10 کیلویی یا 5 کیلویی برنج را ندارند و همان معدود دفعاتی هم که برای خرید برنج می‌ِآیند ما مجبور به کیلو فروشی برنج به آنها هستیم.