کاهش شعب بانک‌ها؛ شعار یا تصمیم؟

«عباس معمارنژاد» معاون بانک و بیمه وزیر امور اقتصادی و دارایی، در نشست خبری عصر شنبه (ششم مهر ماه) از واگذاری ۱۰ هزار شعبه بانکی در سراسر کشور خبر داد که قرار است از محل آن، ۸۰ هزار میلیارد تومان از منابع بانک‌ها آزاد شود. آن چه مشخص نیست روند این واگذاری و چگونگی مجاب کردن بانک‌ها به این امر است.

طرح اصلاح نظام بانکی

معاون بانک و بیمه وزیر امور اقتصادی و دارایی، در نشست خبری دیروز درخصوص طرح اصلاح نظام بانکی گفت: در این طرح، چالش‌ها و راهکارهایی در سه محور مالی، ساختاری و قوانین و مقررات تعیین شده است.

بر اساس آمار رسمی وزارت امور اقتصادی و دارایی، امسال ۶۰ هزار میلیارد تومان از محل فروش اموال مازاد بانک‌ها پیش‌بینی شده است. شرکت‌هایی مانند گروه سرمایه‌گذاری امید، نیروگاه جهرم، گروه توسعه ملی و کشت و صنعت کارون واگذار شده یا آماده واگذاری هستند.

مقاومت‌ها در مقابل فروش اموال مازاد

معاون وزیر اقتصاد معتقد است: «دلیل مقاومت بانک‌ها در مقابل فروش اموال مازاد، این است که هیچ چارچوب مشخصی درباره عرضه اموال مازاد بانک‌ها وجود نداشت و در نهایت پیشنهاد شد که می‌توانند از دستورالعمل‌های مربوط به خصوصی‌سازی و اصل ۴۴ خاک برای ارزش گذاری و تخصیص وجوه واگذاری استفاده کنند.»

یکی از دلایل مهم کاهش توان وام‌دهی بانک‌ها منابع قفل‌شده در املاک و مستغلات است که سهم دارایی‌های ثابت بانک‌ها را نسبت به دارایی‌های جاری آنان افزایش می‌دهد. در اقتصاد ایران که نظارت بر نظام بانکی ضعیف و بانک‌ها دچار تخلفات گوناگون هستند، این نسبت بسیار بالاست. بانک مرکزی طی سال‌های اخیر در بخشنامه‌های متعددی بر لزوم فروش املاک و مستغلات مازاد بانک‌ها تاکید کرده اما چرا بانک‌ها چندان تمایلی به این امر ندارند یا با برگزاری مناقصه‌های صوری، سعی در مخفی نشان دادن سیاست‌های خود دارند؟

جواب ساده است: منطق اقتصادی چنین حکم می‌کند و نبود دستورالعمل تنها بهانه‌ای بیش نیست. بانک‌ها به دلایل مختلف حاضر به فروش املاک مازاد خود یا کاهش شعب خود نیستند؛ چرا که در شرایط تورمی، ارزش این املاک و مستغلات روز به روز افزایش پیدا می‌کند. بخش عمده‌ای از ناترازی مالی بانک‌ها، به دلیل وجود اموال و دارایی های موهوم و منجمد است.

بر اساس آماری که از سوی «عباس معمارنژاد» بیان شده، از سال ۹۶ تاکنون ۱۴ هزار میلیارد تومان از اموال مازاد بانک‌ها (شامل شعب اضافی یا زیان‌ده) فروخته شده است. به عبارت بهتر طی دو سال و نیم گذشته حدود یک‌پنجم رقم هدف‌گذاری شده برای امسال از اموال مازاد بانک‌ها به فروش رفته است. در سال جاری قرار است چه اتفاقی رخ دهد تا این رقم تا سطح ۸۰ هزار میلیارد تومان افزایش یابد؟

قماربازان بانکی

به بیان «دکتر فرشاد مومنی» اقتصاددان و عضو هیات علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی، در شرایط تورمی قواعد اقتصادی تبدیل به «قمار» می‌شوند و آنها که دارایی بیشتری دارند، در این قمار برنده‌اند. سال‌هاست که برخی بانک‌ها و موسسات اعتباری تبدیل به قماربازان اقتصاد ایران شده‌اند و با ورود خود به بازارهایی غیر از بازار پول، به نوسانات این بازارها دامن می‌زنند.