گرگ‌های وال استریت یا اخلال‌گران بازار ارز؟

سینا جهانی- دلار، دلار، دلار! ذکر شبانه‌روز عده‌ زیادی از مردم در خانه‌ها و خیابان‌ها. آگاهی از نرخ دلار را این روزها می‌توان به قرصی تشبیه کرد که بسیاری از ما، خود را موظف به مصرف روزانه آن کرده‌ایم. تکلیف بانیان صادرات و واردات، کارآفرینان و صاحبان کارخانه که روشن است اما، چه چیزی باعث شده که عامه مردم نرخ دلار را مثل غول بی‌شاخ و دمی که شبانه‌روز در خیابان‌های شهر پرسه می‌زند و سایه‌اش، همواره بر سر زندگی‌های روزمره‌شان افتاده تصویر می‌کنند؟

سال‌های زیادی است که نوسان قیمت ارز، پایداری خود را از دست داده است. حرفی در آن سر دنیا به زبان فرد چشم‌سبزی می‌آید و دلار در صرافی‌های ایران به لرزه درمی‌آید. سلطانی را در شهر بازداشت می‌کنند و نرخ ارز دوباره تکان می‌خورد. این سلسله بی‌انتها، این زنجیره بی‌ثباتی را در این آشفته بازار پایانی هست؟ نوسان نرخ ارز در بازار ایران، چقدر روی حساب و کتاب است؟

بگذاریم نرخ ارز ارزان شود؟

«علی شریعتی»، عضو فعال هیات نمایندگان اتاق بازرگانی ایران در گفت‌وگو با «فراز» به واکاوی این مساله پرداخته است. «شریعتی» با اشاره به تبعات کنترل آمرانه و تبلیغاتی نرخ ارز گفت: «خیلی به ما پیام می‌دادند که چرا موافق کاهش نرخ ارز نیستید؟ بگذارید ارزان شود و مردم نفس بکشند. انگار که تعیین نرح ارز در اختیار ماست».

این فعال اقتصادی اظهار داشت: « به نظر من تحلیل درست شرایط ایرادی ندارد. اما مردم ابعاد این مساله را نمی‌دانند. افرادی این فرضیه را دارند که اگر نرخ دلار به ۱۵ هزار تومان برسد، همه چیز خوب می‌شود. این افراد باید این سوال را از خود بپرسند: حالا که بحث ۴۰ تا ۵۰ درصد کاهش نرخ است. اما زمانی که کالاهای اساسی ما ارزی می‌گرفت که ۳۰۰ تا ۴۰۰ درصد زیر نرخ روز بازار بود، آیا این پول سر سفره شما آمد؟ آیا تداوم و اثربخشی داشت که دوباره این کار را انجام دهیم؟ آیا زمانی که دولت، پروژه ارز ۴۲۰۰ را در فاز اول اجرا کرد، باعث نشد که طی ۴ ماه به اندازه یک سال ثبت سفارش کالاهای واهی داشته باشیم و در نهایت منابع ارزی‌مان حرام شود؟

عوام فریبی و شعار

به باور این فعال اقتصادی: « مردم این مسایل را عوامانه می‌بینند. زمانی که دلار هزار تومان گران‌تر می‌شود، اثر مستقیم افزایش نرخ را در قیمت کالا می‌بینید اما این اثر مستقیم را با ارزان شدن دلار نمی‌بینید».

او صحبت‌های خود را اینطور ادامه داد: «در مملکتی که درآمد ارزی‌اش صادرات‌محور است و بحث قاچاق را دارد، قیمت ارز باید قیمت معقولی باشد. چیزی که بازار ارز را به هم می‌زند و چیزی که باعث عدم برنامه‌ریزی می‌شود، نوسان نامتوازن دلار است. حالا چه کسانی از این نوسان استفاده می‌کنند؟ دوستانی که به هر علتی از بورس ضربه دیده‌اند و حالا نوسان‌گیر ارز شده‌اند. این موج‌سواران که دوست دارند خبر بدی منتشر کنند و از این موج کاسبی کنند. امروز نرخ ارز برای مردم عادی معادل با شاخص تورم شده است. نباید این طور باشد. فردی که نه سفر خارجی می‌رود، و نه کالای خارجی و وارداتی مصرف می‌کند، بیشتر از یک کارخانه‌دار، کارآفرین و یا صادرکننده‌ای که تمام زندگی‌اش حول نرخ ارز می‌گردد دغدغه بازار ارز دارد. به عقیده من، این یک بازی و موج است که مردم وارد آن شده‌اند و سوءاستفاده‌گران از همین موج سوءاستفاده می‌کنند.»

ثبات و قیمت معقول؛ دغدغه صادرکنندگان

«علی شریعتی» تاکید بر اهیمت نرخ ارز برای صادرکنندگان گفت: «ما که صادرکننده‌ هستیم، ثبات و قیمت معقول ارز برایمان مهم‌تر است. به این فکر نمی‌کنیم که اگر نرخ دلار به ۳۰هزار تومان برسد ما سود می‌کنیم و اگر به ۲۰ هزار تومان برسد ما ضرر می‌کنیم. چون به هر حال ما قسمتی از زنجیره ارزش در تجارت هستیم. زمانی که قیمت دلار در آستانه ۳۰هزار تومان بود، ما نمی‌توانستیم برای محصولاتمان کارتن بسته‌بندی پیدا کنیم. مردم این‌ها را نمی‌بینند. فکر می‌کنند صادرکننده می‌خواهد دلار گران شود و بقیه دلسوز هستند. نرخ دلار که به عرضه و تقاضا متکی نیست. نرخ دلار ما در اختیار دولت و یک نهاده سیاسی است.»

کنترل آمرانه نرخ دلار، خیانت به کشور

این فعال اقتصادی به نقش دولت‌ها در بی‌ثباتی نرخ ارز اشاره و اضافه کرد: «متاسفانه دولت‌های طی ادوار گذشته تاکنون، از راست و چپ تا بالا و پایین، همه با سیاست‌های انقباضی به کشور خیانت کردند. وقتی که نرخ دلار را ۵ سال فریز کرده و بعدها به یکباره آزادش کردند، تکانه این رهاسازی خیلی زیاد است. خدا لعنت کند آن کسی را که شاخص عملکرد ریاست‌ جمهوری را نرخ ارز قرار داده است که برای مثال فلانی دلار را با فلان نرخ گرفت و با فلان نرخ پس داد. حالا هم می‌خواهند در فاز آخری که باقی مانده بیایند و بگویند ما دلار را آنقدر گرفتیم و اینقدر پس دادیم. این پوپولیستی است. این کار اقتصادی نیست. معیار این که شما بگویید چقدر سرمایه‌گذاری خارجی جذب کردید و چقدر قدرت خرید مردم را تقویت کردید. کارهایی از این جنس را می‌توان خروجی خوبی در نظر گرفت».

او برای مصداقی شدن اظهار نظر خود گفت: «برای مثال در بحث ارز ۴هزار و ۲۰۰ تومانی، به جای اختصاص ارز ارزان به خرید نهاده، باید با آن همه پول شبکه توزیع درست ایجاد می‌کردیم، دانه بهروه‌وری تولید می‌کردیم، واحدهایی که بهره‌وری کمی داشتند و یا زنجیره ارزش آن‌ها را اصلاح می‌کردیم. این کار یک کار ماندگار بود. داستان امروز، داستان ماهی و ماهی‌گیری است. ما به جای ایجاد زیرساخت‌ها، فقط پول دادیم. روی هر تریلی نهاده میلیون‌ها تومان سود جابه‌جا شد. این‌همه «سلطان» را هم دست‌گیر کردند. دولت که می‌گوید من پول دادم و کارم را انجام دادم. واردکننده پول را گرفته و خورده و ناراضی است. مرغ‌دار پول را گرفته و خورده و ناراضی است، مرغ‌فروش نارضای است و مردم نیز ناراضی‌اند. خب این چه کاری است؟ شما که فقط اتلاف منابع کردید.»

شعارزدگی یا اثربخشی؟ مساله این است!

این عضو اتاق بازرگانی ایران در ادامه به وضعیت شعارزده مدیریت بازار اشاره کرد و افزود: «متاسفانه کشور ما کشور شعارزده‌ایست. می‌گویند ما پول دادیم. خب این کار شما چقدر اثربخش بوده است؟ حالا هم با ایجاد شرایط مصنوعی می‌خواهند نرخ دلار را پایین نگه دارند. که چه شود؟ بازگویی تبعات این اقدام، در این مقال نمی‌گنجد اما آنچه در نهایت مهم است، اثربخشی است. دولت هرچه بتواند به سمت تک‌نرخی حرکت کند، هرچه بتواند فاصله را کمتر کند، سوبسید را به حلقه اصلی اختصاص دهد و یا معادلش را در تقویت زیرساخت هزینه کند و هرچه بتواند امضاهای طلایی را کمتر کند،‌ اثربخش خواهد بود.»

گرگ‌های وال استریت به جان بازار ارز افتاده‌اند

شریعتی به بازیگران امروز اخلال در بازار ارز اشاره کرد و اظهار داشت: «در کشور «گرگ‌های وال استریت» داریم که بعد از سقوط بورس لطمه بسیاری دیدند. البته مخاطب من افراد حرفه‌ای و باسواد در این زمینه نیستند. کسانی که در بازار ارز اخلال ایجاد می‌کنند سیگنال‌فروش‌ها، کانال‌فروش‌ها، افراد شبه‌حرفه‌ای بازار سرمایه، مبلغین سایت‌های شرط‌بندی در ایران و همچنین کانال‌های دلارهای فردایی هستند. طیف‌های نزدیک به این‌ها هستند که با ایجاد اخلال در بازار سرمایه ارتزاق می‌کنند.

او صحیت‌های خود را اینطور پایان داد: « این‌ها دقیقا مثل کمپین‌های تبلیغاتی و خبری کار می‌کنند. افرادی که در یک باند هماهنگ هستند و به بازار موج می‌دهند. فعالیت‌ این‌ها به نوعی یک شرط‌بندی و قمار است. زیرا پول فیزیکی بین آن‌ها جابه‌جا نمی‌شود و فقط با حواله‌های کاغذی معامله می‌کنند. بیشتر این پول‌ها پول‌های کثیف است و منشا بیشتر این پول‌ها قمار، شرط‌بندی و مواد مخدر است که عده‌ای در این بین، از انتقال این پول‌ها خیر‌ می‌بینند.»

حرف آخر

برآورد اظهار نظر «علی شریعتی» در کنار تحلیل بسیاری دیگر از صاحب‌نظران اقتصادی از ماجرایی تلخ حکایت دارد؛ مردم ایران خواسته یا ناخواسته «دلال» شده‌اند. تلخ‌تر آن‌که ایران تنها کشوری است که مردمش برای حفظ ارزش دارایی‌های خود پول خرید و فروش می‌کنند. طبیعی است که در این آشفته بازار دلال‌ها هم بیکار نمی‌نشینند. این ماجرا همچنان باقی است…