«عیدی» پایان پُردلخوری یک سال کاری

نازنین خودی: بی‌گمان سالی که این‌گونه امیدوارانه پایان آن‌را به تماشا نشستیم، برای بسیاری از ما حقوق بگیران، سال سخت و طاقت‌فرسایی بوده است. ما حقوق‌بگیرانی که هرسال برای دریافت عیدی، چشم‌مان به کَرَم کارفرمای‌مان و اعلام رقم دل‌بخواهی آن‌ها است، نه نرخ قانونی و مصوب دولتی. از همین رو است که عموما یک سال کاری با دلخوری تمام می‌شود.

بر اساس قانون کار ایران عیدی کارمندان و کارگران با یکدیگر متفاوت بوده و عیدی گروه اول کمتر است. اما در پاسخ به چرایی این مسئله، باید روشن کنیم که در قوانین مربوط به عیدی و سنوات، «کارگر بودن» به معنای کسی که کار یدی می‌کند و «کارمند بودن» به معنای کسی که کار اداری انجام می‌دهد، نیست. منظور از کارمندان در ادبیات این قوانین، کارکنان دولت است. کسانی که به استخدام دولت درآمده‌‌اند. آن‌ها از امنیت شغلی بالایی برخودارند و از مزایای دولتی حین کار بهره‌مند می‌شوند. اما چه می‌شود که حتی این گروه از حقوق بگیران نیز از عیدی دریافتی خود ناراضی هستند؟

با ۱.۵ میلیون چه کارهایی می‌توان کرد؟

بر اساس اعلام رییس سازمان برنامه و بودجه عیدی کارکنان دولت ۱.۵ میلیون تومانی است که با حقوق بهمن ماه واریز خواهد شد. این پاداش از محل بودجه مصوب دستگاه‌های اجرایی پرداخت می‌شود. برای آن‌چه موجب نارضایتی کارمندان شده بهتر است اول به بررسی میزان قدرت خرید افراد پرداخت. طبق آخرین گزارش‌ها قدرت خرید ایرانیان طی سال‌های ۸۶ تا ۹۸ حدوداً ۲۵ درصد کاهش پیدا کرده است.

به‌طور مثال در سال ۸۷ عیدی کارمندان ۲۵۰ هزار تومان و قیمت سکه ۲۳۰ هزار تومان بود. اما امسال در پایان سال ۹۹ عیدی کارمند در حالی ۱.۵ میلیون تومان تعیین شده که قیمت سکه به ۱۲ میلیون تومان می‌رسد. همچنین در همان سال قیمت یک خودروی پراید در حالی ۵ میلیون تومان بود و با عیدی کارمندان تنها ۴.۵ میلیون تفاوت داشت، که امسال این تفاوت به بیش از ۹۸ میلیون تومان می‌رسد. چرا که قیمت این خودرو به ۱۰۰ میلیون تومان رسیده است.

اما حالا در پایان سال ۹۹ با عیدی یک و نیم میلیون تومانی کارکنان دولت چه کالاهایی می‌توان خرید؟ اگر یک کارمند مرد تصمیم بگیرد این عیدی را به خرید پوشاکی با قیمت متوسط اختصاص دهد، چه مقدار باید هزینه کند؟ در حال حاضر قیمت پیراهن مردانه در بازار بزرگ تهران از ۱۵۰ هزار تومان تا ۵۰۰ هزار تومان قیمت دارد. این رقم برای شلوار پراستفاده جین نیز به همین ترتیب است. اما برای تهیه یک جفت کفش مردانه مناسب و با جنس چرم تبریز باید مبلغی معادل ۳۰۰ تا ۷۰۰ هزار تومان هزینه کرد. این رقم که بر اساس قیمت‌های اعلامی بازارهای آنلاین است، ممکن است در بازار تهران با رقم بیشتری فروخته شود. بر این اساس می‌توان نتیجه گرفت برای تهیه سه تکه اصلی پوشاک مردانه به طور متوسط، ۱ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان پول نیاز است. یعنی تنها ۳۰۰ هزار تومان کمتر از عیدی کارکنان دولت.

خطر افزایش حذف عیدی ۱۴۰۰ در کمین کارگران غیررسمی

طبق اعلام رسمی دولت، کارگران یعنی آن بخشی که با قراردادی رسمی با نهادهای خصوصی مشغول کار بوده و مشمول قوانین کار هستند از ۳ تا ۵ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان عیدی دریافت خواهند کرد. همان بخشی که برعکس کارکنان دولت به دلیل نداشتن امنیت شغلی کافی و نداشتن شغل دائمی عیدی بیشتری می‌گیرند.

اما این کارگران رسمی تعداد کمتری از جمعیت کارگران را تشکیل می‌دهند. وقتی صحبت از مسائل و مشکلات کارگری به میان می‌آید عموما منظور کارگرانی با قرار داد غیر رسمی هستند. ‌آن‌ها که چون فرزندخواندگان وزارت کار، گردن‌شان از مو باریک‌تر است و هر چه کارفرما خواست را ناچارند قبول کنند. آن‌ها در گرفتن عیدی پایان سال خود نیز مشکل دارند و به گفته «محسن باقری»، فعال کارگری ۸۰۰ هزار نفر از آن‌ها موفق به دریافت عیدی خود نشدند و شکایت کرده‌اند.

اما این رقم ممکن است بسیار بالاتر از این‌ها باشد. چرا که طبق گفته‌های این فعال کارگری تعداد زیادی از آنان قادر به شکایت نیستند و پیگیری شکایت به منزله پایان قرارداد نانوشته کاری است. حالا در آستانه سال جدید و قرار گرفتن کشور در وضعیت بی‌سابقه‌ای از بحران اقتصادی به نظر می‌رسد تعداد بیشتری از کارگران غیر رسمی در گرفتن عیدی خود ناتوان بمانند.

با نگاهی به نارضایتی‌ از میزان عیدی این دو دسته حقوق بگیران، به نظر می‌رسد کارکنان دولت نیز به‌عنوان طبقه‌ای متوسط حالا به جرگه کارگران پیوسته است و این بیش از گذشته مفهوم حذف این طبقه مهم و سقوط آن‌ها را پررنگ می‌کند.