بودجه جاری بدون نفت؛ خلاصی بانک مرکزی از دلار فروشی

به تازگی محمدباقر نوبخت، رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور، از بودجه‌ای متفاوت از بودجه سنوات گذشته برای سال آینده خبر داده است. به گفته نوبخت قررار است درآمدهای نفتی از بودجه جاری کشور حذف شود. علی ربیعی، سخنگوی دولت، نیز در سخنانی مشابه درباره بودجه سال آینده گفته: «از سال آتی بودجه جاری از نفت جدا می‌شود و هر آنچه از این منبع به دست آید خرج تمرکززدایی و اقدامات توسعه‌ای می‌شود. ما به دنبال اصلاح قانون در این زمینه هستیم».

حذف درآمدهای نفتی از بودجه جاری ایران برای اولین بار در بودجه سال ۱۳۹۹ رخ خواهد داد. مجید شاکری، اقتصاددان، در گفت‌وگو با «فراز» درباره تغییرات بودجه سال ۹۹ می‌گوید: «اگرچه این تغییرات به معنای جدایی بودجه ارزی از ریالی نیست اما می‌تواند گامی مهم در این راستا باشد»

شاکری معتقد است برای درک اهمیت جدایی بودجه ارزی از ریالی در ابتدا باید به چگونگی تبدیل درآمدهای نفتی به بودجه جاری توجه کنیم: «شرکت ملی نفت بعد از فروش نفت به مشتری از او می‌خواهد وجه آن را به یک حساب خارجی واریز کند که بانک مرکزی معرفی کرده است. بانک مرکزی معادل قیمت مشخص شده در بودجه (هرچند می‌توان گفت نرخ مصرحی در بودجه ما وجود ندارد) ریال به دولت می‌دهد دهد تا دولت صرف مخارج خود کند. حال مشکل اصلی آغاز می‌شود. بانک مرکزی سالانه تقریبا عددی بین 70 تا 80 هزار میلیارد تومان به پایه پولی از این دریچه اضافه می‌کند. واضح است اگر جای دیگری معادل این عدد یا بخشی از آن جذب نشود اثرات تورمی بسیار جدی خواهد داشت. به همین دلیل بانک مرکزی حتما باید حدی از این دارایی خارجی را به صورت ارز حواله( با واسطه بانک‌ها و صرافی‌ها) به تاجر ایرانی بفروشد و در ایران به ازای آن ریال جمع کند و منهدم کند تا خالص افزایش پایه پولی از این منظر صفر شود»

خلاصی بانک مرکزی از دلار فروشی

او در ادامه درباره مشکلاتی که از این طریق برای بانک مرکزی ایجاد می‌شود می‌‌گوید: «این روش باعث می‌شود بانک مرکزی همیشه به دنبال فروش ارز باشد. در واقع بانک مرکزی گرفتار یک درگیری روزمره با صرافی‌ها در دوبی است تا بتواند تا ارز خود را بفروشد. همچنین علی‌رغم این سختی‌ها برای فروش ارز، نرخ فروش بانک مرکزی باید به‌گونه‌ای باشد که بیشترین میزان ریال ممکن را در این فرآیند منهدم شود. اگر بتوانیم به طور کلی مصارف ارزی کشور را از مصارف ریالی جدا کنیم این مشکل به طور کلی حل می‌شود».

شاکری با مثبت قلمداد کردن تغییرات بودجه گفت: «در حال حاضر آنچه انجام شده به طور دقیق تفکیک بودجه ارزی از ریالی نیست بلکه انتقال منابع نفتی به بودجه عمرانی است. هرچند دقیقا همتایی یک‌به‌یکی میان این دو مفهوم وجود ندارد اما چون منابع نفتی به سمت بودجه عمرانی سرازیر می‌شود عملا ساختار پرداخت بسیار منعطف‌تر از بودجه جاری خواهد بود که شکل اصلی آن در واقع به صورت پرداخت ماهانه حقوق و دستمزد است. این تغییر ساختار تولید پایه پولی را بسیار قابل کنتر‌ل‌تر می‌کند».

در صورت حذف درآمدهای نفتی از بودجه جاری این پرسش مطرح می‌شود که جایگزین درآمدهای نفتی در تامین بودجه جاری کشور چه خواهد بود؟

به گفته نوبخت دولت منابع جدیدی از جمله افزایش پایه‌های مالیاتی از جمله مالیات بر عایدی را برای تامین بودجه جاری کشور به بودجه سال آینده خواهد افزود. شاکری یکی دیگر از نکات مثبت بودجه سال ۹۹ را ورود پایه‌های مالیاتی جدید می‌داند.

همچنین گمانه‌زنی‌هایی پیرامون احتمال حذف یارانه‌های پنهان انرژی شنیده می‌شود. یارانه‌هایی که به گزارش سازمان برنامه و بودجه حدودا ۶۰۰ هزار میلیارد ریال هستند. حسینعلی حاجی‌دلیگانی، عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس، در این باره به «فراز» می‌گوید: «دولت در یک جلسه غیرعلنی در ۲۳ تیر امسال دولت از اقداماتی برای اصلاح بودجه خبر داد و قرار بود لایحه اصلاح ساختار بودجه به مجلس ارسال شود اما هنوز این اتفاق رخ نداده است. دولت در آن جلسه از تغییراتی چون اصلاح نظام مالیاتی و بحث یارانه‌های پنهان انرژی خبر داد. اگر چه صحبت‌هایی پیرامون حذف یارانه های پنهان انرژی می‌شود اما هنوز معلوم نیست دقیقا چه اتفاقی رخ خواهد داد».

.