برون‌سپاری واردات واکسن کرونا یا جنگ بقا؟!

روند واکسیناسیون در جهان اخرین امتحان کشورها برای ارزیابی عملکردشان در مقابله با کرونا است. امتحانی که بار دیگر اقدامات و سیاست‌گذاری‌های دولت‌مردان ایرانی را در انجام این وظیفه مهم زیرسوال برده. پس از آن‌که وزارت بهداشت در انجام وعده خود در خصوص واکسیناسیون ۱.۴ میلیون نفر تا پایان سال ۹۹ ناکام ماند، حالا در تصمیمی عجیب اعلام کرده که به دنبال واگذاری واردات واکسن کرونا به بخش خصوصی است. آن هم وقتی در تمام جهان متولی خرید و توزیع واکسن دولت‌ها هستند و واگذاری این کالای حیاتی و پر تقاضا به مردم و شرکت‌ها به معنای شیوع دوباره رانت، فساد و مافیا در اقتصاد بخش بهداشت و درمان کشور خواهد بود.

هر چند که مسوولان علت این اقدام را کمک به تولید انبوه واکسن داخلی عنوان می‌کنند، اما تجربه سال‌های گذشته با تخصیص ارز نیمایی برای واردات کالاهای دارویی به نگرانی‌ها در این مورد دامن زده است. نگرانی که با صحبت‌های حسن روحانی در آخرین جلسه هیئت دولت دوچندان شده. او در این جلسه توضیح دقیق‌تری از واگذاری واردات به بخش خصوصی ارائه می‌دهد. رییس‌جمهوری گفته بخشی از این واکسن وارد شده توسط بخش خصوصی به وزارت بهداشت فروخته خواهد شد و این نهاد نیز بر اساس اولویت‌بندی استاندارد سازمان بهداشت جهانی آن‌را توزیع خواهد کرد. اما بخش دیگر مربوط به واردکنندگانی است که می‌توانند از آن استفاده شخصی کنند. البته رییس دولت به جای واژه «استفاده شخصی» از کارخانه‌دار و تولیدکننده‌ای مثال زده که شاید بخواهد کارگران خود را واکسینه کند!

طبق قانون اساسی وظیفه تامین بهداشت و سلامت مردم با دولت است

صحبت‌های اخیر حسن روحانی در حالی است که مسوولان بهداشت و درمان کشور مدام تاکید دارند وزارت بهداشت قرار است تمام واکسن‌های واردشده را بخرد و آن‌را رایگان در اختیار افراد قرار دهد. هر چه هست چشم‌انداز واکسیناسیون در کشور را در سایه‌ای از ابهام و نگرانی قرار داده.

«هادی یزدانی»، پزشک و عضو حزب اتحاد ملت ایران اسلامی در گفت‌وگو با «روزنامه اینترنتی فراز» توضیح می‌دهد که متولی واکسیناسیون باید مشخص باشد. به گفته او در کشور ما این متولی وزارت بهداشت است که می‌تواند بازوهای اجرایی برای خود تعیین کند. اما هرگونه تشتت و آشفتگی این رویه را دچار مشکل می‌کند.

او می‌گوید: «واکسن کرونا چیزی نیست که ما بگوییم هر کس خودش تهیه کند. چرا که رقابت بر سر آن بسیار شدید است و از سویی تعداد واکسن‌های موثر نیز کم است. به همین دلیل توزیع واکسن نیز باید در زیرمجموعه وزارت بهداشت باقی بماند، نه آن‌که نهاد دیگر یا ساختار دیگری برای آن تصمیم بگیرد. در غیر این صورت اولویت‌ها، ساختار توزیع و نحوه تزریق و مسائل علمی و نگهداری آن دچار مشکلات زیادی خواهد شد». مشکلاتی که شاید «طبقاتی شدن واکسیناسیون» و «دسترسی دشوار طبقات فرودست» اصلی‌ترین آن باشد. چرا که این تصمیم در ارتباط مستقیم با قیمت واکسن و در تقابل با اصل رایگان بودن آن قرار دارد. چشم‌اندازی که با خصوصی‌سازی واردات واکسن آن‌طور که حسن روحانی بر آن تاکید دارد، حتما اتفاق خواهد افتاد.

حال آن که واکسیناسون در تمام کشورها رایگان انجام می‌شود و این روند به عقیده هادی یزدانی بیش از همه خود حاکمیت را منتفع خواهد کرد. چرا که با واکسیناسیون رایگان چرخ اقتصاد حاکمیت فعال شده و به تبع آن هزینه‌های بهداشت و سلامت نیز کاهش می‌یابد. از همین رو واکسیناسیون رایگان را نباید هزینه دانست. او در ادامه می‌گوید: «این وظیفه‌ حاکمیت است و حتی در مورد امکان و احتمال رایگان بودن واکسن نیز نباید بحث کرد. واکسیناسیون باید رایگان باشد. فرقی هم نمی‌کند که دولت از چه منبعی آن را تامین خواهد کرد».

رسوخ رانت و فساد در چرخه واکسیناسیون کشور

اما خطر جنگ بر سر بقا و زندگی در حالی کشور را تهدید می‌کند که طبقاتی شدن واکسیناسیون تنها مشکل پیش رو نیست. برون‌سپاری و خصوصی‌سازی واردات واکسن با اسم رمز ارز نیمایی زنگ خطر دیگری برای ایجاد رانت و فساد است که این بار جان مردم را هدف گرفته. هادی یزدانی در نقد این وضعیت به فراز می‌گوید: «واکسیناسیون وظیفه حاکمیتی دولت است. اما برون‌سپاری توسط دولتی که همیشه بخش خصوصی را رقیب خود می‌داند. خطرناک است» او در ادامه به فساد گسترده‌ای که با استفاده از ارز نیمایی بر سر وادرات کالاهای اساسی در سال‌های اخیر شکل گرفته، اشاره می‌کند و می‌افزاید: «با وجود مسائل و مشکلاتی که پیرامون تامین واکسن در دنیا داریم، اگر دولت اقدام به دادن ارز نیمایی به واردکنندگان کند، احتمال این که وارداتی صورت نگیرد، بسیار بالاست». این یعنی حجم بسیار بالای ارزی که مشخص نیست به کجا رفته است! ارز نیمایی، دومین بازار ارزی اصلی ایران بعد از ارز ترجیحی ۴۲۰۰ تومانی است که مورد استفاده صادرکنندگان و واردکنندگان بوده و به صورت آنلاین در سامانه مربوطه معامله می‌شود. در حال حاضر این ارز بالای ۲۲ هزار تومان قیمت دارد.

از همه این‌ها گذشته در زمانی که کشورها و دولت‌های جهان خود اقدام به خرید و فروش واکسن می‌کنند، این که چطور اشخاص و یا شرکت‌هایی می‌توانند واکسن بخرند، نقطه مبهم دیگری است که چشم‌انداز واکسیناسیون در کشور را تحت تاثیر قرارداده و به نگرانی‌ ایرانیان در این روند جهانی دامن زده است.

آخرین وضعیت واکسیناسیون در ایران و جهان

طبق آخرین گزارش‌ها پنجمین محموله واکسن روسی «اسپوتنیک وی» در تاریخ ۱۲ فروردین ماه به تهران ارسال شده است و طی این پنج محموله ۵۲۰ هزار دوز واکسن از روسیه به ایران ارسال شده است. در مورد واکسن تولید مشترک انستیتو پاستور و کوبا نیز گفته شده ۱۰۰ هزار واکسن‌ به کشور وارد شده و این مقدار حتی کفاف کادر درمان را نمی‌دهد.

با این همه به نظر می‌‌رسد روند ناعادلانه توزیع واکسن یکی از نگرانی‌های جهانی این روزهاست. آن جا که آخرین آمارها نشان می‌دهد کشورهای ثروتمند تاکنون میلیاردها دز واکسن ضد کرونا را خریداری کرده‌اند، در حالی‌که برخی کشورهای در حال توسعه حتی نتوانسته‌اند حداقل دز لازم را برای آسیب‌پذیرترین افراد جامعه تهیه و تامین کنند.