همه آن چه لازم است از قوانین جدید چک بدانید

شیوع کرونا هر چه نداشت، فرصت خوبی را برای فضای بانکی کشور مهیا کرد و حرکت آن را به سمت الکترونیکی شدن و شفافیت بیشتر در امور بانکی سرعت بخشید. امروز سومین روز اجرایی شدن قوانین جدید چک در کشور بود. کاغذی مدت‌دار که سالانه حدود ۳۵۰ میلیون فقره از آن دست به دست می‌شود. این رقم تقریبا‌ ۳۵۰۰ هزار میلیارد تومان گردش مالی دارد که از مجموع نقدینگی کشور بیشتر است. به همین دلیل اصلاح قوانین و خروج آن از شکل سنتی مهم بوده و تغییر قابل توجهی است. چرا که علاوه بر سهولت بیشتر در امور اقتصادی، از ایجاد هر گونه کلاهبرداری و کشیدن چک بلامحل جلوگیری می‌کند. مشکلی که به باور بنگاه‌های اقتصادی پنجمین مانع جدی فضای کسب‌وکار بوده است. این معضل با قرار گرفتن فضای کسب و کار کشور در تنگناهای سیاسی و اقتصادی اوج گرفته بود و از همین رو بنگاه‌های اقتصادی را به سمت معاملات مدت‌دار هر چه بیشتر سوق می‌داد.

حالا قانون جدید چک بستری را فراهم کرده که صدور، ثبت و انتقال چک‌های جدید باید در سامانه صیاد انجام شود و دریافت‌کنندگان چک نیز باید اطلاعات را در سامانه صیاد تطابق دهند و نسبت به تا‌یید آن اقدام کنند.

استفاده از سامانه صیاد چگونه است؟

بر اساس اظهارات «ناصر همتی»، رییس کل بانک مرکزی در اواخر سال گذشته چک‌هایی که با طرح جدید به بازار عرضه می‌شوند هنگام صدور باید در سامانه صیاد ثبت شوند و فرد دریافت‌کننده نیز در سامانه صیاد اعتبار صادر‌کننده را کنترل و در صورتی ‌که مشکلی نداشت، چک را قبول می‌کند. اگر فردی خواست چکی را منتقل کند حتما باید با ورود به سامانه صیاد، نسبت به ثبت و انتقال چک اقدام کند. همتی تا‌کید کرده بود که با اجرایی‌شدن این طرح، اعتبار چک مجددا به این ابزار پرداخت بازمی‌گردد.

سامانه صیاد به شیوه های مختلفی قابل دسترس است. اینترنت بانک و موبایل بانک بانک‌های مختلف، اپلیکیشن‌ها یا برنامک‌های موبایلی حوزه پرداخت و شعب بانک‌های عامل از جمله راه‌ها و شیوه‌های دسترسی به سامانه صیاد و انجام فرآیند ثبت و تایید چک در این سامانه است. در شیوه استفاده از اپلیکیشن‌های پرداخت یا برنامک‌های موبایلی برای ثبت چک در سامانه صیاد، صادرکننده و ذینفع چک باید حتما با سیم‌کارتی که به نام خود آن‌هاست وارد سامانه شوند تا عمل شناسایی هویت آنها به مشکل برنخورد.

از « اطلاعات مورد نیاز در سامانه صیاد» شماره ۱۶ رقمی کد یکتای مندرج روی چک، تاریخ و مبلغ چک از جمله اطلاعات مورد نیاز برای ثبت در سامانه صیاد است، دیگر اطلاعات مورد نیاز برای ثبت چک در این سامانه اطلاعات هویتی افراد از جمله کدملی دریافت‌کننده چک است. کد یکتا عددی است که در سمت چپ بالای چک‌های جدید ثبت شده است.

شرایط انتقال چک در قانون جدید چگونه خواهد بود؟

یکی از کاربردهای چک در قانون قبلی پشت‌نویسی کردن و امضای پشت برگه چک و انتقال آن به دیگری است. در قانون جدید چک، پشت نویسی (ظهرنویسی) یا انتقال از طریق سامانه صیاد انجام می‌شود بدین ترتیب درج اطلاعات مربوط به انتقال، مشخصات دریافت‌کننده جدید چک باید در سامانه صیاد ثبت و ضبط شده و احراز هویت انجام شود و این عملیات در سامانه همچون صدور چک ثبت و تایید شود. در صورت ثبت‌نشدن چک در سامانه صیاد این چک‌ها مشمول الزام‌ها و سازوکارهای مقرر در قانون جدید صدور چک نمی‌شوند و صرفاً نقش یک سند مدنی دارد که نشان می‌دهد فرد از شخصی طلبی دارد.

به تازگی نیز اعلام شده امکان ثبت چک‌های جدید با استفاده از کلیه کارت‌های شتابی وجود دارد. در حال حاضر امکان ثبت چک با استفاده از کارت‌های شتابی در اپلیکیشن‌های پرداخت فراهم شده است. به عبارت دیگر با کارت هر بانکی امکان صدور و ثبت چک وجود دارد.

نگاهی به روند شکایت و پیگیری قضایی چک بی‌محل در قانون جدید چک

طبق آخرین گزارش‌ها قوانین جدید به کاهش جعل چک کمک می‌کند. اگر فردی چک برگشتی داشته باشد، تمام حساب‌هایش به میزان کسری موجودی مسدود می‌شود و دیگر نمی‌تواند ضمانتنامه بانکی دریافت کند و دسته‌چک جدید به وی تخصیص داده نمی‌شود یا حتی در فرآیند اعطای تسهیلات فرد دچار مشکل می‌شود. اما در صورتی چک دریافتی ما بی‌محل بود چه باید کرد؟

شیوه جدید به این صورت است که دارنده چک برگشتی در ابتدا به بانک مراجعه می‌کند و از بانک، تقاضای صدور گواهی‌نامه عدم‌پرداخت، ثبت آنی اطلاعات چک در سامانه چک‌های برگشتی بانک مرکزی و درج «کدرهگیری» بر روی گواهی‌نامه مذکور آن می‌کند. سپس به دفاتر خدمات الکترونیک قوه قضائیه رفته و شکایت خود را در آنجا ثبت می‌کند. بعد از ثبت شکایت، طی مدت کوتاهی قاضی پرونده، ظاهر چک را بررسی می‌کند؛ اگر سه شرط اصلی‌ای که در متن قانون ذکر شده‌است در ظاهر چک رعایت شده باشد؛ اجرائیه را صادر می‌کند.

در صورت شکایت، وظیفه صادرکننده چک برگشتی چیست؟

بر اساس قانون جدید چک، از لحظه صدور اجرائیه ۱۰ روز به صادرکننده چک برگشتی مهلت داده می‌شود که مطالبات خود را پرداخت کند، در غیر این‌صورت از طریق قانون «نحوه اجرای محکومیت‌های مالی» با صادرکننده چک برگشتی، برخورد می‌شود. بانک نیز مکلف است مراتب را در سامانه یکپارچه بانک مرکزی اعلام کند تا فورا و به صورت برخط از چک رفع سوء اثر شود.

الف - واریز کسری مبلغ چک به حساب جاری نزد بانک و ارائه درخواست مسدودی که در این صورت بانک مکلف است ضمن مسدود کردن مبلغ یاد شده تا زمان مراجعه دارنده چک (حداکثر به مدت یک سال)، ظرف مدت سه روز واریز مبلغ را به شیوه‌ای اطمینان بخش و قابل استناد به اطلاع دارنده چک برساند.

ب - ارائه لاشه چک به بانک

ج - ارائه رضایتنامه رسمی تنظیم شده در دفاتر اسناد رسمی از دارنده چک یا نامه رسمی از شخص حقوقی دولتی یا عمومی غیردولتی دارنده چک به بانک

د - ارائه نامه رسمی از مرجع قضایی یا ثبتی صالح مبنی بر اتمام عملیات اجرایی در خصوص چک به بانک

ه - ارائه حکم قضایی مبنی بر نداشتن تعهد صاحب حساب در خصوص چک، به بانک

و - سپری شدن مدت سه سال از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت مشروط به اینکه در خصوص چک موردنظر دعوای حقوقی یا کیفری در دادگاهها و مراجع قضایی طرح نشده باشد.