بهانه تازه اپراتورها؛ گرانی با توجیه مالیات

قطعا بسیاری از شما کلید واژه‌های اپراتور، تخلف، اینترنت و گرانی را در موتورهای جستجوگر خود وارد و دنبال کرده‌اید تا شاید به پاسخ برخی از پرسش‌های خود برسید. پرسش‌هایی که خلاصه همه آن‌ها گران شدن بسته‌های اینترنتی همراه با تمام شدن ناگهانی حجم بسته‌ها و کاهش سرعت آن است. در پاسخ هم حتما با دو نوع واکنش مواجه شده‌اید؛ خبرگزاری‌های نزدیک به مجلس نوشته‌اند :«گران کردن اینترنت در سال ۱۴۰۰ تخلف است»، خبرگزاری‌های نزدیک به دولت نیز بر مبنای توییت وزیر ارتباطات که نوشته بود:«در صورتی که مجلس مصوبه افزایش سه هزار میلیارد تومانی مالیات اپراتورها را تصویب کند، بسته‌های اینترنتی اپراتورها با افزایش قیمت چشمگیری روبه‌رو خواهد شد»، نوشته‌اند که مجلس مصوب این گرانی است.

آنچه در دوئل بین مجلس و دولت گذشت

آذری جهرمی همچنین نوشت که این درآمد مطابق بندی در تبصره ۶ بودجه به صدا و سیما پرداخت می‌شود تا با آن در فضای مجازی تولید محتوا کند. این ادعای وزیر ارتباطات با واکنش محسن دهنوی، عضو هیات رییسه مجلس مواجه شد. او به خانه ملت توضیح داد: در لایحه بودجه سال آینده درآمد دولت از دریافت عوارض از اپراتورهای همراه ۷ هزار میلیارد تومان درج شده است در حالیکه پس از بررسی‌ها مشخص شد که دولت از اپراتورها ۱۰ هزار میلیارد تومان از این محل دریافت می‌کند که دولت ۳ هزار میلیارد تومان را کم اظهاری کرده است که مجلس برای این رقم محل هزینه‌کرد در نظر گرفت. او همچنین گفت: ممکن است ۳ هزار میلیارد تومان مذکور برای تولید محتوا نیز در نظر گرفته نشود و برای مصارفی مانند توسعه زیرساخت به کار گرفته شود، اما این اعتبار قطعا برای صداوسیما نیست. دهنوی البته تاکید کرد: تصریح کردیم در سال ۱۴۰۰ دولت، وزارت ارتباطات و فناوی اطلاعات و اپراتورها به هیچ وجه اجازه افزایش تعرفه اینترنت را ندارد، هر فردی که در سال آینده اینترنت را گران کند، قطعا تخلف کرده است.

اما در میان این جنگ بین دولت و مجلس و پاس کاری تقصیر در زمین یکدیگر، در سال ۱۴۰۰ نیز کاربران با گرانی تعرفه ها و حجم خوری از سوی اپراتورها مواجه هستند و کار به جایی نرسیده است! اخیرا هم مدیرعامل انجمن سواد رسانه‌ای ایران اظهار کرده که برخی اپراتور‌ها ترافیک اینترنت سایت‌های داخلی را با تعرفه بین‌المللی محاسبه می‌کنند! تخلفی که وزارت ارتباطات قطعا از آن بی‌اطلاع نیست. احتمالا یکی از دلایل تمام شدن بسته های اینترنت در زمان کوتاه به این مساله باز می گردد.

سه نکته که مسوولان مسکوت گذاشتند

این جدال بین وزارت ارتباطات و مجلس در شرایطی است که درباره قیمت اینترنت چند واقعیت بی پاسخ مانده است.

اول اینکه در لایحه بودجه ۱۴۰۰ ردیف بودجه‌ای برای تولید محتوا در فضای مجازی در نظر گرفته شده است که به ۲۵ دستگاه از جمله وزارت ارشاد، صدا و سیما و … پرداخت می‌شود. اگر پرداخت بودجه به دستگاه‌های دولتی و صدا و سیما برای تولید محتوا در فضای مجازی اشکال دارد ( که اشکال دارد) چرا دولت از ابتدا آن را در بودجه گنجانده است؟

دوم اینکه مطابق قانون، کف و سقف قیمتی برای اپراتورها در نظر گرفته شده است که بر اساس آن می‌توانند بدون مجوز بهای بسته‌های اینترنتی را تا سقف قیمت برسانند. موضوعی که بارها مدیران زیرمجموعه وزارت ارتباطات به آن اشاره کرده‌اند.

در همین زمینه پیمان، قره‌داغی مدیرکل حفاظت از حقوق مصرف‌کننده رگولاتوری در مصاحبه ای با نجارت نیوز اظهار کرده بود که برای اپراتورهای سیار سقف و کف قیمتی مشخص شده است که برای سیم‌کارت‌های اعتباری سقف قیمت برای ترافیک بین‌الملل حدود ۶۲ هزار و برای سیم‌کارت‌های دائمی حدود ۴۲ هزار تومان است و برای ترافیک داخلی نصف است اما اپراتورها اینترنت را با کف قیمت می‌فروشند که یک چهاردهم این مبلغ است. بنابراین اپراتورها بدون نظر مجلس و وزارت ارتباطات می‌توانند تا سقف قانونی قیمت‌هایشان را افزایش دهند و اگر این کار را نمی‌کنند به گفته خودشان به این دلیل است که قدرت خرید مردم پایین است و نگران کاهش مصرف اینترنت از سمت مصرف‌کنندگان و کاهش درآمدشان هستند.

سوم اینکه مهم‌ترین نکته این است که انحصار واردات پهنای باند سالیان سال است در دست یک شرکت زیرمجموعه وزارت ارتباطات به نام شرکت ارتباطات زیرساخت است. این انحصار بارها مورد انتقاد قرار گرفته است و در همین زمینه سید مصطفی سید هاشمی، رئیس وقت هیئت مدیره مخابرات ایران در سال ۹۵ به زومیت گفته بود که قیمت پهنای باند در ایران ۲۰۰ برابر قیمت اروپا است و علت این اتفاق انحصار در واردات پهنای باند است. پیش از او در سال ۹۳ هم مرکز پژوهش‌های مجلس با انتشار گزارشی ضمن اشاره به انحصار در واردات پهنای باند توضیح داده بود که پهنای باند با حدود ۲۵ برابر قیمت اولیه به دست کاربران می‌رسد.

کم‌فروشی و حجم‌خوری اپراتورها

اما موضوع افت سرعت و کیفیت نامناسب اینترنت از شیوع بیماری کرونا بیشتر مورد توجه کاربران قرار گرفته و مطالبات بسیاری از کاربران در صفحات اجتماعی وزیر ارتباطات و سایر فروم ها و کانال‌های مردمی نشان می‌دهد که کاربران از سرویس دریافتی اینترنت خود به هیچ عنوان راضی نیستند و نسبت به هزینه‌ای که پرداخت می‌کنند، سرویس مطلوبی دریافت نمی‌کنند. بررسی سازمان تنظیم مقررات ارتباطات نیز بر این ادعا صحه می‌گذارد که میزان شکایت کاربران از سرویس اینترنت نسبت به قبل از شیوع کرونا افزایش چشمگیری داشته است. به نحوی که تعداد تماس‌های کاربران با سامانه ثبت و پاسخگویی به شکایات ۱۹۵ در اسفند ۹۸ و فروردین ۹۹ نسبت به زمان مشابه در سال گذشته ۴۹ درصد و تعداد درخواست و شکایت‌های ثبت شده در این سامانه ۱۳۳ درصد افزایش یافته است.

در این زمینه وزارت ارتباطات افزایش میزان استفاده از اینترنت در دوران کرونا و نبود منابع زیرساختی و فرکانسی را دلیل مشکلات کیفیت اینترنت عنوان کرده است. اما شواهد نشان می‌دهد که علاوه بر مشکل افت سرعت اینترنت، کاربران با مشکل دیگری نیز دست به گریبانند که ارتباطی با افزایش مصرف آن ها و اشباع شبکه ندارد و به نبود نظارت بر عملکرد سرویس دهی اپراتورها مربوط می‌شود. کاربران بسیاری اذعان دارند که با کم فروشی و حجم خوری اپراتورها در بسته‌های مصرفی اینترنت خود مواجه هستند و اتمام زودهنگام بسته‌ها دلیلی بر این ادعا است. شواهد نشان می‌دهد که اپراتورها در ارائه اینترنت به کاربران شیوه‌های مختلفی را به کار بسته اند که حاکی از کم فروشی در بسته‌های اینترنت است و به دلیل آنکه هر یک از اپراتورها تعریف متفاوتی از واژه‌هایی مانند «مصرف منصفانه»، «ترافیک داخلی»، «مصرف خارجی» و «ترافیک نیم بها» دارند، این نبود شفافیت باعث نارضایتی کاربران شده است.

از «مصرف منصفانه» چه می دانید؟

مصوبه «ارائه اینترنت پرسرعت غیرحجمی و توقف حجم فروشی» از سال ۹۶ با هدف حمایت از حقوق مصرف کنندگان مطرح شد تا کاربران بتوانند با خرید اشتراک ثابت، هر میزان که بخواهند از حجم اینترنت مصرف کنند، اما شواهد نشان می‌دهد که خدماتی که هم اکنون اپراتورها ارائه می‌دهند با اهداف اولیه طرح «توقف فروش حجمی اینترنت» بسیار فاصله دارد. مطابق آن مصوبه از سال ۹۶ تعرفه اینترنت هم افزایش یافت تا مشترکان به هر میزان که بخواهند و به صورت نامحدود از اینترنت استفاده کنند، اما این اینترنت نامحدود نه تنها مشکل عدم شفافیت در حجم فروشی اپراتورها را حل نکرد، بلکه با تعریفی تحت عنوان «اینترنت نامحدود مبتنی بر مصرف منصفانه»، مشترکان را سردرگم‌تر کرده است. هم اکنون کاربران مجبورند هم هزینه بالایی برای اینترنت پرداخت می‌کنند، هم اینترنت‌شان به معنای واقعی کلمه «حجمی» محاسبه می‌شود و هم بدون وجود شفافیت لازم در میزان مصرف کاربر، این حجم به پایان می‌رسد و اپراتورها هریک از سیاست «مصرف منصفانه»، تعبیر جداگانه ای دارند. در این طرح قرار بود مبنای مصرف اینترنت، ترافیک بین الملل باشد و چنانچه کاربری از ترافیک داخلی استفاده کرد، این ترافیک نیم بها محاسبه شود. اما هم اکنون شواهد نشان می‌دهد که اپراتورها در محاسبه نرخ ترافیک اینترنت، مبنا را ترافیک داخلی درنظر گرفته و مصرف اینترنت بین الملل کاربران را با هزینه ۲ برابر محاسبه می‌کنند.

بسته‌های اینترنتی در تاریکخانه های کلاهبرداری

این روزها کاربران بسیاری در شبکه‌های اجتماعی نسبت به نحوه محاسبه پهنای باند مصرفی از سوی اپراتورها اعتراض دارند و آن را کاملاً غیرمنصفانه و حاوی تقلب می‌دانند. طبق گزارش مهر، کاربران بسیاری معترض به «تعریف ترافیک نامحدود در بسته‌های اینترنت» هستند و برایشان این سوال مطرح است که برای مثال اینترنت نامحدود چه مفهومی دارد وقتی برای آن آستانه مصرف بسته ای ۳۰ گیگ تعریف شده و حتی قیمت آن گران‌تر از بسته حجمی است؟

- کاربری می نویسد: ترافیک استفاده از اپلیکیشن‌های بومی پخش فیلم، از ترافیک بین الملل محاسبه می‌شود. این را مسئول پاسخگویی و پشتیبانی اپراتور تأیید می‌کند.

- کاربر دیگری معتقد است که در شرایط مشابه استفاده از اپلیکیشن‌های پخش فیلم در دو اپراتور، در یکی از اپراتورها ۱۰ گیگ اینترنت یک ماهه تمام می‌شود و در همان شرایط در اپراتور دیگر ۳۰ گیگ در عرض ۲ هفته تمام می‌شود.

- یک کاربر این سوال را دارد که چرا اپراتور نرخ بسته اینترنت با حجم مصرف ۹۰ گیگ را به قیمت ۱۸۰ گیگ محاسبه می‌کند و تاکیدش بر تعریف ترافیک داخلی و خارجی است. این درحالی است که باید از ابتدا به صورت شفاف به کاربر بگوید که با این مبلغ که پرداخت می‌کنید، تنها ۹۰ گیگ اینترنت می‌توانید مصرف کنید.

- کاربر دیگری اذعان دارد که اپراتور پس از اتمام مصرف منصفانه، اتصال وی را قطع کرده و اطلاع رسانی نمی‌کند و اینترنت را به سرعت ۲۵۶ کیلوبیت می‌رساند؛ سوال اینجاست که در شرایط کنونی آیا هنوز این سرعت، اینترنت محسوب می‌شود؟

- کاربری می‌گوید: ۳۶ گیگ اینترنت موبایل خریده ام که در حدود یک هفته با تماشای فیلم در اپلیکیشن‌های داخلی تمام شد.

- مشترکی می‌گوید: در عرض یک ماه ۵ بار بسته اینترنتی یک ماهه را تمدید کرده ام!

- مشترکی می‌گوید: دوستان در فروش پهنای باند داخل با قیمت بین الملل اقدام می‌کنند! من بارها و بارها با نرم افزار محاسبه کردم و متوجه شده ام حجم داخلی را خارجی محاسبه می‌کنند و زمانی که ثبت شکایت کردم، اپراتور حجم را برگرداند.

- یک مشترک می‌گوید: بسته ۷.۵ گیگی بین المللی با ۱۵ گیگ ترافیک داخلی در عرض ۳ روز تمام شد. در اصل فکر می‌کردم اگر بسته اول ۷.۵ گیگ تمام شود، ۱۵ گیگ ترافیک داخلی همچنان پابرجاست. اما گویا از شیوه دزدی سر در نمی آورم و کلاه سرم رفته است!

در نهایت باید گفت که در این روزها که کرونا دومین سال حضورش در ایران را می گذراند ، اینترنت دیگر علاوه بر تفریح ، لازمه تحصیل و حتی مکمل مشاغل نیز هست و به نظر می رسد اپراتورها و مدافعان عملکرد آن ها با علم بر این موضوع ، در حال سوء استفاده از شرایط ویژه مردم هستند. مساله ای که به جای دغدغه شدن ، به یک بهانه دیگر برای دولت و مجلس بدل شده که به جای رفع آن، به جنگ کهنه بین هم ادامه دهند!