سودهای بانکی بی‌کیفیت ناشی از «تسعیر ارز»

بانک مرکزی در اطلاعیه‌ای جدید، نرخ تسعیر ارز صورت‌های مالی ششماهه نخست سال جاری بانک‌ها را برابر با سال مالی ۹۷ اعلام کرد. براساس این اطلاعیه، مقرر شده همچنان برای تسعیر اقلام پولی دارایی‌ها و بدهی‌های ارزی بانک‌ها در گزارشگری مالی میان دوره‌ای منتهی به شهریور ۹۸، نرخ محاسبه شده در صورت‌های مالی در پایان سال ۹۷ ملاک عمل باشد. بر این اساس بانک‌ها دلار را به جای نرخ نیمایی (حدود ۱۰ هزار تومان) باید با نرخ ۷۵۰۰ تومان در صورت‌های مالی خود لحاظ کنند. این در حالی است که پیش بینی می‌شد بانک مرکزی، نرخ تسعیر ارز را به نرخ نیمایی نزدیک کند.

نرخ تسعیر چیست؟

برای‌ انعکاس‌ معاملات‌ ارزی‌ و عملیات‌ خارجی‌ در صورت‌های‌ مالی‌ واحد تجاری‌ باید معاملات‌ ارزی‌ و صورت‌های‌ مالی‌ عملیات‌ خارجی‌ به‌ واحد پول‌ گزارشگری کشور مورد نظر‌ (در ایران به ریال) تسعیر شود. موضوع مهم این است که در معاملات‌ ارزی‌ و عملیات‌ خارجی‌ ارز با چه‌ نرخی‌ ‌ تسعیر شود؛ چون هرگونه تغییری در این نرخ می‌تواند بر سود و زیان بانک‌ها اثرگذار باشد.

درواقع «نرخ تسعیر» عبارت است از نرخ تبدیل دو واحد پولی به یکدیگر (شامل انواع نرخ‌های برابری رسمی، قراردادی و غیره) که در فرآیند تسعیر به کار گرفته می‌شود. تلاش می‌شود نرخ تسعیر به‌گونه‌ای تعیین شود که نتایج آن با آثار تغییرات نرخ ارز بر جریان‌های وجوه نقد واحد تجاری و ارزش ویژه آن هماهنگی داشته باشد و این اطمینان را ایجاد کند که صورت‌های مالی، تصویری مطلوب از نتایج عملکرد ارائه می‌دهند.

بخشنامه اخیر بانک مرکزی

در حالی‌ که به موعد انتشار صورت‌های مالی نیمه نخست سال جاری نزدیک می‌شویم بانک مرکزی در خصوص نرخ تسعیر صورت‌های مالی بانک‌ها شفاف‌سازی کرده است. نهاد سیاستگذار پولی در اطلاعیه‌ای نرخ تسعیر ارز صورت‌های مالی شش ماه نخست سال جاری بانک‌ها را برابر با سال مالی ۹۷ اعلام کرد.

گفتنی است بانک مرکزی در سال قبل طی ابلاغیه‌ای به بانک‌ها اعلام کرده بود در صورت‌های مالی سال ۹۷، نرخ تسعیر دلار ۷۵۰۰ و نرخ تسعیر یورو ۸۵۰۰ تومان در نظر گرفته شود. پیش از این نرخ تسعیر دلار ۴۲۰۰ تومان اعلام شده بود.

آثار بخشنامه بر سود بانک‌ها

این تغییر نرخ تسعیر ارز در محاسبه سود و زیان بانک‌ها تاثیر دارد و سهامداران برخی از بانک‌های بورسی از تسعیر نرخ ارز سود بردند. بانک مرکزی در بخشنامه اخیر خود، پیش از آن که بانک‌ها صورت‌های مالی ششماهه خود را منتشر کنند، اعلام کرده که نرخ تسعیر دلار و یورو معادل بخشنامه قبلی محاسبه شود.

به گزارش «فراز» به نقل از «دنیای بورس»، اخبار پیرامون تسعیر ارز بانک‌ها اثر قابل توجه را بر سهام این گروه در بورس تهران (به خصوص سهام بانک ملت) داشته است. بر این اساس، بخش قابل توجهی از رشد قیمتی سهام این بانک و سایر بانک‌ها را می‌توان «سود شناسایی‌شده ناشی از تسعیر ارز» مرتبط دانست. درخصوص بانک ملت می‌توان گفت به دلیل دریافت خسارت حدود یک میلیارد پوندی از کشور انگلستان، این تاثیر بیشتر از سایر بانک‌هاست.

بر اساس اطلاعیه قبلی بانک مرکزی، بانک‌ها می‌توانستند صورت‌های مالی سال 97 را با نرخ ۷۵۰۰ تومان (و نه بیشتر) ارائه کنند و این در حالی بود که در آن زمان، «نرخ نیمایی» بیش از 10 هزار تومان بود.

تغییر رویه بانک مرکزی

بر اساس اطلاعیه اخیر بانک مرکزی، بانک‌ها همچنان صورت‌های مالی نیمه نخست سال جاری را نیز بر اساس نرخ بخشنامه خرداد ماه بانک مرکزی (یعنی 7500 تومان) ارائه خواهند داد. با این حال اگر در ادامه «نرخ نیمایی» بالای 10 هزار تومان مورد نظر قرار گیرد، باید گفت با احتمال بسیار بالا در صورت‌های مالی سال 98 که در تیر سال آینده منتشر می‌شود باید در انتظار انعکاس سود و زیان حاصل از تسعیر دارایی‌های ارزی بانک‌ها بود. اگر چه کیفیت این سود چندان بالا نیست و نباید سهامداران به آن توجه زیادی کنند.

احتمال اقدام احتیاطی

بنا به نظر عده‌ای از کارشناسان، این تصمیم بانک مرکزی در مورد ثابت نگه داشتن نرخ تسعیر ارز می‌تواند در راستای اقدامات احتیاطی سیاستگذار پولی و ارزی باشد که با این تصمیم از متورم شدن شدید دارایی‌های نظام بانکی جلوگیری کند؛ زیرا آن چه در حساب و کتاب بانک‌ها قطعی است بدهی‌های آنهاست و نه دارایی‌ها.

دارایی‌های بانکی از قطعیت برخوردار نیست. این عدم قطعیت سبب می‌شود با افزایش نرخ تسعیر ارز و شناسایی سودهای موهوم بیشتر، «ناترازی» صورت‌های مالی بانک‌ها بیشتر شود و ریسک بانک‌ها افزایش یابد. در نتیجه سیاست‌گذار با ثابت نگه داشتن قیمت ارز باعث شده که دارایی نظام بانکی به شدت متورم نشود که از این جهت اقدام مناسبی به نظر می‌رسد.