چه کسی به اسماعیل خان خیانت کرد؟

گروه تروریستی طالبان پس از تصرف هرات، محمد اسماعیل خان، عبدالرحمن رحمان، معاون وزارت داخله افغانستان، نبی احمدزی، فرمانده سپاه ظفر، عبدالصبور قانع استاندار هرات و حسیب صدیقی، رئیس امنیت این استان را بازداشت کرده‌اند. 

اسماعیل خان پس از تکمیل آموزش عالی خود در رشته نظامی، در لشکر هفده هرات آغاز به کار کرد. اما چند ماه پس از ورود ارتش شوروی سابق به هرات، در سال ۱۹۷۹، به مخالفت مسلحانه با این نیروها شروع کرد. او پس از آن به یکی از فرماندهان جهادی تبدیل شد که تا خروج شوروی سابق از افغانستان - حدود یک دهه بعد - کماکان علیه این نیروها می‌جنگید.

هنگامی که حکومت کمونیستی افغانستان در آغاز دهه نود میلادی، در سراشیبی سقوط قرار گرفت و دکتر نجیب الله، آخرین رئیس‌جمهور نظام کمونیستی افغانستان، پذیرفت که حکومت را به شورای رهبری مجاهدین بسپارد، اسماعیل خان به همراه نیروهایش، وارد شهر هرات در غرب کشور شد و کنترل آن را در دست گرفت. اسماعیل خان تا سال ۱۳۷۴ خورشیدی، فرمانده قدرتمند قل اردو (لشکر) شماره چهار ارتش افغانستان در غرب کشور و استاندار هرات بود. او در غرب افغانستان یکی از حامیان دولت برهان الدین ربانی در کابل بود.

نبرد با طالبان

طالبان که تا آن زمان در جبهه کابل پیشرفت زیادی حاصل نکرده بودند، به حوزهٔ غرب توجه بیشتری کردند و بعد از نبردهای سنگین در استان فراه موفق به تصرف شهر هرات شدند. با تصرف هرات توسط طالبان اسماعیل خان جبهه‌ای به نام امارت عمومی حوزه جنوب غرب تشکیل داد و اندکی بعد، به همراه گروهی از مجاهدین تحت امر خود، به مناطق مرکزی و شمال افغانستان رفت و به جنگ علیه طالبان ادامه داد.

در اسارت طالبان

حضور اسماعیل خان در شهر فاریاب در شمال افغانستان، با سلسله معاملات پنهان سیاسی میان شبه نظامیان ازبک به رهبری ژنرال عبدالملک و طالبان همراه بود که در اثر پیوستن ژنرال ملک به طالبان، اسماعیل خان به همراه جمعی از هم‌رزمانش در هنگام مهمانی در حال غذا خوردن توسط جنرال ملک دستگیر و در تاریخ ۲۸ اردیبهشت ۱۳۷۶ به طالبان تسلیم داده شد. طالبان به مدت ۶ سال اسماعیل خان را در اسارت داشتند و در این مدت، میرویس صادق پسر اسماعیل خان از ارتفاعات شرق ولایت هرات سرپرستی امارت عمومی حوزه جنوب غرب را به عهده داشت.

اسماعیل خان از زندان گریخت

سرانجام اسماعیل خان از زندان سرپوزه قندهار از چنگ طالبان گریخت و به همراه سرباز طالبان که به او در فرار از زندان کمک کرده بود، وارد ایران شد. او بار دیگر با پیوستن به ائتلاف شمال که ائتلافی از گروهای مخالف طالبان در افغانستان بود با تشکیل جبهه دیگری، به مناطق مرکزی و شمال افغانستان رفت و تا زمان فروپاشی طالبان با حمله ائتلاف بین‌المللی ضد تروریسم (به رهبری آمریکا) به عملیات نظامی ادامه داد تا سرانجام با فروپاشی طالبان، در آبان ۱۳۸۰، دوباره وارد هرات شد. بدین ترتیب، اسماعیل خان برای دومین بار به حاکمیت هرات دست یافت.

اسماعیل خان این بار با تجربیاتی که از دوره نخست حکومت خود بر هرات به دست آورده بود، تغییرات زیادی در این شهر به وجود آورد و با اتکا به درآمد گمرک این استان، پروژه‌های بزرگ سازندگی و بازسازی را در این شهر اجرا کرد. از پروژه‌های مهم دوره اسماعیل خان، قرارداد خریداری برق بیست و چهارساعته از ترکمنستان و ایران برای هرات، ساخت پروژه بزرگ دانشگاهی هرات که پس از برکناری او از قدرت نیمه کاره باقی ماند، احداث شهرک صنعتی هرات و عقد قرارداد با شرکت ۱۱۰ ایرانی، برای آسفالت و بازسازی تمام خیابان‌ها و جاده‌های شهر هرات بود.

برخی منتقدان اسماعیل خان معتقدند که او سهم مناسبی از درآمد گمرک هرات را صرف بازسازی این استان نکرده‌است. 

اسماعیل خان در ماه سپتامبر سال ۲۰۰۴ از طرف حامد کرزی رئیس وقت دولت انتقالی افغانستان از مقام استانداری هرات برکنار شد و به عنوان وزیر صنایع، به مرکز فراخوانده شد. اما او این مقام را نپذیرفت و گفت حاضر است در خانه بماند. با پیروزی حامد کرزی در انتخابات ریاست جمهوری افغانستان در ماه اکتبر سال ۲۰۰۵، اسماعیل خان هم به عنوان وزیر انرژی به مرکز رفت و بعدها از پارلمان منتخب مردم افغانستان، رای اعتماد گرفت.

نام اسماعیل خان همانند بسیاری از فرماندهان محلی، و حتی شماری از اعضای کابینه و نمایندگان پارلمان افغانستان، در گزارش‌های برخی سازمان‌های مدافع حقوق بشر، به عنوان ناقض حقوق بشر ذکر شده‌است. اما اسماعیل خان این ادعا را رد می‌کند.