دستور «شلیک به قصد کشت» در قزاقستان

به گزارش سی‌ان‌ان، قاسم جومارت توقایف، رئیس‌جمهور قزاقستان روز جمعه در یک سخنرانی عمومی گفت که ناآرامی‌هایی که از حدود یک هفته پیش و در پی اعتراضات علیه افزایش قیمت سوخت آغاز شد، توسط «راهزنان تروریستی» آموزش دیده از داخل و خارج از کشور طراحی شده بود. رسانه دولتی قزاقستان روز جمعه گزارش داد که ۱۸ نیروی امنیتی و ۲۶ تن دیگر که آن‌ها را «جنایتکار مسلح» می‌نامیدند در اعتراضات خشونت‌آمیز کشته شده اند. بیش از ۳ هزار نفر هم بازداشت شده‌اند.

توقایف گفت که وضعیت در بزرگترین شهر قزاقستان، آلماتی، با ثبات شده است و «اعلام وضعیت اضطراری نتایجی را به همراه دارد.» او افزود: «اما تروریست‌ها به آسیب رساندن به اموال دولتی و خصوصی و استفاده از سلاح علیه شهروندان ادامه می دهند. من به سازمان‌های مجری قانون و ارتش دستور دادم که بدون اخطار، برای کشتن تیراندازی کنند.»

رهبر قزاقستان در این سخنرانی سعی داشت این که تظاهرات محصول نارضایتی و ناآرامی مردمی رد کند. توقایف گفت که این خشونت محصول یک دشمن به خوبی سازماندهی شده، و هسته‌های مسلحی است که «حملات تروریستی» را انجام می‌دهند و «متخصصانی که در خرابکاری ایدئولوژیک آموزش دیده‌اند، به طرز ماهرانه ای از اطلاعات «جعلی» استفاده می‌کنند و قادر به دستکاری افکار و ذهنیت مردم هستند.» توقایف گفت: «اقدامات آنها نشان دهنده وجود یک طرح واضح برای حمله به تأسیسات نظامی، اداری و اجتماعی تقریباً در همه زمینه‌ها بود و هماهنگی منسجم اقدامات، آمادگی رزمی بالا و و خشونت آنها این مساله را ثابت می‌کند؛ امر که باید با آن مقابله و آن را نابود کرد.»

با این حال، چندین معترض که با رسانه های بین‌المللی صحبت کردند، این ادعا را رد کردند. یک زن گفت: «ما نه اراذل و نه تروریست هستیم. تنها چیزی که در اینجا رشد می‌کند فساد است» مرد دیگری به سی‌ان‌ان گفت که مردم «حقیقت را می‌خواهند.» او افزود: «دولت ثروتمند است، اما همه این افراد اینجا زیر باز قرض و بدهی هستند. ما درد خود را داریم و می‌خواهیم آن را تقسیم کنیم.»

این تظاهرات بزرگترین چالشی است که تاکنون برای حاکمیت خودکامه قزاقستان ایجاد شده است، جرقه اولیه اعتراض‌ها به خاطر خشم عمومی از افزایش قیمت سوخت زده شد اما ایت اعتراض‌ها ریشه در نارضایتی گسترده از دولت به دلیل فساد، سطح پایین زندگی، فقر و بیکاری در این کشور نفت خیز است؛ وضعیت بدی که کارشناسان می‌گویند به دلیل همه‌گیری کووید۱۹ تشدید شده است.

پل استرونسکی از بنیاد کارنگی برای صلح بین‌المللی در همین پیوند می‌گوید:‌ «این دولتی است که به شدت از واقعیت آنچه در میدان اتفاق می‌افتد جدا شده است. در این کشور هیچ نهادی وجود ندارد که مخالفان بتوانند از طریق آن اعتراض کنند؛ تنها راه باقی مانده برای آن‌ها خیابان‌ها است.»

رسانه‌های محلی گزارش دادند که معترضان در آلماتی به فرودگاه یورش بردند، به زور وارد ساختمان‌های دولتی شدند و دفتر اصلی اداری شهر را به آتش کشیدند. ده ها نفر در درگیری های روز پنجشنبه در آنجا کشته و صدها نفر دیگر زخمی شدند. همچنین گزارش‌هایی مبنی بر قطعی سراسری اینترنت و درگیری در سایر شهرهای بزرگ گزارش شده است، اگرچه توقایف گفت که اینترنت به تدریج با تثبیت وضعیت در حال وصل شدن است. مقامات دولتی پیش از این در سراسر کشور وضعیت فوق‌العادهو مقررات منع آمد و شد برقرار کرده‌اند.

تشکر از کمک روسیه برای سرکوب معترضان

توقایف گفت که نیرویی از سازمان پیمان امنیت جمعی (CSTO)، {یک ائتلاف نظامی به رهبری روسیه متشکل از کشورهای شوروی سابق} برای انجام وظایف دفاعی و پشتیبانی «برای مدت کوتاهی» وارد کشور شده است. استانیسلاو زاس، دبیرکل این سازمان، به خبرگزاری روسی اسپوتنیک گفت که حدود ۳۶۰۰ نظامی برای محافظت از تأسیسات دولتی و استراتژیک و کمک به حفظ نظم عمومی در قزاقستان مستقر خواهند شد. «تاس» خبرگزاری دولتی روسیه هم گزارش داد که یک تیپ از نیروهای هوابرد روسیه وارد قزاقستان شده است. وزارت دفاع روسیه روز جمعه در بیانیه‌ای اعلام کرد که گروهی متشکل از ده‌ها فروند هواپیمای نظامی و ترابری در حال تحویل پرسنل و تجهیزات نظامی به نیروهای CSTO هستند.

توقایف از حمایت سران کشورهای عضو سازمان پیمان امنیت جمعی تشکر کرد و از ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، به خاطر اینکه «بسیار سریع و مهمتر از همه به شیوه‌ای دوستانه به درخواست من واکنش گرمی نشان داد» قدردانی ویژه کرد. رهبر قزاقستان همچنین از رئیس جمهور چین، شی جین پینگ، روسای جمهور سایر کشورهای عضو سازمان پیمان امنیت جمعی، روسای جمهور ازبکستان، ترکیه و «رهبران سازمان ملل و سایر سازمان‌های بین المللی» به خاطر حمایت‌شان از خود تشکر کرد.

به گزارش رسانه دولتی روسیه، دمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین روز جمعه به خبرنگاران گفت، پوتین پنجشنبه و جمعه با رهبران سازمان پیمان امنیت جمعی تلفنی گفتگو کرد.

قزاقستان، نهمین کشور بزرگ جهان از نظر وسعت و بزرگترین اقتصاد آسیای مرکزی است که تا پیش از ناآرامی‌های جاری، به ثبات خود در این منطقه پرتنش می بالید. حتی قبل از استقلال این کشور در سال ۱۹۹۱، صحنه سیاسی کشور تحت سلطه یک نفر بود - نورسلطان نظربایف. رئیس‌جمهوری پیشین و مقام سابق حزب کمونیست تقریباً سه دهه حکومت کرد تا اینکه در سال ۲۰۱۹ از قدرت کناره‌گیری کرد. روش حکومت‌داری او مبتنی بر سرکوب شدید اعتراض‌ها، زندانی کردن منتقدان و سرکوب آزادی مطبوعات بود. به گزارش رویترز، منتقدان، نظربایف را به انتصاب اعضای خانواده و متحدانش در مشاغل کلیدی در دولت متهم می‌کنند. گمان می‌رود خانواده او بیشتر اقتصاد قزاقستان را کنترل می‌کنند. نظربایف در غرب بیشتر به دلیل دست کشیدن از تسلیحات هسته‌ای و انتقال پایتخت به شهر آینده‌نگر آستانه - که بعداً به نام خود «نورسلطان» تغییر نام داد، شهرت داشت.

عفو بین‌الملل گفت که این اعتراضات «پیامد مستقیم سرکوب گسترده حقوق بشر توسط مقامات» است. ماری استروترز، مدیر عفو بین‌الملل در اروپای شرقی و آسیای مرکزی در بیانیه‌ای گفت: «سال‌ها، دولت به‌طور بی‌امان مخالفان مسالمت‌آمیز را مورد آزار و اذیت قرار داده و مردم قزاقستان را در وضعیت آشوب و ناامیدی قرار داده است.»