آغاز فیلترینگ چینی؛ به سیاهچاله اینترنت خوش آمدید

روزنامه فرهیختگان در گزارشی به صحت سنجی اداعاهای پی در پی مقامات وزارت ارتباطات درباره اینترنت پرداخته که مدام بر افزایش سرعت و کیفیت خدمات اینترنت در دولت سیزدهم تاکید دارند. حال آنکه تجربه شهروندان و کاربران اینترنت و فضای مجازی در ایران کاملا عکس سخنان مقامات دولتی است.

حتی در مواقعی مانند روزهای اخیر که اینستاگرام دچار اختلال شدید در کشور شد، وزارت ارتباطات آن را به مشکل در لینک های ارتباطی شمالی کشور از مبدا کشورهای همسایه ربط داد. حال آنکه داده های فنی معتبر نشان از چیز دیگری دارند؛ داده هایی که طبق گزارش اخیر روزنامه فرهیختگان ثابت می کنند که اینترنت و فضای مجازی در ایران طی ماه های گذشته به شدت دستخوش دستکاری و برخی اختلالات عمدی است.

طبق آخرین گزارش‌ها نیمی از سال گذشته در کشور اختلال اینترنتی داشته‌ایم که ۸۹درصد سهم اختلالات مربوط به وب‌سایت‌های بین‌المللی و ۶۷درصد هم اختلالات مربوط به ارتباطات اینترنتی اینستاگرام بوده است و در اردیبهشت‌ماه امسال نیز دیتاسنترهای ایران ۲۵برابر دیتاسنترهای خارجی با اختلال ارتباطات اینترنتی روبه‌رو بوده‌اند.

نوسان عمدی سرعت اینترنت

بنابر آخرین گزارش سایت «اسپید‌تست»، رتبه ایران در اینترنت سیار با چند پله سقوط به عدد ۷۰ و رتبه اینترنت ثابت هم نیز به ۱۴۶ رسیده است. آمار این سایت نشان می‌دهد سرعت آپلود در اینترنت ثابت به عدد ۱.۵۸، سرعت دانلود ۱۰.۲۱ و تاخیر (لیتنسی) به ۲۹ میلی‌ثانیه رسیده است.

 نمودار تغییرات سرعت اینترنت نیز در یک‌سال گذشته تقریبا ثابت بوده و حتی در اینترنت‌همراه با رشد نیز همراه بوده است. به‌عبارتی داده‌های آماری به ما می‌گویند اتفاق خاصی برای اینترنت کشور نیفتاده اما برای اعصاب کاربران اینترنت در ایران انگار دارد اتفاقاتی رخ می‌دهد.

ماجرا اینگونه است که مصرف اینترنت در ایران کاهش نیافته، اما در مقابل با نوسان شدید سرعت برای کاربران مواجه هستیم.

«منشا خارجی اختلالات» کذب است

همزمان هم روزنامه شرق در گزارشی از بروز اولین نشانه‌های اجرای آزمایشی فیلترینگ هوشمند در کشور خبر داده. این روزنامه نوشته که ممانعت از ارسال کد تأیید پیام‌رسان‌های خارجی از نظر کارشناسان یکی از نشانه‌های اجرای همین طرح است.

سعید سوزنگر، کارشناس اینترنت و امنیت شبکه، در این زمینه به «شرق» توضیح می‌دهد که پیش از این تعدادی تأمین‌کننده داخلی با سامانه‌های محدود و سرشماره‌های داخلی و تبلیغاتی پیامک تأیید ورود به پلتفرم‌های خارجی مانند مایکروسافت، اپل، گوگل و ... را برای کاربران داخلی ارسال می‌کردند که البته آنها چندان امکان رصد کاربران را نداشتند.

او ادامه می‌دهد: «در واقع این تأمین‌کننده‌ها IP خود را در اختیار این پلتفرم‌ها می‌گذاشتند تا ارسال کد تأیید را با سرعت بیشتر و هزینه کمتر انجام دهند، اما مشکلاتی برای این تأمین‌کننده‌ها ایجاد شد و پس از آن پلتفرم‌های خارجی با سرشماره خود برای کاربران ایرانی کد تأیید ارسال می‌کردند تا اینکه اخیرا و در اتفاقی عجیب بسیاری از کاربران متوجه شده‌اند که پیامک‌های کد تأیید با سرشماره پلتفرم‌های خارجی به دست کاربران نمی‌رسد.»

سعید سوزنگر همچنین بر خلاف ادعای اپراتورهای تلفن همراه، اختلالات اخیر را بدون منشا خارجی دانسته و گفته که «قطعا این اختلال از داخل ایران اتفاق افتاده» و گزارشی درباره منشا خارجی این اختلالات وجود ندارد.

سوزنگر همچنین توضیح می‌دهد که روش فیلتر در ایران پیچیده‌تر شده است و از چند سال گذشته دولت‌های مختلف روی طرحی به نام فیلترینگ هوشمند کار می‌کنند که بر اساس آن دیگر کاربران با پیغام خطا مواجه نمی‌شوند و در عوض با هدایت کاربر به سیاهچاله فیلترینگ را اعمال می‌کنند که طی این فرایند کاربر احساس می‌کند که سرعت اینترنت او پایین آمده است اما در‌واقع این موضوع رخ نداده و متولیان اقدامات فنی انجام داده‌اند که دسترسی کاربر به سایت‌های خارجی آن‌قدر کند و دشوار شود که خود او قید حضور در این شبکه‌ها را بزند.

فیلترینگ چینی آمد

همزمان روزنامه اعتماد هم از قول آرین اقبال، دیگر کارشناس حوزه فناوری اطلاعات و شبکه‌های کامپیوتری درباره مشکل دسترسی به اینستاگرام در ایران نوشت: «این موضوع را نمی‌توان به کاهش سرعت اینترنت ارتباط داد چراکه اگر کاهش سرعت در نظر‌ گیریم، کل پهنای باند پایین می‌آید در صورتی که الان این مشکل را تنها روی اینستاگرام و یک‌سری سرویس‌هایی مثل گیت‌هاب می‌بینیم. این امر نشان می‌دهد که یک اختلال عمدی در کار است. همه این موارد نشان از سیستم پیچیده‌ای است که این سیستم رفتاری شبیه سیستم فیلترینگ چین است.»

آرین اقبال گفته است: «روز گذشته و دو روز قبل، شرکت زیرساخت به افرادی که در کار‌های فنی هستند، پیامکی فرستاد مبنی بر اینکه ما قرار است تغییراتی داشته باشیم و این تغییرات باعث اختلال در اینترنت می‌شود و ممکن است قطعی داشته باشیم. این یک مساله قابل قبول و عادی است، ولی ما دیدیم که در اثر این تغییرات، فقط اینستاگرام و گیتاب مشکل پیدا کردند، در صورتی که تغییرات روی همه‌چیز تاثیر می‌گذارد. چنین اتفاقی به معنای تغییرات روی سیستم فیلترینگ است و سوال اصلی اینجاست که چرا تغییرات سیستم فیلترینگ باید روی چیزی که فیلتر نیست، تاثیر بگذارد؟ این امر نشان می‌دهد که احتمالا چیزی که الان فیلتر نیست، در حال اختلال پیدا کردن است.»

او نیز مانند سوزنگر معتقد است که مشخصات اختلافات فعلی اینترنت در ایران شبیه فیلترینگ چینی است. اقبال در این زمینه گفته است: «فیلترینگ در کشور چند لایه دارد؛ لایه اول DNS است که زمانی که آی‌پی سرور را می‌گیرد، صفحه پیوند‌ها را برمی‌گرداند. این لایه برای سرویس‌های عادی بسیار راحت است. لایه دوم برای سرویس‌هایی است که فیلترینگ‌شان سخت‌تر است و در لایه‌ آی‌پی، آنها را فیلتر می‌کنند. بدین معنا که شما نمی‌توانید به سرور متصل شوید و به اصطلاح به سیاه‌چاله می‌روید. ولی الان، چون در مدل جدید اینترنت، خیلی از سرویس‌ها پشت یک آی‌پی قرار می‌گیرند، این لایه برای همه سرویس‌ها قابل استفاده نیست.» این کارشناس فناوری اطلاعات درباره لایه سوم فیلترینگ عنوان کرد: «لایه سوم را آنالیز پکت می‌گوییم. به بیانی ساده، پکت را باز و داخل آن تا لایه آخر نگاه می‌کنند و با توجه به اینکه برای چه سرویسی است، دراپش می‌کنند. نتیجه این لایه این می‌شود که پیچیدگی سنگینی داریم.» اقبال در پایان خاطرنشان کرد: «صفحه پیوند‌ها را ما در لایه اول و در لایه‌های بعدی فقط اختلال می‌بینم. یعنی اگر چیزی به صورت‌ آی‌پی فیلتر شده باشد، مثل تلگرام یا چیزی مثل اینستاگرام در لایه آنالیز پکت فیلتر شده باشد، فقط اختلال می‌بینیم و صفحه پیوند‌ها را مشاهده نمی‌کنیم. همه این موارد نشان از سیستم پیچیده‌ای است که این سیستم رفتاری شبیه سیستم فیلترینگ چین است. مستندات داخلی وجود دارد که حاکی از آن است که سیستم ما دارد مثل فیلترینگ چین عمل می‌کند.»