ایران و امارات طرحی نو در می اندازند

اماراتی‌ها خبر از بازگشت سفیر امارات به ایران، پس از هفت سال داده‌اند. سفیر جدید امارات طی روز‌های آتی، فعالیت دیپلماتیک خود در ایران را از سر می گیرد. " سیف محمد الزعابی" که به عنوان سفیر جدید امارات به تهران می‌آید نخستین سفیری است که پس از کاهش سطح روابط تهران و ابوظبی به سطح کاردار در سال ۱۳۹۴ راهی محل ماموریت خود در ایران می‌شود.

ایران و امارات از سر می‌نویسند

« ما تردیدی نداریم که نه تنها می‌توانیم گرمی روابط دو کشور را بازگردانیم، بلکه افقهای تازه‌ای را نیز به روی روابط بگشاییم، به ویژه در شرایطی که با چالش‌های متعددی در منطقه از جمله مسائل زیست محیطی و آب و هوایی مواجه هستیم. » این را شیخ عبدالله بن زاید آل نهیان می‌گوید. وزیر امور خارجه امارات متحده عربی که در گفت و گوی تلفنی با حسین‌امیرعبدالهیان، وزیرخارجه ایران از ارتقای سطح نمایندگی‌های سیاسی در چارچوب اهمیت گسترش روابط دو کشور همسایه استقبال می‌کند. ارتقای سطح نمایندگی‌های سیاسی که این وزیراماراتی به آن اشاره می‌کند از دی ماه سال ۱۳۹۴ و همزمان با حمله تعدادی افراد مجهوالحال به سفارت عربستان در تهران به پایین‌ترین سطح خود رسید. یعنی ابتدا عربستان در اعتراض به این حمله ارتباطات خود با ایران را در تمامی سطوح سیاسی و اقتصادی و فرهنگی و... قطع کرد و پس از آن، کشور‌های همپیمان با سعودی مانند امارت نیز در تبعیت از ریاض روابط خود با جمهوری اسلامی را قطع و یا تا سطح کاردار تقلیل دادند. هر چند که همین تقلیل سطح روابط نیز خوشایند سعودی‌ها نبود. در سال ۹۹ و ۵ سال پس از تقلیل سطح روابط دو کشور ایران با تعیین "سیدمحمد حسینی" به عنوان رئیس نمایندگی ایران در امارات نشان داد که دیپلماتی در سطحی بالاتر از کاردار را راهی ابوظبی کرده است؛ حسینی پیش از آن، سفیر ایران در عربستان سعودی و سنگال بود. حسینی در آن مقطعی زمانی در توئیت با اعلان خبر انتصاب خود، نوشت: « باگذشت شش ماه از مسئولیتم در سرکنسولگری در دبی، اینک با تصمیم مقامات، مقرر است مسئولیت سفارت جمهوری اسلامی ایران در امارات متحده را برعهده گیرم. در مسئولیت جدید هم منافع و مصالح ملی کشور و ارتقای سطح روابط و اهتمام به توسعه روابط تجاری وبازرگانی فیمابین سرلوحه فعالیت‌هایم خواهد بود. » البته طی دو سال اخیر نیز مقامات ایران و امارات بار‌ها بر لزوم ارتقای مناسبات دوجانبه تأکید کرده بودند. اما اهتمام ابوظبی برای بالابردن سطح روابط ایران با امارات به سطح سفیر نخستین بار در ماه گذشته و در سفر انور قرقاش، مشاور ارشد دولت امارات به فرانسه مطرح شد. او در اظهارات خود با خبرنگاران با بیان اینکه «کشورش در حال بررسی اعزام سفیری به ایران است» تصریح کرد: « در زمینه‌های مختلف، پل ارتباطی با ایران در حال بازسازی است. امارات در پی سیاست رویارویی با ایران نیست. » به نظر می‌رسد اشاره مشاور ارشد دولت امارات به احتمال شکل‌گیری یک ائتلاف برای مقابله با آنچه فعالیت‌های منطقه‌ای تهران عنوان می‌شود، است که قرقاش در این رابطه نیز اظهار می‌دارد: «ایده ناتوی خاورمیانه مفهومی نظری دارد و برای ابوظبی، رویارویی یک گزینه نیست.»

سراب دشمنی ایران و اعراب رنگ می‌بازد؟

علاوه برامارات، عربستان نیز پیش از این اعلام کرده بود که چیزی به اسم «ناتوی عربی» وجود ندارد. "فیصل بن فرحان"، وزیر امور خارجه عربستان گفته بود: « صحبتی درباره ایجاد ائتلاف منطقه‌ای با اسرائیل در نشست جده مطرح نشده است و اگر هم چنین صحبتی وجود داشته باشد، عربستان در هیچ گفت‌وگویی درباره آن شرکت نخواهد کرد. »

ایده یک «ناتوی عربی» که چندی است در اخبار و گزارش‌های مختلف به آن اشاره می‌شود به عنوان ابتکار عملی نظامی در مقابل آنچه افزایش قدرت و نفوذ ایران و به عبارتی "تهدید" تهران عنوان می‌شود، طرح شده است، اما به نظر می‌رسد که در عمل راه به جایی نبرده است. موضوعی که حسین‌امیرعبدالهیان در گفت و گو با همتای اماراتی خود با اشاره به آن می‌گوید: « رژیم صهیونیستی تلاش کرد تا نشست اخیر جده را به یک بحران در منطقه تبدیل کند، اما با درایت کشور‌های شرکت‌کننده منطقه، موضوعات همکاری‌های منطقه‌ای، پیشرفت و امنیت مورد تأکید قرار گرفت.»

بازی میانه اماراتی‌ها

شاید بتوان این برداشت را داشت که امارات با انتصاب سفیر جدید خود در تهران نشان داد که مقامات ابوظبی از بهبود روابط ایران و عربستان اطمینان خاطر کسب کرده اند. هر چند که امارات متحده عربی همواره تلاش کرده است تا موضع بینابینی را در روابط ایران و عربستان در پیش گیرد و حتی در زمان توقف کامل روابط تهران و ریاض تنها به تقلیل سطح روابط ایران و امارات بسنده کرد و از رویه دیگر همپیمانان سعودی در قطع کامل روابط، پیروی نکرد. البته ایران نیز هیچگاه موضع تندی را در قبال امارات در دستورکار خود قرار نداده است. یعنی با وجود ابراز نارضایتی از به رسمیت شناختن اسرائیل توسط مقامات ابوظبی، واکنش تندی نسبت به این موضوع از خود نشان نداد؛ امارات‌متحده‌عربی در سال‌۲۰۲۰، همراه با بحرین و با میانجیگری آمریکا توافق‌نامه‌ای موسوم به «ابراهیم» را امضا کرد و موجودیت اسرائیل را در قالب " توافقنامه صلح اسرائیل و امارات" به رسمیت شناخت. علاوه براین شاید بتوان در رابطه با این پرسش که اماراتی‌ها از چه زمانی تصمیم به ارتقای سطح مناسبات خود با تهران گرفتند و آن را در دستور کار قرار دادند هم، به سفر زمستان گذشته "شیخ طحنون بن زاید آل نهیان" مشاور امنیت ملی امارات متحده عربی به تهران و دیدار با مقامات ایرانی، اشاره کنیم. سفری که به نظر می‌رسد سرفصلی نو در مناسبات دوجانبه تهران و ابوظبی بود و ادامه آن به تلاش کشور‌ها برای انتخاب و انتصاب سفرای خود در ایران و امارات منجر شد.