سودای روحانی برای ریاست جمهوری آذری جهرمی

اخیرا کتاب «بدون دود و آتش و خون» روایت های جالب و جدیدی را در گفت و گو با رئیس جمهور سابق و دولتمردانش منتشر کرده است. این کتاب که نوشته ی بهراد مهرجو و ولی خلیلی است، «گزارشی تحقیقی درباره اثرات تحریم‌ها بر اقتصاد ایران» است. با این حال در جای جای این کتاب نکاتی می توان یافت که به موضوعات دیگری مربوط می شوند. یکی از این مسایل واکنش حسن روحانی به کنار گذاشته شدن محمدجواد آذری جهرمی از انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۰ است.

در بخشی از این کتاب که به گفت و گو با حسن روحانی در حضور چند نفر از اعضای کابینه اش اختصاص دارد، اینگونه آمده است: «چند دقیقه ابتدای به مرور اخبار ثبت‌نام‌های انتخابات می‌گذرد. هر خبری با واکنشی توام با شگفتی، حسرت و تعجب اعضای جلسه همراه است ولی روحانی بیش از دیگران گوش می‌کند و کمتر حرف می‌زند تا اینجای خبرها که می‌رسد: «به نظرم آقای آذری جهرمی هم می‌توانست ثبت نام کند. کار شورای نگهبان در رد صلاحیت او با قید اینکه سن و سالش دو ماه کم است، غیرقانونی است. شورا رد می‌کرد، دولت هم بیانیه می‌داد. باید ثبت نام می‌کرد.» میان اعضای جلسه بازهم گفت‌وگو در مورد برخوردهای شورای نگهبان درمی‌گیرد ولی واعظی به ساعتش نگاه می‌کند و اشاره می‌کند که جلسه باید رسمیت پیدا کند.»

این بخش از گفت و گو با حسن روحانی در روزهایی انجام شده که ثبت نام نامزدها تمام شده بود و البته هنوز انتخابات نیز برگزار نشده بود، یعنی مقطع خردادماه ۱۴۰۰. در همان روزها از ترکیب دولت حسن روحانی، رئیس کل بانک مرکزی اش توانسته بود از سد ردصلاحیت شورای نگهبان بگذرد و شاخص ترین نامزد طیف اصلاح طلبان و اعتدالیون شود. رئیس جمهوری وقت اما او را به دلیل همین نامزدی بدون هماهنگی از کار عزل کرد.

 همتی خود چند ماه پس از انتخابات در اسفندماه ۱۴۰۰ در گفت و گو با هفته نامه آگاهی نو توضیح داد که حسن روحانی و اسحاق جهانگیری از تائید صلاحیت او ناراحت و از حضورش در صحنه رقابت عصبانی بودند.

با این سابقه ابراز ناراحتی علنی روحانی از عدم امکان نامزدی آذری جهرمی می تواند خیلی معنادارتر هم باشد. او هیچگاه برای انتخابات سیزدهم ریاست جمهوری ثبت نام نکرد اما دلیل این عدم ثبت نام آن نبود که چنین تمایل یا حتی برنامه ای نداشته باشد.

شورای نگهبان در اسفندماه ۱۳۹۹ مصوبه ای برای شرایط داوطلبان ریاست جمهوری داشت که یکی از مهمترین بندهای آن تعیین کف سن ۴۰ سال برای آنها بود. این محدودیت سنی در حالی تعیین شده بود که چند ماه قبل از آن هم مجلس در طرحی برای اصلاح قانون انتخابات ریاست جمهوری بر تصویب بندی مشابه آن اصرار داشت. بندی که اصلی ترین کارکرد آن حذف محمدجواد آذری جهرمی از انتخابات ریاست جمهوری پیش از آغاز رقابت بود.

آذری جهرمی که سال ۱۳۹۶ به عنوان اولین عضو کابینه متولد پس از انقلاب وارد دولت شده بود خیلی زود به «وزیر جوان» مشهور شد. وزیری که جدالش بر سر حفظ حداقل استانداردهای اینترنت و فضای مجازی از نظر کیفیت، امنیت و آزادی خیلی زود او را به یکی از چهره های شاخص و حتی در مقاطعی محبوب دولت حسن روحانی تبدیل کرد.

شکل حضور او در فضای مجازی و فضایی که با این حضور می ساخت از همان سال اول دولت دوازدهم خیلی ها را به این نتیجه رساند که این جواد دهه شصتی سودای بزرگتری در سر دارد. سودایی که هیچگاه توسط او تکذیب نشد، درست بر خلاف محمد جواد ظریف که از همان سال 1392 می گفت قصدی برای ریاست جمهوری ندارد.

آذری جهرمی از نظر سیاسی هم شباهت زیادی به حسن روحانی و حلقه اصلی مدیران او یعنی چهره های حزب اعتدال و توسعه داشت. او نه اصلاح طلب بود و نه اصولگرا و سعی می کرد در فضای بین این دو حرکت کند. او البته در دولت یازدهم هم توسط کسی به سطح معاونت وزیر برگشیده شده بود که از مود اعتمادترین افراد حسن روحانی است؛ محمود واعظی، وزیر ارتباطت دولت یازدهم و رئیس دفتر رئیس جمهوری در دولت دوازدهم.

حسن روحانی در سخنانی که به آن اشاره شد گفته است که اگر آذری جهرمی ثبت نام می کرد و به دلیل دو ماه کم بودن سن رد صلاحیت می شد، دولت بیانیه می داد. این را اگر با واکنش روحانی به نامزدی عبدالناصر همتی و عزل او مقایسه کنید مشخص می شود که تمایل و یکی از برنامه های اصلی روحانی برای انتخابات ۱۴۰۰ چه بوده.

با روایت کوتاه اما مهمی که در کتاب «بدون دود و آتش و خون» از واکنش و حسرت حسن روحانی برای عدم امکان نامزدی آذری جهرمی آمده خیلی راحت تر می توان حدس زد که احتمالا او گزینه یا حداقل یکی از اصلی ترین گزینه های شیخ دیپلمات برای سکانداری پاستور بعد از خودش بوده. گزینه ای که البته هنوز نسوخته و بعید نیست همین سودا برای 1404 هم وجود داشته باشد.