کاسبی با تورم؛ افزایش ۱۵۰ درصدی ارزش دلاری ایران‌مال در ۳سال

احسان بداغی: بر اساس سندی منتشر شده به تاریخ ۲۷ اردیبهشت ماه ۱۴۰۲، مجتمع ایران مال توسط کارشناسان دادگستری مجموعا ۲۵۵ هزار میلیارد تومان قیمتگذاری شده است.

از ایران مال در بسیاری جاها به عنوان بزرگترین مرکز خرید جهان یاد شده که البته بسیاری هم درباره این ادعا تردیدهایی را مطرح کرده‌اند. اما تردیدهای بیشتر درباره ایران مال به پشت پرده تامین مالی و فرایند قیمتگذاری آن بر می‌گردد.

بانک آینده مالک و سرمایه گذار اصلی این مجموعه است و همزمان رکورددار زیان انباشته در نظام بانکی ایران هم می‌باشد. مجموع زیان انباشته بانک آینده در انتهای سال ۱۳۹۶ در حدود ۷۵۰۰ میلیارد تومان بوده اما در عرض ۴ سال ۱۲.۷ برابر شده و در انتهای سال ۱۴۰۰ به بیش از ۹۵ هزار میلیارد تومان رسید.

این روند ادامه داشت تا اینکه براساس اطلاعات صورت مالی بانک آینده، زیان انباشته این بانک تا پایان ۹ ماهه ۱۴۰۱ از مرز ۱۰۰ هزار میلیارد تومان گذشت.

طبق صورت های مالی موجود، بانک آینده تنها در سال ۱۴۰۰ روزانه ۱۵۰ میلیارد تومان زیان انباشته تولید کرده است. در همین سال صورت‌های مالی نشان می‌دادند که بانک آینده ۱۰۰ برابر سقف قانونی مجاز خود به اشخصا مختلف وام اعطاء کرده است. نکته مهمتر اینکه ۸۰ درصد این تسهیلات به شرکت های زیرمجموعه خود بانک آینده اعطا شده بودند. روندی که کم و بیش در سال ۱۴۰۱ هم ادامه داشت.

مساله اینجاست که این وام‌ها نه صرف فعالیت‌های تولیدی شده بود و نه صرف ایجاد کسب و کارهای جدید. اکثر این وام ها توسط زیر مجموعه‌های بانک آینده در مسیر خرید املاک و مستغلات مصرف شده‌اند. اما ویژگی این املاک و مستغلات چیست؟ ویژگی آنها این است که بیشترین نفع از افزایش تورم در درازمدت مشمول همین بخش املاک و مستغلات می‌شود. هر چه تورم بیشتر، افزایش قیمت املاک و مستغلات هم بیشتر. 

اینجاست که سود بانک سرمایه از تورم کشور مشخص می‌شود.

با همین مقدمه به مساله ایران مال برگردیم؛ مجموعه‌ای که اکنون طبق سندهای رسمی در شرایط فعلی ۲۵۵ هزار میلیارد تومان ارزش ریالی آن است. اما وضعیت قیمت این مجموعه در سال‌های قبل چطور بوده؟

سال ۱۳۹۹ بانک آینده آگهی فروش ایران مال را از منتشر کرد. قیمت پایه آن زمان برای فروش ‎ایران مال ۸۵ هزار میلیارد تومان، یعنی معادل حدود ۳.۴ میلیارد دلار بود.

در سال‌های بعد به ترتیب این مجموعه ۱۱۸ هزار میلیارد تومان و ۱۹۳ هزار میلیارد تومان ارزش گذاری شده بود. امروز هم که این ارزش گذاری به مرز ۲۵۵ هزار میلیارد تومان رسیده است. به عبارتی قیمت ریالی ایران مال از سال ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۲ یعنی در فاصله ۳ سال ۳ برابر شده است.

اما نکته اینجاست که ارزش دلاری ایران مال بر پایه این قیمت‌گذاری نیز با رشد ۱۵۰ درصدی مواجه بوده. یعنی اگر در سال ۱۳۹۹ ارزش ایران مال ۳.۴ میلیارد دلار بوده، امروز با قیمت‌گذاری جدید به ۵.۱ میلیارد دلار رسیده است. در واقع برد اصلی مالکان مجموعه را باید در همین افزایش ۱۵۰ درصدی ارزش دلاری ایران مال در شرایط نزول پرشتاب ارزش ریال دید. 

آنها در این سال‌ها نه تنها ارزش ریالی دارایی خود را حفظ کرده‌اند بلکه بدون آنکه کار تولیدی و یا خدماتی خاصی انجام داده باشند، معادل ارزش دلاری دارایی خود را نیز ۱۵۰ درصد افزایش داده‌اند. 

ایران مال، پوشش زیان انباشته بانک آینده

بانک آینده بخش اعظم زیان انباشته خود را از طریق قیمت‌گذاری همین املاک و مستغلات جبران می‌کند و در این میان قیمت تعیین شده برای ایران مال نقش مهمی در پوشش دادن زیان انباشته بانک آینده دارد.

بدین ترتیب بانک آینده نه فقط از طریق اعطاء وام به زیرمجموعه‌های خودش و ایجاد زیان انباشته، عامل بخشی از بار نقدینگی و تورم اقتصاد ایران است بلکه خود با به کار انداختن همان وام‌ها در بازار مستغلات سودی مضاعف از این چرخه تورم‌زا می‌برد.

زیان انباشته ۱۰۰ هزار میلیارد تومانی فعلی بانک آینده به معنای بدهی ۱۲۰ هزار تومانی این بانک به هر شهروند ایرانی بابت ایجاد نقدینگی است.

با این حساب حالا شاید خیلی‌ها بتوانند بهتر درک کنند که کارکرد اصلی ایران مال به عنوان مرکز خرید و اداری که اکثر بخش‌های آن راکد و بدون مشتری هستند، چیست؟ در واقع فرایند افزایش قیمت و ارزش هر ساله این مجموعه و وام‌هایی که بانک آینده توزیع می‌کند برای مالکان آن بسیار مهمتر از رونق کسب و کارهای ایجاد شده در این مجموعه هستند.