مدارس پولی از کجا در کشور سبز شدند؟!

روز گذشته برترین‌های کنکور ۱۴۰۲ معرفی شدند. تکفیک این رتبه‌های برتر  به نوع مدارسی که در آن درس خوانده‌اند، پرده از واقعیتی تلخ پرده برمی‌دارد. در میان ۴۰ برتر کنکور ۱۴۰۲، تنها سه نفر در مدارس دولتی درس خوانده‌اند. به عبارت دیگر، سهم مدارس غیرپولی در ۴۰ رتبه برتر کنکور امسال تنها ۸ درصد است. در میان تمام رتبه‌های برتر نیز، نام ۲۴ سمپادی یا دانش‌آموزان مدارس استعدادهای درخشان به چشم می‌خورد. این یعنی ۶۰ درصد رتبه‌های برتر کنکور سراسری امسال را دانش‌آموزان مدارس خاص تشکیل داده‌اند.

مدارس استعداد‌های درخشان، به نوعی اعمال ویژه‌سازی در مدارس دولتی بود. با گذشت چند سال از تاسیس این مدارس، کلاس‌های کمک‌اموزشی برای قبولی در این مدارس نیز تاسیس شدند و بازار مالی تازه‌ای، بیخ گوش نظام آموزشی کشور به راه افتاد. با این وجود، این مدارس نه تنها کمکی به اعتلای مدارس دولتی کشور نکرد، بلکه به پولی‌سازی و طبقاتی‌شدن آموزش در کشور نیز دامن زد. با نگاهی جزیی‌تر به آمار رتبه‌های برتر کنکور امسال، عمق فاجعه روشن‌تر می‌شود. تمام ۱۰ نفر برتر در کنکور گروه علوم تجربی، دانش‌آموزان مدارس سمپاد بوده‌اند؛ به کلام ساده‌تر، شانس قرار گرفتن در بین ۱۰ رتبه برتر گروه تجربی، مدت‌ها پیش از برگزاری کنکور سراسری از داوطلبانی از این گروه که در مدارسی غیر از سمپاد درس خوانده بودند،‌ سلب شده است.

مدارس پولی از کجا در ایران سبز شدند؟!

سهم ۸ درصدی مدارس غیرپولی در ۴۰ رتبه برتر کنکور امسال، اتفاقی است که می‌تواند ذبح عدالت آموزشی کشور به پای شکاف طبقاتی را اثبات کند. این پدیده تازه‌ای نیست. در سال‌های گذشته، عدالت آموزشی نیز در کنار دیگر حقوق شهروندی در کشور روز به روز کمرنگ‌تر شده است. با این حال اما، نقبی به تارخ نه چندان دور و بررسی ریشه‌های پولی‌سازی آموزش در کشور شاید خالی از فایده نباشد.

پاییز ۹۸، «سید کاظم اکرمی»، وزیر آموزش و پرورش در دولت میرحسین موسوی در گفت‌وگویی با «فراز» پیرامون روند ناعدالتی آموزشی در کشور با بیان اینکه او و شهید رجایی مخالف تاسیس مدارس غیر دولتی بودند گفته بود که لایحه تاسیس مدارس پولی، تحت فشار جنگ با عراق و لابی نخبگان بازار در سطوح حاکمیتی و با حمایت عطاالله مهاجرانی به تصویب رسید. او می‌گوید: «حضرت امام فرمودند که این لایحه را به نحوی بنویسید که به نفع محرومان تمام شود. اما این لایحه با این نحوه‌ای که امروز شاهدش هستیم، کار آقای مهاجرانی و نمایندگانی بود که به حرف ما توجهی نکردند».

اکرمی در ادامه گفت و گو گفته بود: «من و مرحوم شهید رجایی، به شدت با دوگونه شدن مدارس مخالف بودیم. ما طرفدار مدارس دولتی بودیم؛ طبق قانون اساسی. امام یک بار سخنرانی کردند که مردم را در همه کارها، از جمله آموزش و پروش شرکت دهید. آقای عطاالله مهاجرانی که الان در انگلستان تشریف دارند، آمد و گفت من مدتی سفیر ایران در پاکستان بودم و آنجا یک سری مدارس با پول مردم اداره می‌شود. ما هم که مشکل داریم، بیاییم و این مدارس دایر کنیم. و این است که اینجا محکم می‌گویم، این لایحه با این نحوه تصویب شدنش کار آقای مهاجرانی و نمایندگانی بود که با بنده مخالفت کردند».

این سخنان واکنش سید عطاالله مهاجرانی را در پی داشت. او در حساب کاربری خود در توییتر نوشت: «دوست قدیمى جناب آقاى اکرمى در مصاحبه‌اى گفته‌اند، مدارس غیر انتفاعى یادگار و دستاورد اینجانب است! این تعبیر درست نیست، من به عنوان نماینده دولت و معاون حقوقى امور مجلس نخست وزیر مى بایست از لایحه دولت دفاع کنم، ایشان مخالف لایحه بودند که موجه نبود».

این توییت با واکنش «سیدکاظم اکرمی» همراه بود. وزیر آموزش و پرورش دولت دفاع مقدس در پاسخی که به «فراز» ارسال کرده نوشت:

در تاسیس مدارس غیرانتفاعی ابتدا حضرت امام(ره) در یک سخنرانی جمله‌ای قریب به این مضمون فرمودند: مردم را در همه امور، از جمله آموزش و پرورش شرکت دهید به نحوی که به نفع محرومان و مستضعفان باشد و دولت هم نظارت کند. دولت هم در آن روزها به علت فشار جنگ و مشکلات بودجه دنبال راه حل بود. به همین جهت وزارت آموزش و پرورش را موظف کرد لایحه مدارس غیرانتفاعی را بنویسد. بنده و بیشترین معاونین آموزش و پرورش، که تجربه سال‌ها معلمی را داشتیم می‌دانستیم که با تاسیس این مدارس اگر هم مشکلات بودجه‌ای آموزش و پرورش کم شود، عدالت آموزشی مخدوش می‌گردد؛ که متاسفانه امروز شاهد این وضع هستیم.»

وزیر آموزش و پرورش دولت جنگ در ادامه این جوابیه نوشت: «در شور اول بررسی لایحه تاسیس مدارس غیرانتفاعی در مجلس، بنده از آقایان نمایندگان خواستم همانطور که امام فرمودند، این لایحه را به نحوی تهیه و تصویب کنند که نفع مردم در آن ملاحظه شود. در یکی ار روزها، آقای مهاجرانی در جلسه هیات دولت که بیشتر اعضای آن گرایش مثبتی به تاسیس این مدارس داشتند این کلام را بیان داشتند که در پاکستان بیش از هزار مدرسه خصوصی تاسیس شده است. به نظر بنده، در نتیجه فرمایش ایشان مقرر شد در شور دوم، ایشان برای دفاع از لایحه به مجلس تشریف ببرند. در نتیجه، لایحه به صورت «قانون فعلی» تصویب شد. بنده در آن مصاحبه نگفتم که این لایحه «یادگار و دستاورد» جناب آقای مهاجرانی بوده است. امیدوارم که وزارت آموزش و پرورش با بررسی‌ بیشتر و توجه به عدالت آموزشی، بازنگری جامعی در این قانون بنماید».