رمز ارز اسلامی؛ رویای دور زدن دلار

رییس‌جمهوری در آخرین روز سفر سه‌ روزه خود به مالزی که برای شرکت در کنفرانس اجلاس سران کوآلالامپوربود، در میزگرد اولویت‌های توسعه و چالش‌ها نیز شرکت نمود و در آنجا پیشنهاد کرد بانک‌های مرکزی کشورهای اسلامی اقدام به بنیان نهادن یک رمزارز مشترک بر پایه بلاکچین نمایند. در واقع دولتمردان ایران تمایل بسیاری برای استفاده از ظرفیت کشورهای اسلامی دارند و فراهم نمودن یک جبهه اسلامی در برابر غرب در همه ابعاد آن همواره از سوی دولتمردان ما مطرح بوده و هست. البته آرزوی تشکیل یک واحد پول مشترک یا یک اتحادیه پولی و مالی همانند اتحادیه اروپا تنها اختصاص به ما نداشته و در بین کشورهای اسلامی آرزوی قدیمی است پیش از این ماهاتیرمحمد نخست‌وزیر مالزی نیز خواهان عرضه دینار اسلامی به عنوان واحد پول مشترک کشورهای اسلامی بود.

در واقع تحریم‌هایی که هر روز آمریکا علیه کشورها یا اشخاص مختلف اعمال می‌کند این روزها روند تجارت را دچار اختلال کرده و مشکلاتی را بر سر راه کشورها ایجاد نموده است. تحریم‌ها در واقع سبب خط‌دهی بر رفتار اقتصادی کشورها از سوی آمریکا شده است چرا که مثلا اگر دو کشور همسایه یا دارای اشتراکات بالای سیاسی و اقتصادی که تمایل به مراودات تجاری با هم باشند در صورتیکه یک کشور از سوی آمریکا دارای محدودیت باشد، کشور دوم به رغم تمایل به همکاری نمی‌تواند وارد روابط تجاری با آن کشور شود و این موضوع به دلیل قالب بودن دلار در فرآیند تجارت است.

کشور ما ایران نیز که تقریبا از ابتدای پیروزی انقلاب با تحریم‌های آمریکا روبرو بوده در دوره جدید ریاست جمهوری ترامپ با شدیدترین نوع تحریم‌ها مواجه شده که در نتیجه بسیاری از کشورهایی که علاقه به تجارت با ایران داشتند را نیز دچار مشکل کرده است. یکی از پیشنهادهایی که برای مقابله با تحریم‌ها همواره مطرح بوده و هست بحث استفاده از رمزارزهایی مانند بیت‌کوین یا سایر رمزارزها در مبادلات تجاری کشور برای دورزدن تحریم‌ها است. الگوی کشور کره‌شمالی در استفاده از بیت‌کوین برای رهایی از مشکلات تحریم در این زمینه در ابتدا مورد استفاده ایران قرار گرفت اما پس از مدتی که کشور ونزوئلا اقدام به عرضه رمزارز پترو نمود ایده خلق یک رمز ارز ملی به ذهن دولتمردان کشور رسوخ کرد. از آن جمله دو سال پیش وزیر ارتباطات در توییتی اعلام کرد با همکاری پست بانک اقدام به فراهم‌سازی زمینه‌های تولید رمز ارز ملی در کشور را کرده است.

با این حال ایده یک رمزارز اسلامی دیگر فراتر از کشور و یک اقدام بین بانک‌های مرکزی کشورهای مختلف است. همان‌طور که شرکتهای بزرگ دنیا مانند فیسبوک و یا تلگرام درصدد تولید رمزارز هستند ، دولت‌ها نیز برای عقب نیفتادن از این بازار اقدام به تولید رمزارز نموده‌اند. حال اگر یک رمزارز بین چند دولت مورد استفاده قرار گیرد علاوه بر اینکه مشکلات گرفتن تاییدیه در هر کشور را بر اساس قوانین و مقررات آن کشور را ندارد مضافا جامعه شمول بیشتری پیدا می‌نماید. البته باید یک نکته را در نظر داشت و آن اینکه رمزارز مانند بیت‌کوین بر مبنای غیرمتمرکز بودن بنا شده است یعنی پول دیجیتالی که دولت‌ها دیگر نقشی در آن نداشته باشند اما به نظر می‌رسد این پولهای دیجیتال جدید که توسط بانک‌های مرکزی تولید می‌شود این خاصیت غیرمتمرکز بودن را نداشته باشد.

امیر بیات مدرس و فعال حوزه بلاک‌چین و عضو کمیته ماینینگ انجمن بلاک‌چین در این زمینه معتقد است :«دولت‌ها اساساً خودشان متمرکز هستند و فکر می‌کنند می‌توانند یک سیستم غیرمتمرکز را با روش متمرکز مدیریت کنند. در واقع اساس موفقیت رمزارزها، خاصیت تمرکززدایی آنهاست. می‌توان گفت دلیل فراگیر بودن و جهان‌شمولی، غیرقابل تحریم و غیرقابل فیلتر شدن این ارزها همین خاصیت غیرمتمرکز آن است. اما دولت‌ها بدون توجه به این مسائل می‌خواهند به جای چاپ اسکناس‌های کاغذی به تولید رمزارز بپردازند و آن را در اختیار مردم قرار دهند. در واقع این روش غلطی است که مزیت این فناوری را از بین می‌برد. مادامی که سیستم‌ها متوجه تفاوت فاحش میان رمزارز به عنوان یک بستر غیرمتمرکز و یک سیستم متمرکز نشوند مطمئناً چنین اقداماتی تکرار خواهد شد. متاسفانه به نظر من این تجربه تلخ در ایران نیز تکرار خواهد شد. البته باید به این نکته بسیار مهم هم اشاره کنم که تمام رمزارزهای تولیدشده نیز رمزارزهای معتبری نیستند. ما در حال حاضر بیش از ۲۰ هزار رمزارز تولیدشده داریم که تنها ۲۱۰۰ مورد از آنها معتبر هستند. به طور کلی ایجاد یک رمزارز کار سختی نیست ولی اینکه بتوان به آن اعتبار بخشید و آن را مورد اقبال عمومی قرار داد، کار بسیار دشواری است.»

البته بحث دیگر آن است که راه‌اندازی یک واحد پولی جایگزین دلار به این سادگی‌ها نیست. در این خصوص ماهاتیرمحمد در واکنش به پیشنهاد روحانی گفت: «مدت‌ها قبل پیشنهاد ایجاد یک ارز جایگزین دلار برای تجارت‌های بین المللی را داده و تلاش‌هایی در این زمینه انجام شد، اما این ایده با واکنش ابرقدرت‌ها روبه رو شده بود ، واکنش آن‌ها این بود که ما را از استفاده از هر نوع ارز دیگری متوقف کنند، زیرا استفاده از یک ارز خاص به آن‌ها قدرت می‌دهد» .

نیما امیرشکاری عضو هیئت علمی پژوهشکده پولی و بانکی در رابطه با مبادلات بر پایه رمزارز گفت : «اولین معامله تجاری با بیت کوین در سال 2013 بین ژاپن و سنگاپور مبادله ابریشم انجام شد و به جای پول از بیت کوین استفاده شد ولی هر دو کشور سازوکارهای ضمانتی بانکی در معاملات رایج بین المللی را رعایت کردند و به نوعی از یک رمز ارز پیشرفته به نام smart contract استفاده کردند که یک پله قوی تر از رمز ارز هست چراکه می توانند برنامه نویسی بشوند و بتوانند در پارامترهایش شرط گذاشته شود مثل اینکه گفته شود اگر فلان کار انجام شد بیت کوین پرداخت شود و به نوعی یک قراردادی هست دو کامپیوتر باهوش مصنوعی خود با یکدیگر منعقد می کنند و نه دو بانکدار در شعب بانکی. بنابراین این اسمارت کانترکت ها هم دست و پا گیری‌های سوئیفت را به یک شکلی خواهد داشت اما کمتر است».

او همچنین در رابطه با تاثیر این رمزارز بر مبادلات تجاری می‌گوید: «در دوره اوباما نوع تحریم در خرید و فروش نبود بلکه فقط نقل و انتقالات پول توسط بانکها مورد تحریم بود اما در تحریمهای جدید اوفک تصریح بر ممنوع بودن خرید و فروش با ایران تاکید کرده است. اکثر کشورهایی که با ایران معامله می کنند وحشت از خرید و فروش دارند و مسئله نوع پرداخت برایشان مهم نیست. اگر این کشورها بخواهند برای دور زدن تحریم به ایران کمک کنند راه ساده اش پیمان پولی است . فناوری ارز دیجیتال به ایران توانایی دور زدن تحریم نمی دهد بلکه علاقه مندی و خواستن سایر کشورها اصل اولیه برای دور زدن است.»

همان‌طور که پیداست ایجاد یک رمزارز اسلامی برای مبادلات بین کشورهای اسلامی منوط به این است که کشورها واقعا تمایل و از همه مهمتر اراده کنار گذاشتن دلار را در سیستم‌های مالی خود داشته باشند و گرنه این موضوع نیز شاید به سرنوشت همان سازمان کنفرانس اسلامی یا بانک توسعه اسلامی دچار شود که نتوانستد تاثیری در وضعیت کشورهای اسلامی ایجاد کنند. در واقع وابستگی بسیار از این کشورها در کنارمبادلات آنها با آمریکا سبب می‌شود در صورت مخالفت این کشور با جایگزین‌های دلار عملا این کشورها اقدام خاصی را در جهت برقراری این سیستم مالی در تجارت خارجی خود نداشته باشند.