ویروس فلج اطفال، در کمین ۶۰۰ هزار کودک غزه

در حال حاضر، یک مورد ابتلا به فلج اطفال تایید شده است و موارد دیگری نیز مشکوک هستند. علاوه بر این، ماه گذشته، ویروس فلج اطفال در فاضلاب شش نقطه مختلف شناسایی شده بود. فلج اطفال در غزه ۲۵ سال پیش ریشه‌کن شده بود، اما با گذشت ده ماه از آغاز جنگ اخیر اسرائیل علیه غزه، میزان واکسیناسیون به شدت کاهش یافته و این منطقه به کانونی برای ویروس تبدیل شده است. صدها هزار فلسطینی آواره در اردوگاه‌های پناهندگان زندگی می‌کنند اما این مکان‌ها فاقد آب پاک و سیستم‌ مناسب برای دفع فاضلاب و زباله است.

برای جلوگیری از شیوع گسترده این ویروس، گروه‌های امدادی در حال آماده‌سازی مقدمات واکسیناسیون بیش از ۶۰۰هزار کودک طی هفته‌های آینده هستند. با این حال، آن‌ها مدام هشدار می‌دهند که اجرای برنامه‌های واکسیناسیون، بدون توقف درگیری‌ میان اسرائیل و حماس غیرممکن است. «فرانسیس هیوز»، مدیر روابط عمومی موسسه «پاملرنه» (CARE) در غزه، به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت: «ما در حال پیش‌بینی و آمادگی برای وقوع بدترین شکل شیوع فلج اطفال در هفته‌ها یا ماه‌های آینده هستیم».

«سازمان بهداشت جهانی» و «یونیسف» (آژانس کودکان سازمان ملل متحد) روز جمعه در بیانیه‌ای مشترک اعلام کردند که برای اجرای برنامه واکسیناسیون گسترده در نوار غزه، درگیری‌ها حداقل به مدت یک هفته باید متوقف شود. سازمان ملل متحد برای ارسال حدودا یک میلیون و ششصدهزار دوز واکسن فلج اطفال به غزه برنامه‌ریزی کرده است. در این منطقه، سیستم‌های بهداشتی و آبرسانی به شدت تخریب شده است؛ به طوری که در اردوگاه‌های پناهندگان، گودال‌های باز فاضلاب انسانی دیده می‌شود. خانواده‌ها در این اردوگاه‌ها به دلیل کمبود آب پاک و صابون، برای حفظ بهداشت با مشکلات جدی مواجه هستند و حتی در برخی موارد، از فاضلاب برای نوشیدن یا شستشوی لباس‌ها و ظروف استفاده می‌کنند.

بر اساس گزارش ماه گذشته سازمان «پکس» (PAX)، حداقل ۲۲۵ محل برای دفن زباله در اطراف غزه ایجاد شده که بسیاری از آن‌ها در نزدیکی پناهگاه خانواده‌ها قرار دارد. فلج اطفال که به شدت مسری است و عمدتا از طریق تماس با مدفوع آلوده، آب یا غذا منتقل می‌شود، می‌تواند به مشکلات تنفسی و فلج دائمی، به خصوص فلج پا، منجر شود. این بیماری به ویژه کودکان خردسال را تحت تاثیر قرار می‌دهد و در مواردی ممکن است کشنده باشد. گروه امدادی «مرسی‌کورپس» (Mercy Corps) تخمین می‌زند حدود ۵۰ هزار نوزاد که از زمان آغاز جنگ متولد شده‌اند، هنوز واکسینه نشده‌اند.

سازمان بهداشت جهانی و یونیسف همچنین اعلام کردند تاکنون سه کودک مشکوک به فلج اطفال هستند و نمونه‌ مدفوع آن‌ها در یک آزمایشگاه در اردن در حال آزمایش است. وزارت بهداشت در «رام‌الله» در «کرانه باختری»، روز جمعه تایید کرد که آزمایش‌های انجام‌شده در اردن، ابتلای یک کودک ۱۰ ماهه به فلج اطفال را تأیید می‌کند. «عمار عمار»، سخنگوی یونیسف، روز شنبه در اظهاراتی گفت: «این مسئله بسیار نگران‌کننده است. انجام واکسیناسیون در یک منطقه جنگی فعال غیرممکن است و اجرای گزینه‌های دیگر برای کودکان غزه و سراسر منطقه غیرقابل‌قبول خواهد بود». کارکنان امدادی پیش‌بینی می‌کنند که تعداد موارد مشکوک به فلج اطفال افزایش یابد. نگرانی‌های زیادی وجود دارد که در صورت عدم مداخله فوری، این بیماری دیگر قابل‌کنترل نباشد.

«هیوز» از موسسه «پاملرنه» گفت: «ما خوشبین نیستیم، زیرا می‌دانیم پزشکان ممکن است علائم هشدارآمیز را نیز از دست بدهند». گروه‌های امدادی در غزه در حال آماده‌سازی برای اجرای یک طرح واکسیناسیون گسترده هستند که از پایان ماه اوت آغاز شده و تا سپتامبر ادامه خواهد داشت. هدف این طرح، پوشش دادن ۶۴۰ هزار کودک زیر ده سال در دو نوبت واکسیناسیون است. «هماهنگ کننده فعالیت‌های دولت در منطقه"»(COGAT) که بخشی از بدنه نظامی اسرائیل و مسئول امور غیرنظامیان فلسطین است، اعلام کرده که آن‌ها در حال آماده‌سازی برای حمایت از یک طرح واکسیناسیون جامع هستند. این واحد اعلام کرده طرح واکسیناسیون تمامی نیروهای زمینی آغاز شده و در حال همکاری با سازمان‌های مختلف برای ورود واکسن‌های بیشتر به غزه هستند.

حماس روز جمعه در بیانیه‌ای اعلام کرد که از آتش‌بس هفت‌روزه برای تسهیل واکسیناسیون پشتیبانی خواهد کرد. مذاکرات آتش‌بس هفته آینده در قاهره از سر گرفته می‌شود. توجه نسبت به گسترش فلج اطفال زمانی پعد این افزایش یافت که «سازمان بهداشت جهانی»، ماه گذشته، اعلام کرد نمونه‌های جمع‌آوری‌شده از فاضلاب شش منطقه در «خان یونس» و «دیر البلح»، در جنوب و مرکز غزه، برای مقایسه با نوع ویروس استفاده‌شده در واکسن‌ها آزمایش شده است. طبق اعلام این سازمان، شکل ضعیف‌شده ویروس که در واکسن‌ها استفاده شده، می‌تواند به نسخه‌ای قوی‌تر تبدیل شود و به شیوع بیماری در مناطقی که واکسیناسیون مناسب ندارند، بیانجامد.

در حال حاضر، تنها کشورهای افغانستان و پاکستان به عنوان مکان‌های بومی ویروس بیماری فلج اطفال شناخته می‌شوند. با این حال، شیوع ویروس مشتق از واکسن در اوکراین و یمن، که شرایط آن‌ها در قیاس با غزه چندان بحرانی نیست، گزارش شده است.  سازمان ملل متحد اعلام کرده است که یکی از چالش‌های عمده در غزه، جایی که فلج اطفال در ۲۵ سال گذشته مشاهده نشده، ارتقاء آگاهی با کمک گروه‌های امدادی است تا علائم این بیماری شناسایی شود. سیستم بهداشت غزه به شدت آسیب دیده و کادر درمانی در حال حاضر با حجم بالای مجروحان و بیماران مبتلا به اسهال و دیگر بیماری‌ها مواجه هستند.

پیش از آغاز جنگ، ۹۹٪ از جمعیت غزه واکسینه شده بودند، اما این رقم اکنون به ۸۶٪ کاهش یافته است. هدف فعلی، بازگرداندن سطح ایمن‌سازی فلج اطفال به بالای ۹۵٪ است. طبق گفته «حمید جعفری»، مدیر برنامه ریشه‌کنی فلج اطفال در شرق مدیترانه (وابسته به سازمان بهداشت جهانی)، در دسامبر گذشته، بیش از ۴۴۰ هزار دوز واکسن فلج اطفال به غزه وارد شد اما این میزان اکنون به حدود ۸۶ هزار دوز کاهش یافته است. به گفته «سازمان بهداشت جهانی»، ۱ میلیون و ۶۰۰ هزار دوز واکسن خوراکی پیشرفته‌ای که قرار است به غزه وارد شود، کمتر در معرض جهش به نسخه اپیدمیک قرار دارد.

ورود واکسن به غزه تنها یک گام ابتدایی است. کارکنان سازمان ملل با مشکلاتی در زمینه تأمین تجهیزات پزشکی و کمک‌های دیگر به دلیل حملات نظامی اسرائیل، درگیری‌های بین نیروهای نظامی و حماس و افزایش بی‌قانونی که منجر به غارت کاروان‌ها شده، مواجه هستند. به گفته یک مقام ناشناس ارتش اسرائیل، علاوه بر این، واکسن‌ها باید در دماهای پایین نگهداری شوند. از آن جا که غزه با کمبود برق مواجه است، این کار عملا دشوار شده است. حدود ۱۵-۲۰ کامیون یخچال‌دار در غزه وجود دارد که علاوه بر حمل واکسن‌ها، باید برای انتقال غذا و دیگر تجهیزات پزشکی نیز استفاده شوند. فلسطینی‌ها همچنین با مشکلاتی در جابجایی مواجه هستند. عدم دسترسی به امکانات بهداشتی مانع دیگری در راه اجرای طرح واکسیناسیون خواهد بود.

یک مقام فلسطینی گفت: «سیستم حمل و نقل وجود ندارد. جاده‌ها ویران شده و پهپادها به مردم شلیک می‌کنند». اسرائیل می‌گوید حملاتش تنها با هدف مبارزه با حماس صورت می‌گیرد. «سازمان بهداشت جهانی» (WHO) تاکید کرده است که توقف درگیری‌ها برای فراهم کردن امکان دسترسی کودکان و خانواده‌ها به مراکز بهداشتی و همچنین دسترسی گروه‌های امدادی به کودکانی که نمی‌توانند به مراکز بهداشتی برسند، ضروری است. طبق گفته‌های سازمان ملل، تنها حدود یک‌سوم از ۳۶ بیمارستان غزه و چهل درصد از مراکز بهداشت اولیه آن‌ها، در حال حاضر فعال هستند. با این حال، «سازمان بهداشت جهانی» و یونیسف اعلام کرده‌اند که کمپین واکسیناسیون آن‌ها با کمک ۲هزار و ۷۰۰ کارمند در تمامی شهرهای غزه اجرا خواهد شد.