نرخ باروری

پنجاه سال پیش، میانگین سنی جمعیت جهان کمتر از ۲۱ سال بود؛ اما امروزه این رقم به ۳۱ سال رسیده و طبق پیش‌بینی سازمان ملل، تا سال ۲۰۵۰ به ۳۶ سال خواهد رسید. کاهش نرخ باروری و عبور از «نرخ جایگزینی»، جهان را به سمتی می‌برد که نسل‌ها کوچک‌تر از پیشینیان خود می‌شوند؛ روندی که پایداری صندوق‌های بازنشستگی و بازار‌های کار را با چالشی جدی مواجه کرده است.

ایران در حالی به میانه دهه ۱۴۰۰ رسیده که یکی از مهم‌ترین متغیر‌های بنیادین اقتصادش، بی‌سروصدا در حال تغییر است؛ جمعیت. آمار‌های رسمی نشان می‌دهد نرخ باروری کشور در سال ۱۴۰۴ به ۱.۳۵ فرزند به ازای هر زن رسیده؛ عددی که نه‌تنها فاصله‌ای معنادار با نرخ جانشینی ۲.۱ دارد، بلکه ایران را به یکی از سریع‌ترین تجربه‌های افت باروری در جهان نزدیک کرده است. اگر این روند ادامه پیدا کند، کشور در دهه‌های آینده نه فقط با سالمندی جمعیت، بلکه با کوچک شدن اندازه اقتصاد، بحران صندوق‌های بازنشستگی، کاهش نیروی کار و افت تدریجی توان رشد مواجه خواهد شد؛ بحرانی که اثرات آن بسیار عمیق‌تر از یک تغییر آماری ساده است.