خبر بد برای سرباز فراری‌ها!

رئیس سازمان وظیفه عمومی فراجا در آخرین نشست خود اعلام کرد که  خبری از خرید خدمت سربازی نیست و «تمام مشمولان باید خدمت کنند». سردار علیدوست تاکید کرد که مشمولان وارد غیبت نشوند و فریب شایعات مجازی را نخورند. این خبر در حالی منتشر شده که در نیمه اول سال جاری، حرف و حدیث‌ها از احتمال ایجاد یک تغییر اساسی در قانون سربازی اجباری و باز شدن پنجره‌ی خرید خدمت سربازی برای مشمولان غایب بالا گرفته بود.

دیوارِ کوتاهِ سربازِ صفر

بر اساس گزارش‌ها و شواهد موجود، به طور میانگین هر ۱۰ روز، یک سرباز وظیفه در کشور جان خود را از دست می‌دهد. در مقاطع جنگی یا در حوادث تروریستی، این رقم به چند برابر میانگین می‌رسد. برای مثال، در جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و ایران، ۲۵ سرباز وظیفه شهید شدند.

همچنین بخوانید:

جان باختن سرباز‌های وظیفه در مجموع به چند علت عمده رخ می‌دهد. در سال‌های گذشته، شهادت سربازان وظیفه به طور عمده به دلیل عدم آموزش کافی یا عدم آشنایی لازم با مناطق عملیاتی رخ داده است. تعدادی از سربازان وظیفه نیز گاهی به دلیل فشار بیش از حد مجموعه‌های آموزشی و پادگان‌ها، اقدام به خودکشی کرده‌اند. همه اینها نشان‌دهنده آن است که سیاست سربازی اجباری دیگر پاسخگوی نیاز‌های روز جامعه ایران نبوده و مستلزم یک تغییر جدی است.

روز چهارشنبه دوم مهرماه ۱۴۰۴، سردار رحمان علیدوست، رییس سازمان وظیفه عمومی فراجا اعلام کرد که دو میلیون ۸۰۰ هزار مشمول غایب (مردانی که موعد سربازی اجباری‌شان فرا رسیده، اما اقدامی برای اعزام به پادگان نکرده‌اند) در کشور وجود دارد. او گفته این تعداد «قابل توجه» است و باید از طریق «نهاد‌های تصمیم‌گیرنده و مراجع قضایی» به خدمت بازگردانده شوند.

پادگان یا اردوگاه کار اجباری؟!

پیدا است که روش مورد نظر سیاست‌گذاران و مجریان سربازی اجباری برای سامان دادن به بحران خدمت اجباری در کشور، پیاده کردن روش‌های قهری به جای تجدیدنظر اساسی در قوانین و مقررات است. با این وجود در سال‌های گذشته، پیشنهاد‌های جایگزین برای سربازی اجباری از سوی کارشناسان مطرح شده است. پیشنهاد‌هایی که نه تنها آسیبی به نظام وظیفه عمومی وارد نمی‌کند بلکه حرفه‌ای‌تر شدن و انسجام آن را نیز تضمین می‌کند.

همچنین بخوانید:

یکی از این پیشنهادها، اکتفا به دوره‌ی دوماه آموزش نظامی و رژه در پادگان است. بر اساس گزارش‌ها، سرباز‌های وظیفه در پادگان‌های سپاه و ارتش، خلاف روند ده‌های ۶۰ و ۷۰، دو سال تمام، بدون آنکه ارزش افزوده نظامی یا آموزشی برای‌شان داشته باشد، در حال «بیگاری دادن» هستند. به زبان دیگر، سربازی اجباری، دست‌کم در سال‌های گذشته، در ظاهر با عناوینی مثل «خدمت مقدس» و «خدمت وظیفه عمومی» اجرا شده، اما در عمل، چیزی به جز به‌کارگیری اجباری نیروی کار ارزان در بخش‌های دولتی و نظامی نبوده است. بر همین اساس، به نظر می‌رسد که در بهترین حالت، دو سال سربازی اجباری می‌تواند به دو ماه سربازی اجباری با شرط آماده به رزم بودن مردان در شرایط اضطرار، کاهش پیدا کند و به اصطلاح آب هم از آب تکان نخورد!

چرا سربازی حرفه‌ای نه؟

تغییر سربازی اجباری به جذب و آموزش سربازی حرفه‌ای، یکی دیگر از پیشنهاد‌های قابل تاملی است که توسط کارشناسان و برخی مقامات و مسوولان کشور مطرح شده و هرگز به نتیجه نرسیده‌اند. «شهریار حیدری»، عضو وقت کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، اسفندماه سال ۱۴۰۱ با اشاره به اعمال «تغییرات و تجدید نظر» در قانون سربازی اجباری گفته بود: «ما به دنبال آن هستیم که خدمت سربازی حرفه‌ای شود. اگر قرار باشد خدمت سربازی حرفه‌ای شود، افراد ۵ سال تعهد می‌دهند، اما حقوق آنان مانند یک درجه‌دار خواهد بود. افرادی که مایل به خدمت حرفه‌ای نیستند، دوره کوتاه مدت و مختصر آموزش نظامی خواهند داشت تا آمادگی لازم را برای دفاع از کشور کسب کنند و درصورت نیاز وارد میدان عمل شوند». این تغییر، اما از نگاه مقامات نظامی کشور، غیرقابل تحقق بوده است.

همچنین بخوانید:

این مخالفت در حالی صورت گرفته که جذب و آموزش سربازان حرفه‌ای و به کارگیری آن‌ها در مراکز نظامی و پایگاه‌های مرزی، به روشنی می‌تواند خروجی بهتری در راستای حفاظت از کیان کشور نیز داشته باشد. تغییر بنیادینی که در کشورهایی با ارتش قدرتمند نیز رقم خورده است. برای مثال، فرانسه و آلمان از مبدعین این قانون در تاریخند که به اقتضای زمان متوجه ناکارآمدی این قانون در جوامع مدرن شده و سربازی داوطلبانه و حرفه‌ای را جایگزین قوانین گذشته‌شان کردند. در ایران اما، هیچ مقام و مسوولی، زیر بار انتقادهای کارشناسان نرفته و حتی نارضایتی گسترده مشمولانی که این قانون را «ناعادلانه» می‌دانند نیز نتوانسته رضایت سیاست‌گذران را برای ایجاد تغییر آن جلب کند

نیمه‌های هر سال، تعداد درخواست‌ها و گاه کارزار‌های مجازی در اعتراض به سربازی اجباری در کشور آنقدر افزایش می‌یابد که مقامات مربوط را وادار به واکنش می‌کند. از سوی دیگر، افزایش تعداد مشمولان غایب نیز نشان می‌دهد که استقبال از اعزام به خدمت سربازی اجباری نیز در سال‌های گذشته، نسبت به دهه‌های ۷۰ و ۸۰ کاهش چشم‌گیری داشته است. همه اینها در مجموع نشان می‌دهد که سربازی اجباری، قانونی با دربرگیری بالا است که زندگی و سرنوشت تعداد قابل توجهی از مردان ایرانی را تحت تاثیر قرار داده است. قانونی که دیر یا زود، محکوم به تغییر است.