مردم چرا برای قرعه‌کشی خودرو صف می‌کشند؟

 هشتمین دوره قرعه‌کشی خودرو که در مهرماه ۱۴۰۴ برگزار شد، تصویری واضح و دقیق از شکاف عمیق میان عرضه و تقاضا در بازار خودروی کشور ارائه می‌دهد.

تعداد متقاضیانی که ثبت‌نام خود را نهایی کردند حدود ۶ میلیون نفر است در حالی که میزان عرضه تنها ۷۳ هزار دستگاه خودرو خواهد بود. به همین دلیل منتقدان می‌گویند این قرعه‌کشی را دیگر نباید به‌عنوان یک سازوکار فروش، بلکه در قالب یک پدیده اجتماعی-اقتصادی بررسی کرد. همچنین خیلی‌ها این اتفاق را زنگ هشداری برای سیاست‌گذاران می‌دانند که نشان می‌دهد تا وقتی سایه تورم و انحصار بالای سر اقتصاد کشور باشد، مردم سرمایه‌های خردشان را در هر فرصتی، حتی با شانس یک درصدی، به سمت بازارهایی با سود تضمین‌شده هدایت می‌کنند.

استقبال ۶ میلیونی؛ چرا مردم برای قرعه‌کشی خودرو صف می‌کشند؟

مهمترین دلیل استقبال میلیونی متقاضیان در این دوره حذف شرط بلوکه‌کردن وجه در حساب وکالتی بود. این اقدام، ریسک مالی اولیه برای ثبت‌نام‌کنندگان را به صفر رساند و عملاً مسیر ورود تقاضا برای افرادی که در دوره‌های قبل به دلیل محدودیت‌های مالی یا عدم تمایل به مسدودسازی سرمایه از شرکت در قرعه‌کشی بازمانده بودند را هموار کرد.

دوباره به آن عدد ۶ میلیونی دقت کنید! انگار دارد با زبان بی‌زبانی می‌گوید حجم بالایی از متقاضیان، تنها دنبال فرصتی برای ورود به چرخه قرعه‌کشی هستند تا بتوانند از اختلاف قیمت کارخانه و بازار آزاد بهره‌ ببرند.

در حالی که قیمت فروش کارخانه به مراتب پایین‌تر از قیمت بازار است و تورم بالا و نوسانات ارزی از هر طرف به اقتصاد کشور فشار وارد می‌کنند، خودرو قادر است به عنوان یک پناهگاه دارایی مقابل کاهش ارزش پول ملی قد علم کند.

اختلاف فاحش قیمت کارخانه و بازار آزاد موضوعی نیست که بتوان ساده از کنارش گذشت. پس بسیاری از متقاضیان، حتی اگر نیاز فوری به خودرو نداشته باشند، در قرعه‌کشی ثبت‌نام می‌کنند تا با برنده شدن، شانس استفاده از یک سود تضمین شده و آنی نصیب‌شان شود.

نتیجه‌گیری: این وضعیت، قطعا بیشتر از اینکه به سود تقاضای مصرفی باشد، تقاضای سفته‌بازانه را افزایش می‌دهد.

قرعه‌کشی فروش خودرو؛ رؤیایی با احتمال ناچیز

بررسی آماری ثبت‌نام‌ها در بخش‌های سه‌گانه، حقایقی تلخ درباره شانس برنده شدن در این ماراتن را آشکار می‌کند. مجموعاً از بین ۵ میلیون و ۶۵۵ هزار و ۶۳۴ متقاضی، تنها ۷۳ هزار نفر برنده شده‌اند. این یعنی شانس کلی برنده شدن برای هر فرد شرکت‌کننده در این دوره، تقریباً ۱.۳ درصد (یک در هر ۸۳ نفر) بوده است.

نتیجه‌گیری: آمارها نشان می‌دهند که قرعه‌کشی بیش از آنکه یک سازوکار فروش باشد، به یک نوع «بخت‌آزمایی» با شانس بسیار اندک بدل شده است

بررسی شانس در طرح‌های سه‌گانه

تقسیم‌بندی سهمیه‌ها برای طرح‌های جوانی جمعیت (مادران)، فرسوده و عادی، با هدف حمایت از اقشار خاص انجام شده اما حجم تقاضا همچنان شانس را برای اکثریت شرکت‌کنندگان در قرعه‌کشی پایین نگه داشته است.

نتیجه‌گیری: اعداد نشان می‌دهند که شرکت در قرعه‌کشی برای متقاضیان عادی تقریباً مشابه شرکت در یک لاتاری است اما طرح‌های حمایتی شانس قابل‌توجهی برای متقاضیان واجد شرایط فراهم کرده‌اند

پیامدهای اقتصادی قرعه‌کشی فروش خودرو

قرعه‌کشی‌ فروش خودرو در ابتدا برای مهار تقاضای کاذب و توزیع عادلانه‌ خودرو طراحی شدند، اما تکرار آنها در هشت دوره پیاپی نشان داد این سازوکار به تدریج کارایی خود را از دست داده است. از نگاه اقتصادی، وقتی احتمال برنده شدن در طرح‌های عادی کمتر از نیم درصد است، عملاً قرعه‌کشی به یک لاتاری ملی با ظاهری صنعتی تبدیل می‌شود.

کارشناسان اقتصادی پیشنهاد می‌کنند دولت و خودروسازان به‌جای تداوم این مدل، به سمت افزایش عرضه واقعی، اصلاح نظام قیمت‌گذاری و ایجاد طرح‌های فروش اقساطی شفاف حرکت کنند. این اصلاحات می‌تواند به تدریج تعادل بازار را بازگرداند و نیاز به قرعه‌کشی را از میان ببرد.

آزادسازی قیمت خودرو؛ جدی‌ترین راهکار حذف رانت

جدی‌ترین راهکار بلندمدت برای حذف پدیده قرعه‌کشی و آثار مخرب آن، آزادسازی تدریجی و مدیریت‌شده قیمت خودرو در کارخانه است تا قیمت به نقطه تعادل بازار نزدیک شود. این اقدام، حاشیه سود ناشی از رانت را از بین می‌برد و تقاضای سفته‌بازانه را حذف می‌کند و بازار را به سمت مصرف‌کننده واقعی هدایت خواهد کرد.

افزایش تولید و رقابت‌پذیری

همزمان با اصلاح سازوکار قیمت‌گذاری، شرکت‌های خودروساز باید با هدف‌گذاری افزایش تولید و ارتقای کیفیت، زمینه افزایش عرضه و در نهایت رقابت‌پذیری را فراهم کنند. تا زمانی که عرضه به شدت کمتر از تقاضا باشد و ساختار انحصاری حفظ شود، قرعه‌کشی‌های میلیونی همچنان ادامه پیدا می‌کند و نتایجی شبیه همین مورد اخیر تکرار خواهد شد.

منبع:فرارو