تولید F۳۵ در خطر محدودیت‌های چین | تاثیر انحصار پکن بر عناصر خاکی کمیاب در صنایع آمریکا

عناصر خاکی کمیاب (REE) به دو گروه عناصر خاکی کمیاب سبک LREE و عناصر خاکی کمیاب سبنگین HREE تقسیم می‌شوند. اسامی ۱۷ عنصر خاکی کمیاب REE: اسکاندیوم – ایتریوم – لانتانوم – سریوم – پرازئودیمیوم – نئودیمیوم- پرومتیوم – ساماریوم – یوروپیوم – گادولینیوم – تربیوم – دیسپروزیوم – هولمیوم – اربیوم – تولیوم – ایتربیوم – لوتتیوم.

انحصار چین در عناصر خاکی کمیاب REE چگونه شکل گرفته است؟

چین از دهه ۱۹۹۰ فرآیند انحصار خود را در عناصر خاکی کمیاب آغاز کرد و امروز کنترل ۸۵ درصد از عناصر کمیاب سبک خالص و ۹۵ درصد از عناصر کمیاب سنگین خالص را دراختیار دارد. در دهه ۱۹۹۰ تولید عناصر کمیاب عمدتا در آمریکا و ژاپن متمرکز بود. اما چین با نیروی کار ارزان، یارانه‌های دولتی عظیم و مقررات زیست‌محیطی ضعیف‌تر، تولید را به داخل چین کشاند.

در ادامه چین شرکت‌های پیشرو در این حوزه را خریداری کرد و فناوری این شرکت‌ها را به چین منتقل کرد. از جمله شرکت آمریکایی Magnequench در سال ۱۹۹۷ توسط دو گروه چینی خریداری شد و فناوری تولید مغناطیس را از آمریکا به چین منتقل کردند. تا اوایل ۲۰۱۰، چین از صادرات خام عناصر خاکی به سمت تصفیه و تولید محصولات با ارزش افزوده حرکت کرد. این جا‌به‌جایی راهبرد، سهم چین را از ۲۰% در ۱۹۹۰ به ۹۰% در ۲۰۱۹ رساند.

البته همه ذخایر عناصر خاکی کمیاب REE در چین نیست. ۴۰ درصد این ذخایر در خاک چین قرار دارد، اما چین با استراتژی‌های مختلف مانند تله بدهی، انحصار فناوری و سرمایه‌گذاری در کشور‌های مختلف از جمله تانزانیا، ماداگاسکار، آفریقای جنوبی و جمهوری دموکراتیک کنگو، کنترل معادن عناصر خاکی کمیاب را در اختیار گرفته است.

نیاز آمریکا به عناصر خاکی کمیاب چقدر است؟

آمریکا ۸۰ درصد عناصر کمیاب خود را از چین وارد می‌کند. به دلیل اقتصاد تکنولوژی‌محور آمریکا، این کشور وابستگی شدیدی به چین برای عناصر کمیاب دارد و اگر یک روز واردات این عناصر به مشکل بخورد، به اقتصاد و صنعت آمریکا آسیب وارد می‌شود.

عناصر خاکی کمیاب REE در صنایع مختلف کاربرد دارد. برای مثال در صنعت نظامی، برای تولید یک فروند F۳۵ حدود ۴۱۵ کیلوگرم از عناصر REE نیاز است. هر موشک تاماهاوک آمریکا برای تولید نیاز به ۵ کیلوگرم عناصر خاکی کمیاب دارد. برای تولید هر تلفن هوشمند بین ۵۰ تا ۱۰۰ گرم REE نیاز است. شرکت آمریکایی اپل در سال حدود ۳۰۰ میلیون دستگاه موبایل آیفون تولید می‌کند و نیاز به ۱۵ تا ۳۰ میلیون کیلوگرم از عناصر خاکی کمیاب دارد. تسلا برای تولید خودرو‌های الکتریکی در آمریکا، برای تولید هر خودرو نزدیک به ۲ کیلوگرم از عناصر خاکی کمیاب استفاده می‌کند. همچنین در تجهیزات پزشکی نیز این عناصر استفاده می‌شود؛ دستگاه‌های MRI حدود ۷۰ کیلوگرم از این عناصر را به عنوان عامل کنتراست برای اسکن استفاده می‌کنند.

بخوانید:

جزئیات جنگ اقتصادی آمریکا و چین

چین به تازگی اعلام کرده از ۱ نوامبر ۲۰۲۵، به راحتی اجازه صادرات عناصر کمیاب را نمی‌دهد و قصد دارد در صادرات این عناصر محدودیت‌هایی وضع کند. ترامپ در پی این تصمیم چین اعلام کرد به واردات تمام محصولات چینی تعرفه ۱۰۰ درصدی وضع می‌کند. این اقدام سریع و جدی ترامپ، خود بیانگر اهمیت عناصر خاکی کمیاب برای آمریکا است. به همین دلیل پنتاگون در ماه‌های اخیر، سهام عمده شرکت MP Materials را خریداری کرده بود و همچنین قرارداد سنگینی برای معادن کمیاب اوکراین انعقاد کرد تا به مرور در طی زمان بتواند وابستگی خود را به چین برای عناصر خاکی کمیاب REE کاهش دهد.

تقابل آمریکا و چین تنها محدود به عناصر کمیاب نشده است. در ژانویه ۲۰۲۵، آمریکا برای کشتی‌های متعلق به چین تعرفه ۵۰ دلاری و برای کشتی‌های ساخته‌شده در چین، اما متعلق به غیرچینی‌ها تعرفه ۱۸ دلاری وضع کرده بود که زمان اجرایی آن از ۱۴ اکتبر ۲۰۲۵ آغاز شده است. چین نیز از ۱۰ اکتبر ۲۰۲۵ تعرفه ۴۰۰ یوان که معادل ۵۶ دلار است بر کشتی‌های آمریکایی تصویب کرده است.

بخوانید:

تقابل اقتصادی چین و آمریکا، به خصوص که به ادعای بلومبرگ، چین اذعان داشته قصد پا پس کشیدن ندارد، می‌تواند موجی از ناآرامی‌ها را در اقتصاد دنیا ایجاد کند. این جنگ اقتصادی که با تعرفه حمل‌ونقل آغاز شده و هزینه حمل‌ونقل را در دنیا بالا می‌برد، در اولین گام باعث افزایش تورم در جهان می‌شود. اگر این تقابل، مدیریت نشود، با تاخیر چندماهه تورم جهانی به ایران می‌رسد و در اولین قدم شاهد افزایش قیمت محصولات الکترونیکی خواهیم بود. همچنین ماحصل این تقابلات در سطح بین‌الملل، خود را در قیمت طلای جهانی نشان می‌دهد. تنها در ۲ ماه اخیر روند رشد انس جهانی به سرعت از ۳۳۰۰ دلار به ۴۱۰۰ دلار رسیده است؛ روندی که ناشی از تنش‌های اقتصادی در فضای بین‌الملل است. موضوعی که برخی افراد بدون دانش اقتصادی لازم، رشد انس جهانی را به احتمالات و تئوری‌های توطئه مختلف گره می‌زنند.