حملات پهپادی اوکراین چقدر به اقتصاد روسیه آسیب زد؟

حملات پهپادی اوکراین به روسیه از مارس ۲۰۲۴ شدت گرفته و در تابستان ۲۰۲۵ به اوج خود رسیده است. این حملات نه تنها زیرساخت‌های کلیدی را هدف قرار داده، بلکه بودجه جنگی مسکو را زیر سؤال برده است.

بر اساس گزارش‌های مؤسسه کارنگی و رویترز، کمپین پهپادی اوکراین بیش از ۶۱ حمله به ۲۴ پالایشگاه روسی ثبت کرده و ظرفیت پالایشی روسیه را تا ۲۰ درصد کاهش داده است.

حملات اوکراین به قلب اقتصاد روسیه

کمپین پهپادی اوکراین علیه پالایشگاه‌های روسی، بخشی از عملیات «ضربه عمیق» (DeepStrike) سرویس امنیتی اوکراین (SBU) است که بر ضربه به لجستیک جنگی روسیه تمرکز دارد. از ژانویه ۲۰۲۴ تا اکتبر ۲۰۲۵، اوکراین ۶۱ حمله پهپادی به ۲۴ پالایشگاه از مجموع ۳۸ پالایشگاه اصلی روسیه انجام داده است. شدت حملات در تابستان ۲۰۲۵ به اوج رسید: اوکراین در آگوست با ۱۴ پالایشگاه هدف رکورد ماهانه را شکست و سپتامبر با ۸ مورد، مجموعاً ۲۵ حمله در این دو ماه را رقم زد.

این حملات عمدتاً با پهپاد‌های بومی مانند FP-۱ با برد ۲۰۰۰ کیلومتر و Flamingo انجام شده و به عمق ۲۰۰۰ کیلومتری خاک روسیه نفوذ کرده‌اند.. چند پالایشگاه کلیدی روسیه حداقل دو بار در این حملات مورد هدف قرار گرفته‌اند؛ پالایشگاه ریازان با ظرفیت ۱۸ میلیون تن در سال، کریشی با ۱۷.۵ میلیون تن در سال، ولگوگراد با ظرفیت ۱۶.۴ میلیون تن در سال و ساراتوف با ظرفیت ۴.۸ میلیون تن در سال.

ظرفیت ترکیبی ۱۶ پالایشگاه آسیب‌دیده در آگوست و سپتامبر ۲۰۲۵، ۱۲۳ میلیون تن در سال است؛ معادل ۳۸ درصد ظرفیت اسمی ۳۲۴ میلیون تنی روسیه. این حملات، که اغلب در گروه‌های ۲۰ الی ۳۰۰ پهپادی انجام می‌شود، نرخ موفقیت ۱۰-۲۰ درصدی دارند، اما آسیب تجمعی آنها به دلیل آتش‌سوزی‌های چندروزه و اختلال در عملیات، غیرقابل چشم‌پوشی است.

خسارات زیرساختی حملات پهپادی اوکراین به روسیه

حملات پهپادی اوکراین عمدتاً واحد‌های تقطیر اولیه (ELOU-AVT) و کرکینگ را هدف قرار داده، که آسیب‌های جزئی تا متوسط ایجاد کرده، اما تعمیرات را به دلیل تحریم‌های غربی پیچیده کرده است. در میانه آگوست ۲۰۲۵، این حملات ۱۷ درصد ظرفیت پالایشی روسیه معادل ۱.۲ میلیون بشکه نفت در روز از کل ۷ میلیون بشکه را غیرفعال کرد. تا اکتبر، این رقم به ۲۰ درصد رسیده است. درواقع روسیه ۲۰ درصد از ظرفیت پالایش نفت خود را از دست داده است.

دو پالایشگاه بزرگ نفت، کریشی و کامنسک-شاختینسکی، کاملاً غیرفعال شده‌اند، و تعمیرات برخی واحد‌ها تا ژوئن ۲۰۲۶ به تعویق افتاده است. تولید بنزین ۱۰ درصد کاهش پیدا کرده است و باعث افزایش قیمت ۳۰ درصدی بنزین در روسیه و سهمیه‌بندی روزانه بنزین در برخی مناطق شده است. روسیه برای جبران این کمبود، صادرات بنزین را ممنوع کرده است.

خسارات اقتصادی روسیه در جنگ اوکراین

صنعت نفت و گاز، که حدود ۴۰ درصد بودجه روسیه را تأمین می‌کند، زیر سنگین‌ترین فشار از زمان حمله به اوکراین قرار گرفته. درآمد‌های انرژی در آگوست ۲۰۲۵ به پایین‌ترین سطح پنج‌ساله رسیده و پیش‌بینی می‌شود در سال جاری به ۲۵ درصد بودجه کاهش یابد.

در پی اختلالات به‌وجود آمده، حدود ۱۳ درصد صادرات روسیه کاهش پیدا کرده است. بانک مرکزی روسیه نرخ بهره را برای مقابله با تورم که عمدتا ناشی از افزایش ۳۰ درصدی قیمت سوخت است، بالا برده. افزایش نرخ بهره، رشد اقتصادی را از ۲.۵ درصد به ۱.۵ درصد در ۲۰۲۵ کاهش داده است. کارشناسان فوربز تخمین می‌زنند این حملات، همراه با تحریم‌های غربی، جنگ را برای کرملین ۲۰ تا ۳۰ میلیارد دلار گران‌تر می‌سازد.

تبعات اجتماعی و سیاسی: کمبود سوخت و فشار عمومی

کمبود سوخت در بیش از ۵۰ منطقه روسیه و کریمه اشغالی، صف‌های کیلومتری در پمپ‌بنزین‌ها و محدودیت فروش، ۲۰ لیتر در هر خودرو، ایجاد کرده است. قیمت بنزین از ابتدای سال ۳۰ درصد افزایش یافته و در شرق دور، مانند ولادی‌وستوک، جایگاه‌ها خالی مانده‌اند. این بحران، که رسانه‌های روسی آن را به «تقاضای فصلی» نسبت می‌دهند، ناامیدی عمومی را برانگیخته، از مشاجره در صف‌ها تا اعتراضات کوچک حزب کمونیست، اما تاکنون به ناآرامی‌های گسترده نرسیده است.

واکنش روسیه: دفاع و انتقام

مسکو در برابر این حملات، ترکیبی از دفاع نظامی و مانور‌های اقتصادی اتخاذ کرده. ارتش روسیه برای دفاع از پالایشگاه‌ها سیستم‌های Pantsir-S۱M و تور‌های ضدپهپاد را مستقر کرده، اما وسعت قلمرو روسیه، پوشش کامل را ناممکن ساخته است. برای انتقام، روسیه حملات موشکی به زیرساخت‌های انرژی اوکراین، مانند نیروگاه‌های کی‌یف، را تشدید کرده و بیش از ۷۷۰ موشک بالستیک در ۲۰۲۵ شلیک کرده است.

 جنگ اقتصادی به وسیله پهپادهای ارزان

کمپین اوکراین علیه پالایشگاه‌های روسی، بیش از یک تاکتیک نظامی، یک محاصره اقتصادی است که بودجه جنگی مسکو را هدف قرار داده است. با کاهش ۲۰ درصدی ظرفیت پالایش و کاهش ۱۳ درصدی صادرات، روسیه با چالشی جدی روبه‌رو است. این بحران نشان می‌دهد چگونه فناوری ارزان پهپاد‌های ۱۰ هزار دلاری می‌تواند غول‌های صنعتی را فلج کند.