آنچه از فرمان تعرفه ۲۵ درصدی ترامپ نمی‌دانید! | اتاق بازرگانی چقدر محدودیت تجاری آمریکا را جدی می‌گیرد؟

دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا ۲۲ دی در شبکه اجتماعی تروث نوشته بود: «از همین لحظه، هر کشوری که با جمهوری اسلامی ایران تجارت کند، برای هرگونه تجارتی که با ایالات متحده آمریکا انجام شود، تعرفه ۲۵ درصدی پرداخت خواهد کرد. این دستور قطعی و نهایی است.» پس از انتشار این متن، چین به عنوان بزرگ‌ترین شریک تجاری ایران، بلافاصله به این سخن ترامپ اعتراض کرد، اما کارساز نبود و سرانجام پس از گذشت یک ماه، تعرفه ۲۵ درصدی ترامپ تبدیل به فرمان اجرایی دولت آمریکا شد.

برخلاف آنچه در رسانه‌ها بازنشر داده شده است، تعرفه قطعی و با نرخ ۲۵ درصد نیست. طبق بررسی‌های خبرنگار اقتصادی فراز، سقف تعرفه‌ای که دولت آمریکا می‌تواند روی کشورهایی که با ایران تجارت دارند وضع کند، ۲۵ درصد است. مراحل اجرایی و اداری تعرفه ۲۵ درصدی نیز به این گونه است که وزیر بازرگانی آمریکا موظف است بررسی‌های خود را انجام دهد و اگر متوجه شد که کشوری به صورت مستقیم یا غیرمستقیم از طریق واسطه‌ها و اشخاص ثالث، با ایران روابط تجاری دارد، ابتدا اسناد و مدارک تایید کننده این ادعا را جمع‌آوری و به وزیر امور خارجه و وزیر خزانه‌داری آمریکا ارائه می‌دهد. سپس وزرای ذکر شده، اختیار دارند که براساس میزان تجارت انجام شده، تا سقف ۲۵ درصد تعرفه اعمال کنند.

تعرفه ۲۵ درصدی ترامپ درباره تجارت با ایران، به طور خاص چندکشور محدود را نشانه می‌گیرد. ایران سالانه نزدیک به ۳۵ میلیارد دلار با چین تجارت دارد که ۱۵ میلیارد دلار آن صادرات ایران به چین و ۲۰ میلیارد دلار واردات ایران از چین است. دومین شریک تجاری ایران، امارات است. ایران سالانه ۷ میلیارد دلار به امارات صادر می‌کند و ۲۳ میلیارد دلار نیز واردات از این کشور دارد که در مجموع حجم تجارت ایران و امارات به ۳۰ میلیارد دلار می‌رسد. در جایگاه سوم و چهارم نیز ترکیه و عراق قرار می‌گیرند با ۲۰ و ۱۳ میلیارد دلار حجم تجارت با ایران.

امضا شدن این فرمان اجرایی توسط ترامپ، باعث ایجاد نگرانی در برخی فعالان اقتصادی از بسته شدن مسیر تجارت کشور شد. در این میان حتی سرمایه‌گذاران بورسی نیز پس از انتشار این خبر، نگران تاثیرات تعرفه ۲۵ درصدی بر فروش شرکت‌های صادراتی بورس تهران شدند.

از همین رو برای درک میزان اثرگذاری این تعرفه بر حجم تجارت ایران، خبرنگار اقتصادی فراز با مجیدرضا حریری رئیس اتاق بازرگانی ایران و چین و فرشید فرزانگان رئیس سابق اتاق بازرگانی ایران و امارات به گفت‌و‌گو پرداخت.

سیاست‌های ترامپ برخلاف نظم موجود بین‌الملل

مجیدرضا حریری در ابتدا از تضاد سیاست‌های ترامپ و نظم آمریکایی گفت: «نظم موجودی که بعد از جنگ جهانی دوم در دنیا شکل گرفت، نظم آمریکایی است و سازمان‌هایی هم مثل WTO (سازمان تجارت جهانی) مختص این نظم در دنیا تشکیل شدند. در وهله اول این نظم را آقای ترامپ با سیاست‌های خود زیر سوال می‌برد.»

رئیس اتاق بازرگانی ایران و چین در ادامه به تعداد محدود شرکای تجاری ایران اشاره کرد و افزود: «قریب ۸۰ درصد تجارت خارجی ایران با ۴ کشور انجام می‌شود. اگر واقعا قصد تحریم تجاری وجود داشت؛ ترامپ می‌توانست این دستورالعمل را به جای اینکه به صورت کلی ابلاغ کند، به این چند کشور ابلاغ کند.»

حریری از هدف ترامپ برای وضع تعرفه ۲۵ درصدی پرده برداشت و گفت: «ما از خردادماه با آمریکا و اسرائیل درحالت جنگ هستیم و نه آتش‌بسی امضا شد و نه ترک مخاصمه شد. در نتیجه هنوز درحال جنگیم و همزمان درحال مذاکره با آمریکا هم هستیم. این فرمان ترامپ بیشتر می‌تواند فشار سیاسی به میز مذاکره باشد و ایران و مشمولان این تعرفه از جمله چین را تحت فشار قرار دهد تا در میز مذاکره برای پذیرفتن شرایط ترامپ به طرف ایرانی فشار وارد کنند.»

مجیدرضا حریری به میزان اهمیت تعرفه در این شرایط اشاره کرد: «در این شرایط روابط ایران و آمریکا دو حالت دارد: یا از میز مذاکره توافق حاصل می‌شود و روابط ایران و آمریکا به سمت بهبود حرکت می‌کند؛ درنتیجه این تعرفه معنایی ندارد. یا به سمت درگیری نظامی می‌رویم که آن زمان هم دیگر این تعرفه اهمیتی ندارد.»

تعرفه‌های ترامپ اثری روی ایران ندارند

فرشید فرزانگان رئیس سابق اتاق بازرگانی ایران و امارات نیز هدف تعرفه ۲۵ درصدی را این‌چنین عنوان کرد: «تعرفه ۲۵ درصدی در راستای فشار حداکثری روی ایران است. با این فضای روانی که ایجاد کردند، سعی دارند روی مذاکرات تاثیر بگذارند و حداکثر امتیاز را از مذاکره کنندگان ایرانی بگیرند. از این جهت من فکر می‌کنم تا زمانی که مذاکرات در جریان است این فشار به حداکثر برسد تا بتوانند حداکثر امتیاز را بگیرند، اما به نظرم مذاکره‌کنندگان ایرانی و دستگاه‌های حاکمیتی از این مسئله آگاه هستند. البته جامعه مردمی و بخش خصوصی در اثر این فشار‌ها و نوسانات ارز تاب‌آوری خود را از دست داده‌اند.»

فرزانگان تاثیرگذاری تعرفه ترامپ بر تجارت ایران را اندک دانست و افزود: «تعرفه ۲۵ درصدی برای آمریکا نقش اهرم در مذاکرات را دارد، چون عموما معاملات بزرگ با نام ایران انجام نمی‌شود. در فضای تحریمی که ایران سال‌ها بوده، مسائل تجاری خیلی پیچیده شده و نظام تعرفه اثری روی آن ندارد. نظام تعرفه برای سیستم تجارت شفافی مثل اروپا نتیجه می‌دهد و خاورمیانه پیچیدگی خاص خود را دارد. به همین دلیل به نظرم تعرفه ۲۵ درصدی تاثیری در حجم تجارت نخواهد داشت.»

او در پایان از موانع واقعی اقتصاد و تجارت کشور گفت: آنچه در این سال‌ها بیش از تحریم‌ها به تجارت آسیب زده، مدیریت داخلی و اقتصاد ذی‌نفعانه بوده. اگر اقداماتی مثل سیاست تک‌نرخی ارز و مسائل مشابه را زودتر انجام می‌دادیم و دست رانت‌خوار‌ها را از این اقتصاد کوتاه می‌کردیم، کار به اینجا نمی‌رسید.»