۶ نکته درباره مذاکرات هسته‌ای ایران از نگاه تحلیل‌گر شورای آتلانتیک

به گزارش روزنامه اینترنتی فراز، متن پیش‌رو بازنویسی و برگردان تحلیل نیت سوانسون، تحلیل‌گر شورای آتلانتیک و مدیر «پروژه راهبرد ایران» در ابتکار امنیت خاورمیانه اسکاوکرافت، درباره مذاکرات هسته‌ای ایران و ایالات متحده است.

سوانسون در ابتدای تحلیل خود می‌نویسد که پس از افزایش قابل توجه توان و حضور نظامی آمریکا در خلیج فارس، به نظر می‌رسد دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اکنون به سمت مسیر مذاکره با ایران متمایل شده است. به گفته او، این تغییر لزوماً به معنای کنار گذاشتن گزینه نظامی نیست و همچنان پرسش‌های زیادی درباره آینده این روند وجود دارد.

یک. لزوما به معنای چرخش قطعی به دیپلماسی نیست

به اعتقاد این تحلیل‌گر، آغاز گفت‌و‌گو‌ها تضمینی برای عدم حمله نظامی آمریکا به ایران در آینده محسوب نمی‌شود. او یادآوری می‌کند که در ژوئن گذشته، ایالات متحده تنها دو روز پیش از شروع دور جدیدی از مذاکرات هسته‌ای، به سایت‌های نظامی ایران حمله کرد. از نگاه سوانسون، ممکن است این مذاکرات تلاشی برای نگه داشتن ایران در وضعیت عدم تعادل یا ابزاری برای کسب امتیازات گسترده پیش از بازگشت به گزینه نظامی باشد، در صورتی که گفت‌و‌گو‌ها به نتیجه مطلوب نرسند.

دو. خطرات نظامی می‌تواند بر دستاورد‌های نامشخص غلبه کند

سوانسون می‌نویسد اگر این رویکرد به معنای فاصله گرفتن از درگیری باشد، احتمالاً ترامپ به این جمع‌بندی رسیده که هزینه‌ها و ریسک‌های گزینه نظامی بیش از منافع آن است. به گفته او، گزینه‌های نظامی مطرح‌شده هدف روشنی ندارند، کمک ملموسی به معترضان ایرانی نمی‌کنند و خطر پیامد‌های منطقه‌ای ناشناخته‌ای را به همراه دارند. این تحلیل‌گر اضافه می‌کند که نبود قطعیت درباره پیامد‌های بلندمدت باعث شده بسیاری از شرکای منطقه‌ای آمریکا برای منصرف کردن ترامپ از حمله نظامی تلاش کنند و به دنبال ایجاد یک مسیر خروج دیپلماتیک باشند.

سه. ممکن است اساساً توافقی شکل نگیرد

در بخش دیگری از این تحلیل آمده است که گزارش‌های ضدونقیضی درباره محتوای احتمالی مذاکرات وجود دارد. سوانسون به اظهارات ویتکاف اشاره می‌کند که ماه گذشته خواستار توقف دائمی غنی‌سازی، اعمال محدودیت‌های جدی بر برنامه موشکی ایران و پایان حمایت از نیرو‌های نیابتی شده بود. به نوشته او، هرچند این موارد ممکن است اهداف بلندمدت باقی بمانند، اما ترامپ اخیراً محتاطانه‌تر صحبت کرده و به موضع سال ۲۰۲۵ بازگشته که بر جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای تأکید دارد. در مقابل، مقام‌های ایرانی همچنان بر این موضع پافشاری می‌کنند که مذاکرات باید فقط به برنامه هسته‌ای محدود شود.

سوانسون می‌افزاید در مقطعی این تصور وجود داشت که ایران ممکن است پیشنهاد انتقال ذخایر اورانیوم با غنای بالای ۶۰ درصد خود به یک کشور ثالث مانند ترکیه را مطرح کند، اما تهران بعد‌ها به‌طور علنی نسبت به این ایده تردید نشان داد. او یادآوری می‌کند که این پیشنهاد پیش‌تر در سپتامبر و در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل برای جلوگیری از فعال شدن سازوکار «اسنپ‌بک» مطرح شده بود، اما آمریکا و اروپا آن را رد کردند. با این حال، به گفته این تحلیل‌گر، اگر خروج اورانیوم با غنای بالا با تعلیق غنی‌سازی و بازگشت دسترسی بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی همراه شود، می‌تواند یک دستاورد مهم تلقی شود.

چهار. تلاش‌های متعدد میانجی‌گرانه با موفقیت محدود

در ادامه تحلیل آمده است که ترکیه تازه‌ترین بازیگری است که تلاش کرده نقش میانجی را ایفا کند. سوانسون فهرستی از کشور‌ها و نهاد‌هایی را برمی‌شمرد که در سال‌های اخیر برای تسهیل گفت‌و‌گو میان ایران و آمریکا اقدام کرده‌اند، از جمله عمان، قطر، عربستان سعودی، ژاپن، سوئیس، نروژ، فرانسه، گروه E۳ و اتحادیه اروپا. او رابطه نزدیک رجب طیب اردوغان با ترامپ را یک مزیت می‌داند، اما یادآوری می‌کند که ترکیه پیش‌تر نیز در سال ۲۰۱۰ تلاش ناموفقی برای میانجی‌گری در پرونده هسته‌ای ایران داشته است. به نوشته او، اصرار ایران بر وجود میانجی و پرهیز از گفت‌وگوی مستقیم با آمریکا، یک نگرانی جدی محسوب می‌شود.

پنج. یک پیروزی کوتاه‌مدت برای ایران

سوانسون بازگشت به مذاکرات را یک دستاورد کوتاه‌مدت برای ایران توصیف می‌کند. او در این بخش به دیدگاه اریک بروئر از ابتکار تهدید هسته‌ای اشاره می‌کند که گفته است ایران، هرچند احساس امنیت کامل ندارد، اما از بازگشت سریع موضوع به دیپلماسی هسته‌ای پس از اعتراضات داخلی، خرسند است.

شش. تأثیر محدود بر مسیر بلندمدت جمهوری اسلامی

در پایان این تحلیل آمده است که مزایای مذاکرات یا حتی یک توافق محدود، موقتی خواهد بود و مشکلات ساختاری ایران را حل نخواهد کرد. سوانسون به چالش‌های اقتصادی، بحران آب و تردید‌ها نسبت به سرمایه‌گذاری‌های هسته‌ای و منطقه‌ای ایران اشاره می‌کند و می‌نویسد حل این مسائل نیازمند تغییرات بنیادین در سیاست خارجی است؛ تغییری که به گفته او نشانه‌ای از تمایل حکومت ایران به انجام آن دیده نمی‌شود.