رسانه استرالیایی: مذاکرات ایران و آمریکا نشانه نزدیک بودن جنگ نیست

به گزارش روزنامه اینترنتی فراز، تارنمای خبری ـ تحلیلی «کانوِرسِیشن» (The Conversation) در گزارشی نوشت که تلقی مذاکرات ایران و آمریکا به‌عنوان شمارش معکوس برای جنگ، با واقعیت‌های دیپلماسی و توازن قدرت در خاورمیانه امروز همخوانی ندارد.

در این گزارش آمده است: زمانی که مقام‌های ایرانی و آمریکایی ششم فوریه (۱۷ بهمن) در مسقط، پایتخت عمان، با یکدیگر دیدار کردند، بخش قابل توجهی از خبرنگاران و تحلیلگران این پرسش را مطرح کردند که آیا دیپلماسی به بن‌بست خواهد رسید و در نهایت جنگ اجتناب‌ناپذیر می‌شود یا خیر. نویسنده گزارش معتقد است این نوع چارچوب‌بندی، واقعیت عمیق‌تری را نادیده می‌گیرد. به نوشته این تارنما، پرسش اساسی‌تر آن است که چرا با وجود سال‌ها خصومت، تحریم، جنگ نیابتی و تهدید‌های آشکار، دو طرف بار دیگر مسیر مذاکره را انتخاب کرده‌اند.

کانوِرسِیشن می‌نویسد فضای اضطراب‌آلود پیرامون مذاکرات قابل درک است. واشنگتن تنها چند ساعت پیش از آغاز گفت‌و‌گو‌ها به شهروندان خود هشدار داد ایران را ترک کنند؛ اقدامی که به گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال حمله نظامی دامن زد. هم‌زمان، مقام‌های آمریکایی خواسته‌هایی را مطرح کردند که فراتر از محدودسازی برنامه هسته‌ای ایران بود. به نوشته گزارش، تاریخ معاصر نمونه‌های متعددی از مذاکراتی را در خود دارد که شکست خورده و در نهایت به خشونت انجامیده‌اند.

با این حال، این تارنمای استرالیایی تأکید می‌کند که تعبیر این مذاکرات به‌عنوان مقدمه جنگ، برداشت نادرستی از دیپلماسی و موازنه قدرت در خاورمیانه کنونی است. در گزارش آمده است که مذاکرات نه آزمونی ساده برای سنجش اراده طرفین است و نه قماری یک‌باره بر سر صلح. به باور نویسنده، گفت‌و‌گو‌های مسقط نه تسویه‌حساب نهایی، بلکه حرکتی آغازین و نخستین گام محسوب می‌شود. این مذاکرات بازتاب درک مشترک تهران و واشنگتن از این واقعیت است که ۱۵ سال فشار، تهدید و استفاده از زور، به نتایج قاطع نرسیده و تشدید تنش اکنون خطرناک‌تر از گذشته خواهد بود.

در ادامه گزارش، به دیدگاه جفری بریج، پژوهشگر حوزه دیپلماسی، اشاره شده است. به نوشته کانوِرسِیشن، بریج همواره تأکید دارد که مرحله نخست هر فرآیند دیپلماتیک جدی، ایجاد زمینه‌های مشترک درباره موضوعات کلیدی است و تنها پس از آن می‌توان وارد مذاکرات واقعی شد. بر همین اساس، مذاکرات عمان باید مرحله آغازین تلقی شود، نه دور نهایی و سرنوشت‌ساز.

به نوشته این تارنما، هدف اصلی این گفت‌وگوها، شفاف‌سازی مواضع، مشخص کردن خطوط قرمز و بررسی امکان وجود یک مسیر دیپلماتیک عملی بوده است. مقام‌های ایرانی فضای مذاکرات را سازنده توصیف کرده و اعلام کرده‌اند که دو طرف دیدگاه‌ها و نگرانی‌های خود را از طریق میزبان، بدر البوسعیدی وزیر امور خارجه عمان، منتقل کرده‌اند. گزارش می‌افزاید این شیوه، نحوه آغاز دیپلماسی است، نه پایان آن. در ادامه نیز هم مقام‌های ایرانی و هم آمریکایی بر تداوم مذاکرات تأکید کردند.

کانوِرسِیشن در بخش دیگری از گزارش می‌نویسد از نگاه تهران، حضور در مذاکرات با هیأت آمریکایی اهمیت ویژه‌ای دارد. ایران همواره تلاش کرده است نه به‌عنوان کشوری منزوی یا تحت فشار، بلکه به‌عنوان بازیگری مشروع در منطقه به رسمیت شناخته شود. به نوشته گزارش، تمایل عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، برای حضور در این گفت‌و‌گو‌ها نشان‌دهنده جدیت تهران و سرمایه‌گذاری آن بر دستیابی به یک نتیجه دیپلماتیک مبتنی بر احترام متقابل است.

در مقابل، انگیزه‌های واشنگتن نیز به نوشته این تارنما روشن است. آمریکا در ۱۵ سال گذشته تقریباً همه ابزار‌های فشار علیه ایران را به کار گرفته است؛ از تحریم‌ها و عملیات‌های سایبری گرفته تا حملات هدفمند، ترور شخصیت‌های ارشد ایرانی، تضعیف گروه‌های همسو با ایران در منطقه و حمایت مستقیم از اسرائیل در جنگ کوتاه سال ۲۰۲۵ با ایران (جنگ ۱۲ روزه در ژوئن/خرداد). با این حال، هیچ‌یک از این اقدامات به تغییر نظام سیاسی ایران، تسلیم تهران یا ایجاد ثبات پایدار در منطقه منجر نشده است.

در ادامه گزارش آمده است که تحریم‌ها به اقتصاد ایران آسیب زده‌اند، اما ساختار اصلی نظام سیاسی همچنان پابرجاست. همچنین ناآرامی‌های داخلی نیز به فروپاشی منجر نشده‌اند. اعتراضات گسترده اخیر که با ریشه‌های اقتصادی آغاز شد و به شهر‌های مختلف گسترش یافت و با تحریک عوامل خارجی به خشونت کشیده شد، نتوانست نظامی را که از سال ۱۹۷۹ برای مقاومت در برابر فشار خارجی شکل گرفته است، سرنگون کند. نویسنده این وضعیت را یک «پارادوکس مرکزی» توصیف می‌کند و می‌نویسد: ایران ممکن است نسبت به گذشته ضعیف‌تر به نظر برسد، اما به اندازه‌ای که برخی ناظران خارجی تصور می‌کنند، شکننده نیست.

در بخش «موضع مذاکراتی واشنگتن» گزارش تأکید شده است که اظهارات مقام‌های آمریکایی درباره گنجاندن برنامه موشکی ایران، ائتلاف‌های منطقه‌ای و مسائل مربوط به حکمرانی داخلی در مذاکرات، در واقع نمایش‌دهنده سقف حداکثری خواسته‌های آمریکا است. به نوشته کانوِرسِیشن، چنین رویکردی در دیپلماسی غیرمعمول نیست و خواسته‌های اولیه معمولاً به‌صورت آگاهانه حداکثری مطرح می‌شوند تا اهرم فشار ایجاد شود، نه اینکه الزاماً هدفی دست‌یافتنی را تعریف کنند. خطر زمانی ایجاد می‌شود که این مطالبات به‌طور هم‌زمان قابل تحقق فرض شوند.

این گزارش می‌افزاید از منظر تهران، این موضوعات هم‌سنگ و هم‌سطح نیستند. ایران بار‌ها اعلام کرده که تنها درباره برنامه هسته‌ای خود آمادگی گفت‌وگوی جدی دارد؛ برنامه‌ای که تحت معاهدات، بازرسی‌ها و توافق‌های پیشین، مشمول نظارت بین‌المللی است. همچنین مقام‌های ایرانی به فتوای آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر انقلاب اسلامی، اشاره کرده‌اند که تولید و استفاده از سلاح هسته‌ای را حرام می‌داند.

در مقابل، ایران توان موشکی خود را غیرقابل مذاکره می‌داند. به نوشته گزارش، در منطقه‌ای که تهران با رقبای هسته‌ای و نابرابری‌های جدی نظامی روبه‌روست، این توانمندی‌ها هسته اصلی راهبرد بازدارندگی ایران را تشکیل می‌دهد.

کانوِرسِیشن می‌نویسد پیشرفت مذاکرات در شرایط فعلی، بیش از هر چیز از مسیر گام‌به‌گام امکان‌پذیر است؛ به این معنا که ابتدا موضوع هسته‌ای بررسی شود، سپس از طریق بازرسی‌ها و اقدامات متقابل اعتمادسازی صورت گیرد و در مرحله بعد، تدابیر محدود کاهش تنش در سایر حوزه‌ها مورد بررسی قرار گیرد. این چارچوب به درک چرایی تداوم مذاکرات، با وجود لفاظی‌های تند و سیگنال‌های نظامی، کمک می‌کند.

در بخش پایانی گزارش، به توصیف عباس عراقچی از مذاکرات مسقط به‌عنوان «شروع خوب» اشاره شده است؛ جایی که دو طرف توانستند منافع و نگرانی‌های خود را منتقل کنند و پس از آن نیز بر ادامه گفت‌و‌گو‌ها تأکید شد. به نوشته نویسنده، این موضوع نشان می‌دهد دیپلماسی همچنان برای ایران در اولویت قرار دارد و احتمالاً همین رویکرد درباره آمریکا نیز صدق می‌کند.

گزارش در پایان می‌نویسد در تاریخ معاصر خاورمیانه و شمال آفریقا، مداخله نظامی به‌ندرت به نتایج پایدار منجر شده است. سرنگونی صدام حسین در عراق، معمر قذافی در لیبی و فروپاشی ساختار دولت در سوریه، نه‌تنها صلح فوری یا دموکراسی پایدار ایجاد نکرده، بلکه به خلأ قدرت، جنگ‌های نیابتی، آوارگی گسترده و بی‌ثباتی طولانی‌مدت انجامیده است. به نوشته کانوِرسِیشن، با توجه به پیوند عمیق ایران با تحولات منطقه‌ای، هرگونه جنگ با ایران طولانی‌تر، مخرب‌تر و مهار آن دشوارتر خواهد بود.

در جمع‌بندی گزارش آمده است که خطر اصلی نه شکست دیپلماسی، بلکه کنار گذاشتن زودهنگام آن است. مذاکرات معمولاً تدریجی، فرسایشی و غیرخطی هستند، اما در شرایط کنونی، شاید تنها راهبرد عملی در دسترس برای هر دو طرف محسوب شوند.