«دیه‌گو گارسیا» | گره تازه اختلاف لندن و واشنگتن بر سر ایران

توافق تاریخی بریتانیا و موریس درباره چاگوس، پایگاه راهبردی آمریکا را به کانون تنش سیاسی با ترامپ تبدیل کرد

پایگاهی در قلب اقیانوس هند

به گزارش روزنامه اینترنتی فراز «دیه‌گو گارسیا» بزرگ‌ترین جزیره مجمع‌الجزایر چاگوس در اقیانوس هند است و میزبان پایگاه مشترک نظامی آمریکا و بریتانیا محسوب می‌شود. موقعیت راهبردی این پایگاه، آن را به سکوی مهم عملیات نظامی در خاورمیانه و آسیا تبدیل کرده است؛ به‌گونه‌ای که توان میزبانی از بمب‌افکن‌های سنگین از جمله B-۵۲ را دارد.

با وجود استفاده مشترک، حاکمیت رسمی این پایگاه در چارچوب «قلمروی اقیانوس هند بریتانیا» در اختیار لندن است؛ موضوعی که هرگونه بهره‌برداری نظامی گسترده، به‌ویژه علیه ایران، را منوط به موافقت سیاسی بریتانیا می‌کند.

توافق تاریخی لندن و موریس

در سال ۱۹۶۵ بریتانیا مجمع‌الجزایر چاگوس را از موریس جدا و قلمروی جدیدی ایجاد کرد و سپس این پایگاه را به آمریکا اجاره داد؛ اقدامی که با اخراج اجباری ساکنان بومی همراه بود و سال‌ها محل مناقشه حقوقی باقی ماند.

پس از فشار‌های بین‌المللی و رأی دیوان بین‌المللی دادگستری، دولت استارمر در مه ۲۰۲۵ توافقی با موریس امضا کرد که بر اساس آن:

• حاکمیت چاگوس به موریس واگذار می‌شود.
• آمریکا و بریتانیا اجاره‌نامه‌ای ۹۹ ساله برای ادامه فعالیت پایگاه دریافت می‌کنند.
• لندن سالانه ۱۳۶ میلیون دلار به موریس پرداخت خواهد کرد.

بریتانیا این توافق را راهکاری برای تضمین امنیت بلندمدت پایگاه می‌داند، اما در آمریکا با واکنش‌های متفاوتی روبه‌رو شد.

ترامپ در برابر توافق

۱۸ فوریه ۲۰۲۶، ترامپ در شبکه «تروث سوشال» این توافق را «اشتباه بزرگ» خواند و هشدار داد کنترل پایگاه از دست نرود؛ این در حالی بود که وزارت خارجه آمریکا ساعاتی پیش‌تر حمایت رسمی خود را از همین توافق اعلام کرده بود.

ترامپ همچنین در اظهاراتی علنی، از امکان استفاده از پایگاه دیه‌گو گارسیا علیه ایران سخن گفت و تأکید کرد در صورت عدم توافق در مذاکرات، آمریکا ممکن است از این پایگاه و میدان هوایی فرفورد بهره بگیرد.

احتیاط لندن در سایه تنش با ایران

در مقابل، دولت بریتانیا نسبت به استفاده از این پایگاه در یک درگیری مستقیم با ایران محتاط است. تحلیلگران معتقدند لندن نگران تبعات حقوقی و سیاسی مشارکت در یک جنگ پیش‌دستانه است؛ چرا که در صورت استفاده از پایگاه تحت حاکمیت بریتانیا، این کشور عملاً به‌عنوان طرف درگیر شناخته می‌شود.

مخالفان داخلی دولت استارمر، این توافق را نشانه ضعف در برابر فشار‌های خارجی می‌دانند، در حالی که حامیان آن تأکید دارند بریتانیا باید استقلال راهبردی خود را حفظ کند و صرفاً به رویکرد‌های متغیر واشنگتن تکیه نکند.

اختلاف بر سر مالکیت یا جنگ؟

به نظر می‌رسد اختلاف اخیر لندن و واشنگتن نه صرفاً بر سر اصل واگذاری حاکمیت چاگوس به موریس، بلکه بر سر نحوه بهره‌برداری از این پایگاه در شرایط افزایش تنش با ایران باشد.

با توجه به حساسیت‌های حقوقی و مشروعیت بین‌المللی پایگاه، لندن تمایل ندارد «دیه‌گو گارسیا» از یک مرکز دفاعی راهبردی به سکوی آغاز جنگی بحث‌برانگیز در خاورمیانه تبدیل شود.