ایران پس از ۱۰۰ روز جنگ: پیروزیِ بقا

به گزارش روزنامه اینترنتی فراز به نقل از الجزیره، یکصد روز از زمانی که ایالات متحده و اسرائیل در کارزاری هماهنگ با هدفِ تغییر رژیم به ایران حمله کردند، می‌گذرد. از ماه آوریل، آتش‌بسی متزلزل برقرار شده که به طور مرتب با تبادل آتش نقض شده است. تنگه هرمز همچنان بسته است و درگیری‌ها در لبنان ادامه دارد.

در این مقطع، صلح همچنان دور از دسترس است، زیرا اهدافِ هر دو طرف محقق نشده است. هدف واشنگتن و تل‌آویو نه تنها حذف برنامه هسته‌ای ایران، بلکه تضعیف دستگاه امنیتی و نظامی این کشور و بدین ترتیب ایجاد فضا برای تغییرات سیاسی داخلی بود.

این جنگ جان بیش از ۳۴۰۰ شهروند ایرانی، از جمله ده‌ها تن از رهبران ارشد سیاسی و نظامی را گرفته است. این جنگ روشن کرد که ایران قادر به حفاظت از رهبری، زرادخانه یا برنامه هسته‌ای خود نیست.

برنامه هسته‌ای که پیش‌تر در جنگ ۱۲ روزه سال ۲۰۲۵ آسیب دیده بود، با حملات بیشتری هدف قرار گرفت. زیرساخت‌های غیرنظامی و تأسیسات انرژی نیز آسیب دیده و تخریب شدند. اقتصاد که پیش از شروع جنگ نیز رنجور بود، سقوطی دیگر را تجربه کرد.

در همین حال، شبکه‌ی نیرو‌های متحد که تهران در سراسر منطقه پرورش داده بود، همچنان رو به تضعیف است. ایران با هدف قرار دادن پایگاه‌هایی در کشور‌های حوزه خلیج [فارس]که میزبان نیرو‌های آمریکایی هستند، همسایگانی را که در گذشته تلاش کرده بود با آنها تعامل کند، بیش از پیش از خود دور کرده است.

اما این جنگ برای مخالفان ایران نیز تلفات قابل‌توجهی به همراه داشته است. موشک‌ها و پهپاد‌های ایرانی به چندین پایگاه آمریکایی در منطقه اصابت کردند که محدودیت‌های حفاظتِ آمریکا را آشکار کرد.

کشور‌های حوزه خلیج [فارس]به مناقشه‌ای کشیده شدند که خواهان آن نبودند و در خاک خود مورد حمله قرار گرفتند. تضمین‌های امنیتی که مبنای همسویی آنها با واشنگتن بود، اکنون کمتر از گذشته قابل‌اتکا به نظر می‌رسند.

بنابراین، ماندگارترین اثر جنگ، شاید نه آسیب به توانمندی‌های ایران، بلکه عدم قطعیتی باشد که در معماری امنیتی منطقه ایجاد شده است.

از ضعف نظامی تا اهرم اقتصادی

تنها چند روز پس از حملات آمریکا و اسرائیل، ایران محدود کردن تردد دریایی در تنگه هرمز را آغاز کرد؛ تنگه‌ای که حدود یک‌پنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان از طریق آن جابجا می‌شود.

آمریکا در ماه مارس برای بازگشایی این مسیر آبی دست به یک کارزار هوایی زد و در ماه آوریل، بنادر ایران را محاصره دریایی کرد. با وجود این تلاش‌ها، تنگه همچنان بسته مانده است. تنها تعداد معدودی از کشتی‌ها که مورد تأیید ایران بوده‌اند، اجازه عبور یافته‌اند.

چالش‌های دیپلماتیک، وضعیت نظامی را پیچیده‌تر کرده است. وقتی واشنگتن از ناتو و شرکای اروپایی و آسیایی خود برای تأمین امنیت این مسیر درخواست کمک کرد، آنها دست رد زدند. دولت‌های اروپایی این مناقشه را خارج از حیطه وظایف خود توصیف کردند.

گام بعدی چیست؟

از نظر تهران، آنها دست بالا را دارند. آنچه در نگاه رهبری نظام اهمیت دارد، ناتوانیِ مخالفان در سرنگونی سیستم حاکم است؛ تمامی خسارت‌های دیگر، تا زمانی که جمهوری اسلامی باقی بماند، قابل جبران تلقی می‌شوند.

اکنون به نظر می‌رسد ایران به دنبال آن است که بقای خود را به احیایِ بخشی از جایگاه منطقه‌ای‌اش ترجمه کند؛ به ویژه با پیوند دادن هرگونه توافق برای پایان مناقشه به پایانِ جنگ در لبنان. ایران می‌خواهد خود را به عنوان یکی از بازیگرانِ کاهش تنش منطقه‌ای معرفی کند.

هدف، متوقف کردنِ فرسایشِ نفوذ در چند سال گذشته، به‌ویژه از دست دادن جایگاهش در سوریه، و تبدیلِ اهرم‌های باقی‌مانده به نفوذِ مستمر است.

با این حال، شکستِ بازدارندگیِ نظامیِ متعارفِ ایران، این استدلال را در میان رهبری ایران تقویت کرده است که تنها یک توانمندیِ هسته‌ای می‌توانست مانع از حملات آمریکا و اسرائیل شود. این دیدگاه، حل‌وفصلِ مسئله هسته‌ای را دشوارتر می‌کند و در نتیجه می‌تواند مذاکرات با آمریکا را پیچیده سازد.