سایه جنگ ترامپ علیه ایران بر اقتصاد‌های جی‌۷؛ انتظار بحث‌های تند در فرانسه را نداشته باشید

با وجود افزایش تورم و جهش ۳۰ درصدی قیمت نفت که رشد اقتصادی جهان را کند کرده است، بعید است رهبران قدرت‌های برتر اقتصادی در نشست این هفته خود در فرانسه، دونالد ترامپ را به دلیل این رکود ناشی از جنگ سرزنش کنند.

رهبران گروه هفت (G۷) که پیش از این از تعرفه‌های آمریکا و اختلافات بر سر ناتو و گرینلند آسیب دیده‌اند، به‌طور علنی از تصمیم ترامپ مبنی بر عدم رایزنی با آنها پیش از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در اواخر فوریه انتقاد کرده و نسبت به پیامد‌های اقتصادی احتمالی آن هشدار داده بودند.

ایالات متحده و ایران در پایان هفته اعلام کردند که به توافقی برای توقف درگیری‌ها و بازگشایی تنگه هرمز دست یافته‌اند که موجی از خوش‌بینی را به بازار‌های جهانی تزریق کرد.

با این حال، تأثیر جنگ بر اقتصاد جهانی از هم‌اکنون مشهود است: قیمت انرژی به شدت افزایش یافته، فشار‌های تورمی تجدید شده و نگرانی‌هایی درباره بحران بزرگ تأمین مواد غذایی در کشور‌های در حال توسعه ایجاد شده است. بانک‌های مرکزی سیاست‌های انقباضی در پیش گرفته‌اند؛ به‌طوری که بانک مرکزی اروپا و بانک مرکزی ژاپن طی هفته گذشته نرخ بهره را برای جلوگیری از تورم شدیدتر افزایش دادند.

«کی‌یر استارمر»، نخست‌وزیر بریتانیا، اعلام کرده که از تأثیرات این درگیری بر قبوض انرژی «به‌ستوه آمده» و «جورجیا ملونی»، نخست‌وزیر ایتالیا نیز نسبت به پیامد‌های اقتصادی و اجتماعی جنگ هشدار داده است. افزایش قیمت‌ها همچنین موجب کاهش محبوبیت استارمر، «فریدریش مرتس»، صدراعظم آلمان، و «امانوئل مکرون»، رئیس‌جمهور فرانسه شده است.

اما رهبران در نشست این هفته جی‌۷، تا حد زیادی بحث درباره تأثیرات اقتصادی جنگ را کنار گذاشته‌اند؛ چرا که تمایل دارند از درگیری با ترامپ پرهیز کنند؛ کسی که همکاری‌اش برای آنها در موضوعاتی از اوکراین و ناتو گرفته تا تجارت، حیاتی است.

به گفته تحلیلگران، نتیجه این است که گروه هفت ــ که در دل شوک نفتی ۱۹۷۳ متولد شد تا به مدیریت بحران‌های اقتصادی کمک کند ــ اکنون از بزرگ‌ترین چالش اقتصادی جهان شانه خالی کرده است؛ موضوعی که می‌تواند اعتبار این گروه را خدشه‌دار کند.

«مارسلو استِواو»، اقتصاددان ارشد در «مؤسسه بین‌المللی دارایی» گفت: «سیاست‌گذاری ایالات متحده به فعالیت اقتصادی جهان آسیب رسانده است.» وی افزود: «شما کشوری با بزرگ‌ترین اقتصاد جهان را دارید که آنچه می‌توانست دستورکار همکاری در جی‌۷ باشد را تضعیف می‌کند.» او تأکید کرد که رهبران جی‌۷ باید اعتبار این گروه را در زمانی که اقتصاد‌های بازار‌های نوظهور (که بخشی از این گروه نیستند) سهم بیشتری از اقتصاد جهانی دارند، تقویت کنند.

دستورکاری بدون اصطکاک؟

فرانسه که به عنوان رئیس امسال جی‌۷ مشتاق است از تنش جلوگیری کند، پیشاپیش هرگونه فشار برای صدور یک بیانیه نهایی گسترده را کنار گذاشته و در عوض بر اعلامیه‌هایی در مورد موضوعات محدودتر مانند عدم تعادل‌های جهانی، زنجیره‌های تأمین مواد معدنی حیاتی و تغییر مسیر کمک‌های توسعه‌ای به سمت برنامه‌های متکی بر سرمایه‌گذاری تمرکز کرده است.

با این حال، احتمال رویارویی با توجه به توافق موقتی که درست پیش از سفر ترامپ به فرانسه میان مقامات آمریکا و ایران حاصل شد، کاهش یافته است. اقتصاددانان می‌گویند این توافق خبر خوبی برای اقتصاد جهانی است، اما نسبت به خطرات بزرگ در صورت شکست توافق و تشدید درگیری‌ها هشدار می‌دهند. آنها می‌افزایند که بازگشت جریان‌های تجاری به حالت عادی ماه‌ها، اگر نه بیشتر، زمان خواهد برد؛ در حالی که تحلیلگران بخش سوخت و کارشناسان دریایی می‌گویند ممکن است یک سال طول بکشد تا ذخایر سوخت کشتی‌ها به شرایط عادی بازگردد.

«کریستالینا جورجیوا»، رئیس صندوق بین‌المللی پول که در نشست فرانسه حضور داشت، روز دوشنبه پس از حصول توافق در یک پست وبلاگی دیدگاه امیدوارانه‌تری ارائه کرد و هشدار‌های وخیم دو ماه پیش خود را تعدیل کرد. او گفت که اقتصاد جهانی تاکنون مقاومت کرده و با وجود تأثیرات قابل‌توجه در مناطق مختلف، هنوز نشانه‌ای از رکود جهانی دیده نمی‌شود.

صندوق بین‌المللی پول که بزرگ‌ترین سهامدار آن ایالات متحده است، در ۸ ژوئیه پیش‌بینی جهانی به‌روزرسانی‌شده‌ای را منتشر خواهد کرد. یادداشت جورجیوا ــ که چند روز پس از پیش‌بینی تیره‌تر بانک جهانی منتشر شد ــ نشان می‌دهد که این صندوق ممکن است بر «کم‌خطرترین» حالت از میان سه سناریوی خود توافق کند؛ سناریویی که جنگ کوتاه‌مدت ایران را فرض گرفته و رشد ۳.۱ درصدی برای سال ۲۰۲۶ را پیش‌بینی می‌کند (کاهش از ۳.۴ درصد در سال ۲۰۲۵). بدترین سناریوی صندوق، سقوط رشد به تنها ۲ درصد و رسیدن تورم به ۵.۸ درصد بود.

مقامات آمریکایی خاطرنشان کرده‌اند که قیمت نفت از اوج خود فاصله گرفته و آمریکا به عنوان صادرکننده سوخت از جهش‌های قیمتی شدیدتر در امان بوده است. آنها استدلال می‌کنند که تأثیر جنگ بر اقتصاد جهانی به محض بازگشایی تنگه، به سرعت کاهش خواهد یافت. به گفته منابع آگاه از تفکرات دولت ترامپ، آمریکا معتقد است که حتی اروپا (به عنوان واردکننده سوخت) احتمالاً از کمبود قریب‌الوقوع سوخت در امان خواهد ماند.

تردید‌ها درباره اعتبار جی‌۷

گروه هفت ــ که اعضای آن شامل اقتصاد‌های بزرگ اروپایی به‌علاوه آمریکا، کانادا و ژاپن است ــ با پرسش‌هایی درباره اعتبار خود مواجه است؛ چرا که اقتصاد‌های در حال توسعه مانند هند، برزیل و چین رشد کرده‌اند. طبق داده‌های «مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی»، این گروه اقتصادی اکنون تنها ۴۴.۱ درصد از تولید ناخالص داخلی جهانی را در اختیار دارد که نسبت به ۶۰.۵ درصد زمان تأسیس، کاهش یافته است.

با این حال، شرکت‌کنندگان می‌گویند که جی‌۷ همچنان در مواقع بروز بحران، مانند بحران مالی جهانی ۲۰۰۸-۲۰۰۹، مفید است. «مارتین مولایزن»، استراتژیست ارشد سابق صندوق بین‌المللی پول که در نشست‌های گذشته شرکت داشته، گفت: «جی‌۷ همیشه توانسته است در صورت نیاز، تصمیمات واقعی بگیرد که همچنان بر نیمی از اقتصاد جهان حاکم است.»

او گفت که رهبران اروپایی در جریان نشست‌های بسیار ساختارمند، محتاط خواهند بود، اما همچنان احتمال وقوع تنش در جلسات و وعده‌های غذایی خصوصی وجود دارد. «اریک لِکومپت»، مدیر اجرایی شبکه «جوبیلی آمریکا»، گفت که با وجود توافق صلح و کاهش قیمت سوخت، مسائل اقتصادی همچنان اولویت اصلی است. او گفت: «اقتصاد در تلاطم عمیقی است و لازم نیست در یک کشور در حال توسعه باشید تا آن را ببینید؛ فقط کافی است به یک خواروبارفروشی بروید و آن را حس کنید.»