چرا در لبنان جنگ است و آیا این نبرد توافق با ایران را تهدید می‌کند؟

تداوم نبرد‌ها در حال حاضر منجر به تعویق گفت‌و‌گو‌های میان ایران و آمریکا شده است؛ مذاکراتی که قرار بود آغازگر فرآیند دشوار حل‌وفصل مسائل دیرینه‌ای نظیر برنامه هسته‌ای تهران و تحریم‌ها باشد. حزب‌الله به عنوان یک جنبش اسلام‌گرای شیعه تحت حمایت ایران که از قدرتمندترین نیرو‌های شبه‌نظامی در خاورمیانه برخوردار است، دهه‌هاست که با اسرائیل درگیری دارد. این گروه که در دهه ۱۹۸۰ جایگاه خود را در لبنان تثبیت کرد، همواره بر تعهد خود به نابودی اسرائیل تأکید داشته و با کمک‌های ایران، زرادخانه عظیمی از راکت‌ها، موشک‌ها و پهپاد‌ها را ایجاد کرده است. اسرائیل نیز بار‌ها عملیات‌های گسترده‌ای را علیه حزب‌الله اجرا کرده است که بارزترین آنها در سال ۲۰۰۶ رخ داد. در آن زمان، حمله مرزی حزب‌الله و اسارت دو سرباز اسرائیلی منجر به یک عملیات هوایی و زمینی وسیع شد که بیش از یک ماه به طول انجامید. یک تحقیق مستقل در اسرائیل آن نبرد را یک فرصت از دست رفته توصیف کرد که بدون پیروزی نظامی آشکار پایان یافت.

چرخه جدید خشونت‌ها از اکتبر ۲۰۲۳ و با حملات راکتی حزب‌الله در پاسخ به بمباران غزه توسط اسرائیل آغاز شد. پس از یک سال نبرد که منجر به کشته شدن حسن نصرالله، رهبر باسابقه این گروه شد، اسرائیل در نوامبر ۲۰۲۴ با طرحی برای عقب‌نشینی از جنوب لبنان موافقت کرد. اما نیرو‌های اسرائیلی با ادعای نقض توافق از سوی حزب‌الله، فراتر از مهلت تعیین‌شده در مواضع خود باقی ماندند. تنش‌ها پس از آنکه اسرائیل و آمریکا در اواخر فوریه طی یک حمله هوایی منجر به شهادت آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر عالی ایران شدند، وارد مرحله‌ای بی‌سابقه شد. در پی این واقعه، حزب‌الله حملات شدیدی را به شمال اسرائیل آغاز کرد و ارتش اسرائیل نیز با گسیل نیرو‌های بیشتر به عمق خاک لبنان، به دنبال ایجاد یک منطقه حائل برآمد که منجر به تخلیه گسترده ساکنان جنوب و تخریب هزاران خانه شد. بر اساس اعلام وزارت بهداشت لبنان، از زمان تشدید تنش‌های نظامی تاکنون بیش از ۳ هزار و ۹۰۰ نفر در این کشور کشته شده‌اند.

در متن یادداشت تفاهم ۱۴ ماده‌ای میان تهران و واشینگتن، بند اول به صراحت بر توقف مخاصمات در لبنان به عنوان رکن اصلی توافق تأکید دارد. این توافق مقرر می‌دارد که آمریکا، ایران و متحدانشان پایان فوری و دائمی عملیات نظامی در تمامی جبهه‌ها از جمله لبنان را اعلام کرده و متعهد شوند که هیچ عملیات نظامی علیه یکدیگر آغاز نکنند. دونالد ترامپ نیز در فضای مجازی تأکید کرد که انتظار یک آتش‌بس کامل در تمامی جبهه‌ها را دارد. برای تهران، پایان حملات اسرائیل به مهم‌ترین متحد منطقه‌ای‌اش، همواره یک خواسته مرکزی در مذاکرات بوده است. یک دیپلمات آگاه به سی‌ان‌ان اعلام کرد که ایران پیش از استئناف مذاکرات با آمریکا، خواستار تضمین‌هایی برای پایان درگیری‌ها در لبنان شده است. در مقابل، دولت اسرائیل عدم آزادی عمل برای تضعیف بیشتر حزب‌الله را برنمی‌تابد. بنیامین نتانیاهو به صراحت اعلام کرده است که نیرو‌های خود را از جنوب لبنان خارج نخواهد کرد و حفظ منطقه امنیتی را برای نیاز‌های دفاعی اسرائیل ضروری می‌داند. ایتامار بن‌گویر، وزیر امنیت ملی تندرو اسرائیل نیز تأکید کرده که امنیت شهروندان اسرائیلی قابل معامله نیست.

در واشینگتن، ترامپ و معاونش جی‌دی ونس، بی‌صبری فزاینده‌ای نسبت به تداوم حملات اسرائیل در لبنان نشان داده‌اند. ونس در سخنانی هشدار داد که اسرائیل نباید تنها متحد قدرتمند باقی‌مانده خود در جهان را هدف حملات کلامی قرار دهد. تحلیل‌گران معتقدند ونس در حال تغییر کامل پارادایم رابطه با اسرائیل در ایالات متحده است. با این حال، سرنوشت توافق با ایران اکنون به این بستگی دارد که ترامپ تا چه حد مایل است بدون همراهی کامل نتانیاهو، آتش‌بس را تحمیل کند. برخی کارشناسان امنیتی معتقدند لبنان همچنان اصلی‌ترین مانع بر سر راه هرگونه تفاهم گسترده‌تر با ایران است و پرسش اساسی اینجاست که ایالات متحده برای اجرای آتش‌بسی که طرفین تفاسیر متفاوتی از آن دارند، تا کجا پیش خواهد رفت. در این میان، دولت لبنان به عنوان قربانی اصلی سیاسی جنگ، در مذاکرات حاشیه‌نشین شده است و به نظر می‌رسد ایران موفق شده است پرونده لبنان را به امنیت تنگه هرمز گره بزند؛ راهبردی که در کنار اصرار اسرائیل بر گزینه‌های صرفاً نظامی، وضعیت را بیش از پیش پیچیده کرده است.