پزشکیان پس از مذاکرات آمریکا و ایران راهی پاکستان میشود
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، قرار است برای یک سفر رسمی وارد اسلامآباد شود؛ سفری که هم نشانهای از قدردانی است و هم بیانگر هدف و پیام سیاسی مشخصی به شمار میرود.
این سفر که روز سهشنبه انجام میشود – نخستین سفر خارجی پزشکیان از زمان حملات ایالات متحده و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه – تنها یک روز پس از آن صورت میگیرد که پاکستان و قطر اعلام کردند نخستین دور گفتوگوهای سطح بالای ایران و آمریکا در بورگناشتاک سوئیس، به ترسیم نقشه راهی ۶۰ روزه برای دستیابی به توافق نهایی منجر شده است.
زمانبندی این سفر تصادفی نیست. پزشکیان در حالی وارد اسلامآباد میشود که بهتازگی مهمترین توافق دیپلماتیک دوران ریاستجمهوری خود را امضا کرده است؛ توافقی که با همان شکافها و رقابتهای جناحی در داخل ایران مواجه است که پیشتر مذاکرات توافق هستهای سال ۲۰۱۵ موسوم به «برجام» را تحتالشعاع قرار داده بود.
برجام، یا «برنامه جامع اقدام مشترک»، توافقی مهم درباره برنامه هستهای ایران میان تهران و شش قدرت جهانی شامل ایالات متحده، بریتانیا، فرانسه، آلمان، روسیه و چین بود.
بر اساس این توافق، ایران پذیرفت برنامه هستهای خود را محدود کند و در مقابل از لغو تحریمهای بینالمللی بهرهمند شود. ایالات متحده در سال ۲۰۱۸ و در دوره نخست ریاستجمهوری دونالد ترامپ از این توافق خارج شد.
رضا خانزاده، تحلیلگر خاورمیانه و استاد دانشگاه جورج میسون، به الجزیره گفت: «اینکه پزشکیان بلافاصله پس از امضای یادداشت تفاهم به اسلامآباد میرود نشان میدهد که او باید این توافق شکننده را به سرمایه سیاسی تبدیل کند؛ هم در داخل کشور، هم در ساختار حاکمیتی، هم در سطح منطقه و هم در عرصه بینالمللی.» او افزود: «پزشکیان بیش از پاکستان به این سفر نیاز دارد.»
در جریان این سفر، پزشکیان با شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان که در مذاکرات سوئیس نقش میانجی داشت، و همچنین آصف علی زرداری، رئیسجمهور پاکستان، دیدار خواهد کرد.
بر اساس اعلام وزارت امور خارجه پاکستان، رئیس مجلس سنای این کشور یوسف رضا گیلانی، رئیس مجلس ملی سردار ایاز صادق و همچنین اسحاق دار، معاون نخستوزیر و وزیر خارجه پاکستان نیز با رئیسجمهور ایران دیدار خواهند کرد.
دو طرف انتظار دارند درباره مذاکرات سوئیس و راههای تقویت همکاریهای دوجانبه در حوزههای تجارت، انرژی، امنیت مرزی و اتصال منطقهای گفتوگو کنند.
این سفر دومین سفر پزشکیان به پاکستان در مقام رئیسجمهور ایران است.
پس از جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۵، پزشکیان پاکستان را به عنوان نخستین مقصد خارجی خود انتخاب کرد و ابتدا به شهر لاهور در شرق این کشور رفت و سپس راهی پایتخت، اسلامآباد شد.
در آن سفر، ۱۲ توافق دوجانبه امضا شد و دو کشور هدف افزایش حجم تجارت سالانه خود از حدود ۳ میلیارد دلار به ۱۰ میلیارد دلار را مطرح کردند.
افضل رضا، رئیس دفتر خبرگزاری دولتی ایران (ایرنا) در اسلامآباد، به الجزیره گفت: «پاکستان نخستین کشوری است که رئیسجمهور پزشکیان برای ابراز شخصی قدردانی و تشکر از مردم، نیروهای سیاسی و نظامی پاکستان به دلیل تعهد، کمک و تلاشهایشان برای پیشبرد مأموریت میانجیگری انتخاب کرده است.»
با این حال، روابط ایران و پاکستان همیشه دوستانه نبوده است. در ژانویه ۲۰۲۴، ایران حملات موشکی در داخل استان بلوچستان پاکستان انجام داد و اعلام کرد که گروه مسلح «جیشالعدل» را هدف قرار داده است.
پاکستان ظرف ۴۸ ساعت پاسخ داد و مجموعهای از حملات را علیه مخفیگاههای گروههای مسلح در استان سیستان و بلوچستان ایران انجام داد.
در پی این تنش، دو کشور سفرای خود را فراخواندند و این رویارویی یکی از جدیترین تنشهای نظامی میان دو همسایه طی دهههای اخیر توصیف شد.
با این حال، هر دو طرف به سرعت از تشدید تنش عقبنشینی کردند. حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه وقت ایران، برای کاهش تنش به اسلامآباد سفر کرد و روابط دیپلماتیک به تدریج ترمیم شد.
چند ماه بعد، ابراهیم رئیسی، رئیسجمهور وقت ایران، در سانحه سقوط بالگرد در شمالغرب ایران جان باخت و امیرعبداللهیان نیز در همان حادثه کشته شد.
پس از آن، پزشکیان در انتخابات زودهنگام پیروز شد و در ژوئیه ۲۰۲۴ قدرت را به دست گرفت؛ در حالی که روابط ایران و پاکستان اگرچه شکننده، اما ترمیم شده بود.
خانزاده گفت: «پاکستان دیگر صرفاً پیامها را منتقل نمیکند؛ ایران در حال ارسال این پیام است که اسلامآباد بهطور سیاسی در نتیجه این روند سرمایهگذاری کرده است.»
از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه، شهباز شریف و پزشکیان دستکم هفت بار تلفنی با یکدیگر گفتوگو کردهاند؛ گفتوگوهایی که به گفته مقامها گاه تا یک ساعت طول کشیده است.
در همین مدت، عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، دستکم دو بار به تهران سفر کرده و محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان نیز چندین سفر در چارچوب تلاشهای میانجیگری اسلامآباد انجام داده است.
این تلاشهای دیپلماتیک سرانجام به امضای یک یادداشت تفاهم در ۱۸ ژوئن میان دونالد ترامپ و مسعود پزشکیان منجر شد؛ سندی که شهباز شریف نیز به عنوان میانجی آن را امضا کرد.
آخرین تماس میان دو رهبر در همان روز امضای این یادداشت تفاهم انجام شد و بیش از ۳۰ دقیقه طول کشید. در همان گفتوگو بود که شریف از پزشکیان دعوت کرد به اسلامآباد سفر کند.
نخستین دور مذاکرات در بورگناشتاک که روز یکشنبه پایان یافت، به چند نتیجه منجر شد؛ از جمله تشکیل یک کمیته سیاسی سطح بالا، ایجاد کارگروههایی درباره مسائل هستهای و تحریمها، ایجاد یک خط ارتباطی درباره تنگه هرمز و طراحی سازوکاری برای جلوگیری از درگیری در لبنان. گفتوگوهای فنی نیز در این هفته ادامه دارد.
خانزاده معتقد است در حالی که مذاکرات فنی در بورگناشتاک انجام میشود، اسلامآباد مسیر سیاسی این گفتوگوها را فراهم میکند.
او گفت: «آنچه اسلامآباد میتواند انجام دهد و بورگناشتاک قادر به انجام آن نیست، ایجاد اعتماد سیاسی است.»
وی افزود: «مذاکرات فنی میتواند سازوکارها، جدولهای زمانی و زبان نظارتی را تدوین کند، اما بهتنهایی نمیتواند پوشش سیاسی لازم را برای آنکه رهبران امتیازدهی را بپذیرند یا با مخالفان توافق مواجه شوند فراهم کند.»
آصف درانی، سفیر پیشین پاکستان در ایران، نیز به الجزیره گفت که با احتیاط نسبت به سفر رئیسجمهور ایران خوشبین است.
او درباره برنامه هستهای ایران گفت تهران «راحت است که مسیر دستیابی به سلاح هستهای را دنبال نکند» و با پادمانهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی همکاری خواهد کرد. به گفته او، امتیاز بزرگتر برای ایران کاهش تحریمهاست.
درانی گفت: «هماکنون برای ۶۰ روز به ایران اجازه داده شده نفت خود را در بازار جهانی صادر کند؛ بنابراین این یک تسهیل بزرگ محسوب میشود.»
او درباره موضوع لبنان نیز صریحتر سخن گفت و تأکید کرد مسئولیت تضمین پایبندی اسرائیل به هر توافقی که میان واشینگتن و تهران حاصل شود بر عهده ایالات متحده است.
او افزود: «بند نخست تفاهم اسلامآباد بهطور مشخص درباره صلح در منطقه از جمله لبنان است. اگر اسرائیل فکر میکند بخشی از این توافق نبوده، این مشکل خودشان است و باید آن را با ایالات متحده حل کنند.»
به گفته تحلیلگران، این سفر همچنین جایگاه دیپلماتیک پاکستان را تقویت میکند. خانزاده گفت با انتخاب علنی اسلامآباد، ایران نقش پاکستان را از یک تسهیلکننده به یک میانجی منطقهای شناختهشده ارتقا میدهد.
او همچنین تأکید کرد این سفر برای پزشکیان در داخل ایران نیز اهمیت سیاسی دارد.
خانزاده گفت: «این سفر به پزشکیان امکان میدهد نشان دهد که دیپلماسی به معنای تسلیم نیست و ایران از موضع حاکمیت، همراه با شرکای منطقهای، وارد تعامل میشود و صرفاً به فشار آمریکا پاسخ نمیدهد.»
تفسیر سیاسی روز
گفتوگوی فراز با مازیار بالائی، عضو شورای مرکزی حزب اعتماد ملی
- تازهها
- پربازدیدها
تفسیر سیاسی روز
گفتوگوی فراز با مازیار بالائی، عضو شورای مرکزی حزب اعتماد ملی
گزارش تصویری اختصاصی فراز از مراسم بدرقه رهبر جانفدا
علی باقری دبیر کل حزب اطلاحطلب «عهد» در گفتگو با فراز:
مینو محرز در گفتوگو با فراز توضیح میدهد