توافق ایران و آمریکا؛ نتانیاهو بزرگ‌ترین قربانی دیپلماسی ترامپ

بنیامین نتانیاهو هویت سیاسی خود را بر پایه یک ادعای جسورانه بنا کرد: اینکه او به‌تنهایی می‌تواند ایالات متحده و اسرائیل را در گام‌های راهبردی در قبال ایران همسو نگه دارد. او با جلب حمایت جمهوری‌خواهان، خود را تنها رهبر اسرائیلی معرفی کرد که قادر به تأثیرگذاری بر رؤسای‌جمهور متوالی ایالات متحده است و تأکید داشت که تنها فشار نظامی مستمر می‌تواند تهران را مهار کند.

در اوج قدرت، دیپلمات‌ها او را «نجواگر آمریکایی» توصیف می‌کردند؛ رهبری که می‌توانست با یک تماس تلفنی اطمینان حاصل کند که محاسبات راهبردی واشنگتن با منافع اسرائیل همسو است. آنها خاطرنشان می‌کنند که هیچ نخست‌وزیر دیگری در اسرائیل به اندازه او در کنگره سخنرانی نکرده یا چنین سرمایه سیاسی پایداری را در سراسر سیستم سیاسی آمریکا نساخته است.

اما تحلیل‌گران می‌گویند توافق موقت واشنگتن و تهران برای پایان دادن به جنگی که آمریکا و اسرائیل در ماه فوریه آغاز کردند، نشان می‌دهد که چگونه این روایت معکوس شده است. نتانیاهو اکنون به‌جای شکل دادن به سیاست ایران در واشنگتن، مجبور به پذیرش آن است؛ چراکه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، به‌دنبال توافقی است که به‌طور فزاینده‌ای با اعتراضات اسرائیل به عنوان محدودیت برخورد می‌کند.

دنیس راس، مقام سابق آمریکایی، می‌گوید در داخل اسرائیل نیز وضعیت به همان اندازه وخیم است. او معتقد است نتانیاهو به‌طور فزاینده‌ای بین یک رئیس‌جمهور آمریکایی که مصمم به پایان دادن به درگیری است و یک پایگاه داخلی که در برابر امتیاز دادن (به‌ویژه در لبنان) مقاومت می‌کند، محصور شده است. عقب‌نشینی خطر واکنش شدید سیاسی را به همراه دارد، در حالی که تشدید تنش خطر رویارویی با واشنگتن را در پی خواهد داشت.

جنگی که نتانیاهو امیدوار بود میراث او را به‌عنوان رهبری که با ایران مقابله کرد تثبیت کند، ممکن است در عوض به‌عنوان درگیری‌ای به یاد آورده شود که منبع اصلی قدرت او را از هم پاشید. او که در خارج منزوی شده، توسط نزدیک‌ترین متحدش محدود گشته و در آستانه انتخابات پاییز آسیب‌پذیر است، اکنون می‌بیند دارایی سیاسی‌ای که حرفه خود را بر آن بنا کرده بود، به بزرگ‌ترین نقطه ضعفش تبدیل شده است.

نتانیاهو در آغاز جنگ با ایران وعده پیروزی نهایی داده بود. او نه باعث فروپاشی نظام حاکم بر ایران شد، نه حزب‌الله لبنان را شکست داد و نه توانست بازگشت امن ساکنان شمال اسرائیل را فراهم کند.

آویو بوشینسکی، مشاور سابق نتانیاهو، گفت: «توافق ایران و آمریکا ضربه‌ای قاطع به نتانیاهو است. او نه‌تنها جنگ با ایران را باخت، بلکه ترامپ را هم به عنوان یک دوست از دست داده است. او اکنون نه تنها در سطح بین‌المللی منزوی شده، بلکه درگیر اختلافی جدی با ترامپ است.»

دفتر نتانیاهو به درخواست برای اظهارنظر پاسخ نداد. نخست‌وزیر اسرائیل در کنفرانس خبری این ماه، رابطه خود با ترامپ را رابطه‌ای میان شرکا توصیف کرد که «بار‌ها موافق هستند و گاهی مخالف». او مدعی شد که کارزاری سیستماتیک برای کوچک جلوه دادن «دستاورد‌های عظیم» اسرائیل علیه ایران و گروه‌های نیابتی‌اش در جریان است.

یک مقام کاخ سفید گفت ترامپ و نتانیاهو رابطه قوی‌ای دارند و نیرو‌های نظامی اسرائیل «شرکای فوق‌العاده‌ای» در جنگی بوده‌اند که «توانمندی‌های نظامی رژیم ایران را به شدت کاهش داده است.» یک مقام وزارت خارجه نیز گفت تعهد ایالات متحده به امنیت اسرائیل «آهنین» است و این تغییر نخواهد کرد. او افزود اسرائیل حق دفاع از خود را محفوظ می‌دارد و نمی‌توان انتظار داشت تا زمانی که تهدید حزب‌الله برطرف نشده، از لبنان عقب‌نشینی کند. به گفته این مقام، عادی‌سازی و ادغام منطقه‌ای همچنان اولویت اصلی دولت ترامپ است.

تحلیل‌گران می‌گویند اختلاف بین رهبران آمریکا و اسرائیل فراتر از پیوند‌های شخصی است و به واگرایی فزاینده در اهداف مربوط می‌شود: ترامپ به‌دنبال خروج از یک جنگ دیگر در خاورمیانه است، در حالی که نتانیاهو فشار مداوم بر ایران و متحدش حزب‌الله را برای امنیت اسرائیل ضروری می‌بیند.

واشنگتن مستقیماً با تهران مذاکره کرده، درگیری لبنان را در چارچوبی گسترده‌تر گنجانده و مکانیسم‌هایی برای مدیریت اختلافات آتش‌بس ایجاد کرده است؛ اقداماتی که به گفته سه منبع دیپلماتیک منطقه‌ای، به‌طور فزاینده‌ای اسرائیل را از تصمیمات کلیدی حذف کرده است. کشوری که زمانی نتانیاهو را یک رابط ضروری می‌دید، اکنون به گفته این منابع، با او به عنوان مانعی برای توافقی که مصمم به حفاظت از آن است، برخورد می‌کند.

ترامپ به‌طور علنی از رفتار نظامی اسرائیل در لبنان انتقاد کرده و جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، بر مشروط بودن این رابطه تأکید کرده و به منتقدان اسرائیلیِ توافق هشدار داده است که «به تنها متحد قدرتمندی که در جهان برایشان باقی مانده حمله نکنند.»

دو مقام اسرائیلی مطلع از تفکرات نتانیاهو گفتند او نگران نیست که اظهارات علنی ترامپ و ونس به تغییرات معنادار در سیاست آمریکا، مانند تأخیر در ارسال سلاح، ترجمه شود. با این حال، ترامپ سیگنال داده که آماده است برای پیگیری منافع آمریکا، اولویت‌های اسرائیل را نادیده بگیرد. او در یک مصاحبه تلویزیونی گفت: «اگر به نتانیاهو بگویم کاری را انجام دهد، او انجام می‌دهد.»

علی واعظ از گروه بین‌المللی بحران معتقد است ایران تلاش خواهد کرد با تصویرسازی هرگونه اقدام نظامی اسرائیل در لبنان به‌عنوان تلاشی برای خرابکاری در دیپلماسی ترامپ، شکاف میان آمریکا و اسرائیل را گسترده‌تر کند.

آنچه موقعیت نتانیاهو را متزلزل می‌کند، از دست دادن «تور نجات» اوست. سال‌ها او با جلب حمایت جمهوری‌خواهان از آن به عنوان وزنه تعادلی در برابر تنش با دولت‌های دموکرات استفاده می‌کرد، اما جمهوری‌خواهان به خاطر نتانیاهو با ترامپ مخالفت نخواهند کرد. در این میان، نتانیاهو آینده سیاسی خود را بر دو هدف شرط‌بندی کرده بود: تضعیف یا سرنگونی رهبری ایران و عادی‌سازی روابط با عربستان. هیچ‌کدام محقق نشد.

رهبران ایران تثبیت‌شده از درگیری خارج شدند و دست دادن با سعودی‌ها همچنان دور از دسترس است. در سراسر منطقه، یک بازنگری در حال مشاهده است. کشور‌هایی که نتانیاهو امیدوار بود به خود نزدیک کند، اکنون در حال کاهش سرعت عادی‌سازی با اسرائیل و بازگشایی محتاطانه کانال‌ها با تهران هستند. به گفته منابع خلیج فارس، منطق «پیمان ابراهیم» بر اثر جنگ غزه و تصور فزاینده مبنی بر اینکه اسرائیلِ تحت رهبری نتانیاهو ممکن است بیش از آنکه یک دارایی باشد، یک بدهی (نقطه ضعف) در نظم منطقه‌ای باشد، فرسوده شده است.