عملیات مین‌روبی در تنگه هرمز چگونه انجام می‌شود

این هشدار‌ها در پی تهدیداتی است که پیش‌تر در جریان درگیری از سوی ایران مطرح شد؛ ایران اعلام کرده بود که انواع مختلفی از مین‌های دریایی را در اختیار دارد تا مسیر عبور کشتی‌ها از این آبراه را مسدود کند. اگرچه ایران تهدید به استقرار مین‌های دریایی کرده بود، اما درباره اینکه آیا نیروهایش واقعاً اقدام به کاشت آنها کرده‌اند یا خیر، اظهارنظری نکرد. تهران از تنگه هرمز به عنوان اهرمی در مذاکرات با ایالات متحده استفاده کرده است، چرا که مسدود شدن این تنگه، بحران انرژی جهانی را به دنبال داشت.

بر اساس توافق‌نامه، ایران موظف است به عنوان شرط بازگشایی تنگه، هرگونه مین موجود را ظرف ۳۰ روز پاکسازی کند. فرانسه و بریتانیا هدایت عملیات مین‌روبی را بر عهده دارند و توسط متحدانی از جمله آلمان، ایتالیا، ژاپن و کانادا پشتیبانی می‌شوند.

انواع مین‌های دریایی چیست؟

مین‌های دریایی مواد منفجره زیرآبی هستند که برای آسیب رساندن یا غرق کردن کشتی‌ها طراحی شده‌اند. تولید آنها نسبتاً ارزان است، اما مکان‌یابی و حذف آنها هزینه‌بر است. این مین‌ها از مؤثرترین سلاح‌ها برای مختل کردن مسیر‌های کشتیرانی و عملیات‌های دریایی محسوب می‌شوند. تنها تعداد کمی مین می‌تواند کشتی‌ها را مجبور به تغییر مسیر کند، هزینه‌های بیمه را افزایش دهد و آبراه‌های شلوغ را به تعطیلی بکشاند.

انواع مین‌های دریایی عبارتند از:

مین کف‌نشین (Bottom mine): این مین‌ها در بستر دریا، اغلب در آب‌های کم‌عمق ساحلی، تنگه‌ها یا کانال‌های کشتیرانی قرار می‌گیرند. آنها اثر مغناطیسی، صوتی یا فشاری کشتی را تشخیص می‌دهند. هنگامی که کشتی از بالای آن عبور می‌کند، مین در زیر آن منفجر می‌شود و حباب گازی قدرتمندی ایجاد می‌کند که می‌تواند به بدنه شناور آسیب برساند. یافتن و ردیابی مین‌های کف‌نشین دشوار است، زیرا می‌توانند شبیه سنگ‌ها، بقایا یا اشیاء دیگر در بستر دریا به نظر برسند.

مین مهارشده (Moored mine): این مین توسط کابل به بستر دریا لنگر شده و درست زیر سطح آب شناور است. اینها همان مین‌های دریایی «شاخک‌دار» کلاسیکی هستند که در عکس‌های زمان جنگ دیده می‌شوند. آنها زمانی منفجر می‌شوند که کشتی با آنها برخورد کند یا از محدوده حسگر‌های مجاورتی آنها عبور کند. از آنجایی که این مین‌ها در آب شناور هستند (و نه در بستر دریا)، می‌توانند کشتی‌ها را تهدید کنند، در حالی که دیدن آنها از سطح آب دشوار است.

مین سرگردان (Drifting mine): این مین به بستر دریا متصل نیست و با جریان‌های دریایی و جزر و مد حرکت می‌کند. این نوع مین به دلیل تغییر مداوم موقعیت، غیرقابل‌پیش‌بینی‌ترین نوع است. مینی که در یک مکان مستقر شده، می‌تواند مسافت‌های قابل‌توجهی را طی کند و کشتیرانی تجاری را حتی دور از منطقه اصلی درگیری تهدید کند. مقامات دریایی بار‌ها نسبت به خطر مین‌های سرگردان در تنگه هرمز هشدار داده‌اند، زیرا ممکن است به داخل مسیر‌های فعال کشتیرانی رانده شوند.

مین چسبان (Limpet mine): این یک وسیله انفجاری کوچک‌تر است که مستقیماً به بدنه کشتی متصل می‌شود. مین‌های چسبان از آهن‌ربا یا گیره برای چسبیدن به بدنه کشتی استفاده می‌کنند. آنها معمولاً دارای تایمر هستند که به فرد یا گروهی که آن را نصب کرده، اجازه می‌دهد قبل از انفجار، منطقه را ترک کنند.

مین‌ها چگونه یافت و پاکسازی می‌شوند؟

فرآیند پاکسازی مین‌ها که «اقدامات متقابل مین» (MCM) نامیده می‌شود، عملیاتی کُند و پرخطر است که معمولاً شامل شناسایی دستگاه‌های منفرد و انهدام آنها در محل، یا جارو کردن مناطق مشکوک برای فعال‌سازی یا قطع اتصال مین‌ها است.

مین‌شکاری (Mine hunting): کشتی‌ها از پهپاد‌های زیرآبی مجهز به سونار و شناور‌های هدایت‌پذیر از دور برای اسکن بستر دریا استفاده می‌کنند. سامانه‌های مدرن می‌توانند مناطق وسیعی را پوشش داده و داده‌های سونار و تصاویر را به اپراتور‌ها مخابره کنند. خبرگزاری رویترز گزارش داد که نیروی دریایی ایالات متحده و متحدانش به‌طور فزاینده‌ای به پهپاد‌های زیرآبی، ربات‌ها و هلیکوپتر‌های مجهز به حسگر‌های مین‌شکاری متکی هستند. هنگامی که هدفی پیدا شد، اپراتور‌ها باید تشخیص دهند که آیا واقعاً مین است یا خیر؛ چرا که بستر دریا مملو از آشفتگی‌های محیطی، از جمله سنگ‌ها، تجهیزات دور ریخته‌شده، لاشه‌ها و بقایایی است که می‌توانند روی صفحات سونار شبیه مواد منفجره به نظر برسند. پس از شناسایی، مین می‌تواند با انفجار کنترل‌شده خنثی شود، توسط غواصان متخصص یا شناور‌های هدایت‌پذیر غیرفعال شود، یا از طریق مین‌روبی تحریک و آزاد شود.

مین‌روبی (Minesweeping): مین‌روبی از تجهیزات یدک‌کش برای پاکسازی میدان‌های مین مشکوک بدون نیاز به شناسایی تک‌تک دستگاه‌ها استفاده می‌کند. در این روش، سیستم‌های مکانیکی، کابل‌هایی را با تیغه‌های برش می‌کشند که زنجیر لنگر مین‌های مهارشده را قطع می‌کند و باعث می‌شود مین به سطح آب بیاید تا در آنجا به شکل ایمن منهدم شود. سامانه‌های دیگر، دستگاه‌هایی را یدک می‌کشند که اثر مغناطیسی و صوتی کشتی را تقلید می‌کنند تا مین‌ها را فریب داده و زودتر منفجر کنند.

چرا پاکسازی مین‌ها این‌قدر زمان‌بر است؟

یافتن یک مین دریایی دشوار است، اما ثابت کردن اینکه «دیگر مینی وجود ندارد»، حتی سخت‌تر است. به همین دلیل است که مین‌های دریایی همچنان یکی از قدرتمندترین ابزار‌ها برای مختل کردن تجارت دریایی هستند. آنها را می‌توان ظرف چند ساعت مستقر کرد، اما حذفشان ممکن است هفته‌ها، ماه‌ها یا حتی بیشتر طول بکشد. برخلاف موشک‌ها که فوراً اصابت می‌کنند، مین‌ها کشتی‌ها را مجبور می‌کنند تصور کنند که دریای آزاد، میدان جنگی است که در انتظار انفجار است. حتی یک مین تأییدشده می‌تواند یک مسیر کشتیرانی را ببندد و تجارت حیاتی را متوقف کند. حتی شایعه وجود مین می‌تواند هزینه‌های بیمه را افزایش داده و اپراتور‌ها را از ورود به منطقه منصرف کند.

کشتی‌های نفتکش عظیم (Supertankers) و کشتی‌های باری مدرن می‌توانند صد‌ها میلیون دلار ارزش داشته باشند و حق بیمه آنها حتی می‌تواند از این رقم هم بیشتر باشد. رویترز گزارش داده است که عملیات مین‌روبی در تنگه هرمز ممکن است هفته‌ها پس از هرگونه توافق بازگشایی ادامه یابد، زیرا قبل از اینکه بیمه‌گران و شرکت‌های کشتیرانی عبور از آن را ایمن بدانند، هر مسیر کشتیرانی باید چندین بار جست‌و‌جو شود.