موفقیت ورشو در تعامل با دولت ترامپ؛ لهستان استثنای اروپا در روابط با واشینگتن

اگر سیاست با دولت ترامپ یک مسابقه بیسبال بود، بیشتر کشور‌های اروپایی در حال ناکام ماندن بودند؛ با یک استثنا. لهستان، قدرت رو به رشد نظامی و اقتصادی اروپا، به نظر می‌رسد با هر پیچ تازه‌ای که ایالات متحده پیش رویش می‌گذارد کنار می‌آید و حتی گاهی موفق به ثبت پیروزی‌های چشمگیر می‌شود.

برخی از این موفقیت‌ها به تاکتیک‌هایی مربوط می‌شود که هر کشور اروپایی دیگری نیز می‌تواند از آنها استفاده کند؛ از جمله افزایش هزینه‌های نظامی، به‌ویژه برای خرید تسلیحات آمریکایی، حمایت از سیاست‌های واشینگتن و انعقاد قرارداد‌های بزرگ و پرهزینه با شرکت‌های آمریکایی فعال در حوزه انرژی هسته‌ای.

اما شاید مهم‌ترین عامل، شباهت ایدئولوژیک میان جریان «ماگا» در آمریکا و سیاستمداران ارشد لهستان باشد؛ از جمله مواضع ضد اتحادیه اروپا تا سیاست‌های سخت‌گیرانه در قبال مهاجرت. در کنار این موضوع، رابطه شخصی میان دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، و کارول ناوروکی، رئیس‌جمهور لهستان که پیش‌تر بوکسور آماتور بوده است، نیز نقش مهمی ایفا کرده است.

آخرین موفقیت لهستان در ماه مه رخ داد؛ زمانی که ورشو توانست دولت ترامپ را متقاعد کند تصمیم وزارت دفاع آمریکا برای کاهش شمار نیرو‌های آمریکایی در لهستان را لغو کند. این تصمیم در تضاد با وضعیت آلمان و رومانی بود که در چارچوب سیاست پنتاگون برای کاهش حضور نظامی در اروپا با کاهش نیرو‌های آمریکایی روبه‌رو شدند.

وزارت دفاع آمریکا همچنین اعلام کرده است که لهستان به دلیل سطح بالای هزینه‌های دفاعی، در میان کشور‌هایی قرار خواهد گرفت که به عنوان «متحدان الگو» شناخته می‌شوند و از «توجه ویژه» دولت ترامپ برخوردار خواهند شد. این ایده در شرایطی تقویت شده که ترامپ تمایل دارد متحدانی را که در جنگ ایران همکاری نمی‌کنند تنبیه کند و در مقابل کشور‌هایی را که با سیاست‌های واشینگتن همسو هستند پاداش دهد.

در همین حال، لهستان در تلاش است حضور آمریکا در خاک خود را دائمی کند و برای ساخت پایگاهی موسوم به «فورت ترامپ» فشار می‌آورد؛ طرحی که نخستین بار در دوره اول ریاست‌جمهوری ترامپ مطرح شد. وزیر دفاع لهستان روز یکشنبه اعلام کرد پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، به این پیشنهاد «پاسخ مثبتی» داده و مذاکرات وارد مرحله بعدی شده است.

مارک ماگیرُفسکی، سفیر پیشین لهستان در آمریکا در دوران ریاست‌جمهوری جو بایدن، گفت بخشی از این روابط مثبت به عوامل بنیادی مانند هزینه‌های دفاعی بازمی‌گردد. لهستان به سرعت بودجه نظامی خود را افزایش داده و در سال ۲۰۲۵ حدود ۴.۴۸ درصد تولید ناخالص داخلی خود را به دفاع اختصاص داده است؛ رقمی که بالاترین میزان در میان کشور‌های عضو ناتو محسوب می‌شود. این مسئله لهستان را از انتقاد همیشگی ترامپ درباره پایین بودن هزینه‌های دفاعی اعضای ناتو مصون نگه می‌دارد.

به گفته او، بخش قابل توجهی از این هزینه‌ها صرف خرید گسترده تسلیحات آمریکایی شده است؛ از جمله قرارداد ۴.۷ میلیارد دلاری برای خرید بالگرد، ۴.۶ میلیارد دلار برای جنگنده‌های اف‑۳۵ و حدود ۱۰ میلیارد دلار برای سامانه‌های راکتی «هیمارس». ماگیرُفسکی گفت این معاملات برای جلب حمایت کنگره آمریکا «بسیار مهم» است.

ورشو همچنین به طور فعال از منافع اقتصادی دولت آمریکا حمایت کرده است؛ از جمله از طریق قراردادی بیش از ۲۵ میلیارد دلار با کنسرسیومی از شرکت‌های آمریکایی برای ساخت یک نیروگاه هسته‌ای در لهستان. این کشور همچنین روابط فزاینده‌ای با صنعت گاز طبیعی مایع آمریکا برقرار کرده و در تلاش است به مرکز توزیع LNG آمریکا برای کشور‌های همسایه تبدیل شود.

جامعه بزرگ لهستانی‌تبار‌ها در آمریکا نیز می‌تواند نقش کمک‌کننده‌ای داشته باشد؛ بیش از ۸ میلیون آمریکایی خود را دارای تبار لهستانی می‌دانند. با این حال فیلیپ بدنارتچیک، مدیر دفتر ورشو در «صندوق مارشال آلمان»، تأثیر مستقیم این عامل را محدود می‌داند و می‌گوید لهستان هیچ‌گاه حضور قدرتمندی در واشینگتن نداشته است.

لهستان از اواخر سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۳ تحت حاکمیت حزب محافظه‌کار «قانون و عدالت» بود؛ حزبی که در زمینه نظام قضایی با اتحادیه اروپا اختلافات جدی داشت. ماگیرُفسکی می‌گوید پیام این حزب چنین بود: «ما محافظه‌کار هستیم و چندان علاقه‌ای به اتحادیه اروپا نداریم.» این موضع با نگاه انتقادی دولت آمریکا نسبت به بروکسل همخوانی دارد.

محافظه‌کاری راست‌گرایانه حزب قانون و عدالت نیز یک امتیاز دیگر محسوب می‌شود. سیاستمداران برجسته این حزب، از جمله ماتئوش موراویتسکی نخست‌وزیر پیشین، مواضعی مشابه دولت ترامپ در انتقاد از مهاجرت گسترده، قدرت اتحادیه اروپا و سیاست‌های اقلیمی اتخاذ کرده‌اند.

این همسویی ایدئولوژیک با رابطه شخصی نزدیک میان ترامپ و ناوروکی تقویت شده است. ناوروکی که قدی حدود ۱۸۵ سانتی‌متر دارد و سابقه بوکس آماتور دارد، تصویری از یک سیاستمدار سخت‌گیر ارائه می‌دهد که به نظر می‌رسد برای ترامپ جذاب است. ترامپ نیز ظاهراً از این‌که از پیروزی ناوروکی در انتخابات لهستان، که پس از حمایت او رخ داد، اعتبار بگیرد استقبال می‌کند.

در مقابل، ناوروکی توانسته دیدار‌های مکرری با ترامپ داشته باشد؛ هرچند رئیس‌جمهور لهستان در مقایسه با نخست‌وزیر قدرت کمتری دارد و این سمت در اختیار رقیب سیاسی او، دونالد توسک، قرار دارد. ترامپ تاکنون چهار بار با ناوروکی دیدار کرده است؛ دو بار در جلسات رسمی و دو بار در گفت‌و‌گو‌های کوتاه در حاشیه نشست مجمع جهانی اقتصاد و همچنین هنگام حضور در مسابقه UFC که این ماه در مقابل کاخ سفید برگزار شد.

در همین حال ترامپ از آغاز دوره دوم ریاست‌جمهوری خود تاکنون با دونالد توسک دیدار نکرده و حتی گزارش شده است که در یک تماس مهم درباره اوکراین خواسته ناوروکی جای توسک را بگیرد.

نیکودم راخون، مشاور ناوروکی در امور آمریکا، گفت دو رهبر حتی به طور مستقیم با یکدیگر تماس تلفنی دارند و این ارتباط تقریباً دائمی است. او با نقل قولی از وارن بافت افزود: «رئیس‌جمهور ناوروکی به این جمله باور دارد که هرگز علیه آمریکا شرط نبندید.»

به گفته بدنارتچیک، حتی اگر این تعامل‌ها کوتاه باشد، همین سیگنال برای آن کافی است که مقامات پایین‌تر در دو دولت بتوانند توافق‌ها را پیش ببرند. او گفت: «همین مقدار برای آن کافی است که افراد مهم در هر دو دولت کار‌های مهمی انجام دهند.»

به نظر می‌رسد این رویکرد نیز نتیجه داده است. پس از آن‌که آمریکا به طور ناگهانی اعلام کرد قصد دارد شمار نیرو‌های خود در لهستان را کاهش دهد، ناوروکی و مقامات دفاعی این کشور مداخله کردند و در نهایت ترامپ وعده داد پنج هزار نیروی دیگر به لهستان اعزام کند؛ تصمیمی که او آن را به پیروزی ناوروکی در انتخابات مرتبط دانست.

با این حال همسویی سیاسی لزوماً به معنای روابط بدون تنش با دولت ترامپ نیست. جورجیا ملونی، نخست‌وزیر ایتالیا، زمانی رابطه نزدیکی با ترامپ داشت و تنها رهبر اروپایی بود که در مراسم تحلیف او شرکت کرد. اما پس از آن‌که ملونی از انتقاد ترامپ از پاپ انتقاد کرد و دسترسی آمریکا به برخی پایگاه‌های نظامی مورد نیاز برای جنگ ایران را مسدود کرد، روابط دو طرف تیره شد.

در عین حال تکیه بیش از حد بر روابط شخصی یا سیاسی نیز با خطراتی همراه است؛ زیرا دولت‌ها و شخصیت‌های سیاسی با هر انتخابات تغییر می‌کنند. انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در سال ۲۰۲۶ ممکن است دموکرات‌ها را به قدرت در کنگره بازگرداند و نتیجه انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ نیز هنوز مشخص نیست.

بدنارتچیک گفت: «نمی‌دانم چگونه می‌توان روابط لهستان و آمریکا را برای آینده تضمین کرد، اما این روابط نباید بر یک گفت‌وگوی ۹۰ ثانیه‌ای کنار یک مسابقه قفسه‌ای بنا شود.»