اوکراین جنگ را به قلب روسیه کشاند؛ حملات پهپادی به زیرساخت‌های مسکو فشار بر پوتین را افزایش داد

در طول دو هفته گذشته، اوکراین مجموعه‌ای از حملات پهپادی را علیه اهدافی در عمق خاک روسیه آغاز کرده است؛ مهم‌ترین آنها در داخل و اطراف مسکو رخ داده است. به گفته ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، شب گذشته در نزدیکی پایتخت روسیه، تسلیحات اوکراینی مرکز ارتباطات فضایی «دوبنا» را هدف قرار دادند؛ مرکزی که روسیه از آن برای جمع‌آوری اطلاعات و هماهنگی عملیات واحد‌های نظامی خود در مناطق اشغالی اوکراین استفاده می‌کند. این دومین حمله اوکراین به تأسیسات دوبنا در حدود یک هفته گذشته بود.

زلنسکی در اعلام آخرین حملات، به‌طور تلویحی ولادیمیر پوتین را به چالش کشید و اعلام کرد «اقدامات مرتبط علیه سایر تأسیسات مشابه دشمن نیز در حال آماده‌سازی است». پیام مورد نظر برای افکار عمومی روسیه این است که کارزار پهپادی اوکراین، که کی‌یف آن را با احتیاط «تحریم‌های دوربرد» علیه کشوری می‌نامد که به خاک آن حمله کرده است، هنوز به اوج خود نرسیده است.

تمرکز اخیر بر اهدافی در منطقه مسکو نشان می‌دهد که دولت و ارتش اوکراین، علاوه بر تلاش برای دفاع از خاک خود در برابر حملات هوایی روسیه، اکنون جنگ را به درِ خانه ولادیمیر پوتین کشانده‌اند. هدف آنها اعمال فشار سیاسی و اقتصادی بر حکومت پوتین و از کار انداختن ماشین جنگی او از طریق محروم کردن آن از پول، تجهیزات و نیرو است. حملات اخیر به مرکز دوبنا و همچنین به یک پالایشگاه بزرگ نفت در مسکو، نمونه‌هایی از بخش‌های مختلف راهبرد اوکراین برای غیرقابل‌تحمل کردن ادامه جنگ برای رهبر روسیه محسوب می‌شود.

این پالایشگاه که در چارچوب یک حمله گسترده اوکراین به پایتخت روسیه در ۱۸ ژوئن هدف قرار گرفت، حدود ۴۰ درصد سوخت بازار منطقه مسکو را تولید می‌کند و گزارش‌ها حاکی است که تا پایان سال ۲۰۲۶ از مدار فعالیت خارج شده است. این حمله در چندین سطح به تضعیف موقعیت پوتین انجامید.

نخست، این حمله تقریباً به‌طور قطع به‌صورت عمدی آتش‌سوزی عظیمی ایجاد کرد که ستون ضخیمی از دود سیاه را به هوا فرستاد و در سراسر مسکو قابل مشاهده بود. پیام این اقدام روشن بود: اوکراین حضور دارد و می‌تواند حتی مهم‌ترین اهداف اقتصادی را هدف قرار دهد. برای شهروندان مسکو، روز‌های تظاهر به این‌که جنگ از زندگی راحت آنها دور است به پایان رسیده است. در واقع، حملات اوکراین به زیرساخت‌های نفتی موجب کمبود جدی بنزین در بخش‌های گسترده‌ای از مناطق داخلی روسیه شده است و ممکن است به‌زودی پایتخت نیز با مشکلات مشابهی روبه‌رو شود.

حملات به پالایشگاه‌های مسکو همچنین به هدف دیگری از سوی اوکراین اشاره دارد: تهدید دسترسی پوتین به منابع مالی مورد نیاز برای ادامه جنگ.

جنگ پوتین تاکنون بخش بزرگی از صندوق ثروت ملی روسیه را مصرف کرده است. گزارشی تازه از یک اندیشکده آلمانی نتیجه گرفته است که اقتصاد روسیه به مرحله «پایانی» نزدیک می‌شود؛ زیرا «رشد اقتصادی متوقف شده و ذخایر مالی دولت تا حد زیادی مصرف شده است». برای تأمین مالی نیرو‌های مسلح، روسیه تقریباً به طور کامل به فروش نفت و دیگر فرآورده‌های نفتی به بازار‌های جهانی وابسته است.

حملات اوکراین به تأسیسات نفتی، پوتین را با یک دوگانگی روبه‌رو کرده است. کمبود بنزین به‌وضوح موجب نارضایتی عمومی شده است. اما اگر روسیه برای حفظ عرضه داخلی صادرات نفت را محدود کند، درآمدی که می‌تواند صرف جنگ کند نیز کاهش خواهد یافت. کاهش درآمد‌های دولت همچنین به معنای کاهش منابعی است که برای جلب رضایت جمعیت مسکو هزینه می‌شود؛ جمعیتی که پوتین به شدت به همراهی آن نیاز دارد.

همان‌گونه که حمله به پالایشگاه هشداری برای سیاست‌گذاران اقتصادی و مردم روسیه بود، دو حمله به مرکز دوبنا نیز پیامی روشن برای ارتش روسیه داشت. از زمان تهاجم گسترده روسیه در سال ۲۰۲۲، این کشور بیش از یک میلیون و سیصد هزار تلفات متحمل شده است و تسلیحات میان‌برد اوکراین به شدت سامانه‌های لجستیکی ارتش روسیه را مختل کرده‌اند. سیستم‌های فرماندهی و کنترل نیرو‌های مهاجم حتی پیش از آغاز حملات جدی اوکراین نیز کند و ناکارآمد بودند. اکنون اوکراینی‌ها می‌گویند حتی مهم‌ترین تأسیسات شما در عمق خاک روسیه نیز امن نیستند و عملکرد ضعیف شما در میدان نبرد بدتر خواهد شد.

ممکن است روسیه خود را با به‌کارگیری سریع فناوری پیشرفته پهپاد‌ها از سوی اوکراین تطبیق دهد. اما تلاش‌های این کشور در این زمینه احتمالاً اعتماد چندانی در میان افکار عمومی روسیه ایجاد نخواهد کرد. گزارش‌ها نشان می‌دهد که حکومت پوتین سامانه‌های دفاع هوایی را از سایر مناطق روسیه به مسکو منتقل کرده است. با این حال اوکراین همچنان موفق شده از این دفاع‌ها عبور کند و اکنون ممکن است هدف قرار دادن نقاطی خارج از مسکو برای آن آسان‌تر شود.

در چند روز گذشته، اوکراین تأکید کرده است که شرایط برای روسیه در آینده بدتر خواهد شد. زلنسکی در ۲۵ ژوئن از آغاز «عملیات نفوذ ۴۰ روزه» خبر داد که هدف آن وادار کردن «دولت متجاوز» به پایان دادن به جنگ است.

این حملات احتمالاً روسیه را به سرعت از جنگ خارج نخواهد کرد و زلنسکی نیز به‌خوبی از این موضوع آگاه است. اما حتی اگر حملات پهپادی اوکراین به سرعت به پایان حکومت پوتین منجر نشود، این عملیات‌ها این تصور را از میان برده‌اند که پوتین می‌تواند همزمان از مسکو دفاع کند، اقتصاد روسیه را محافظت کند و ارتش این کشور را اداره کند. با آشکار شدن محدودیت‌های قدرت پوتین، متحدان و حامیان او نیز به‌طور فزاینده‌ای دچار نگرانی شده‌اند.