جام جهانی ۲۰۲۶؛ عرصه‌ای برای بازتعریف هویت ملی

جام جهانی همواره به عنوان رویدادی شناخته می‌شود که شکلی خالص و سرراست از هویت، یعنی «هویت ملی» را برجسته می‌کند. اما مسابقات سال ۲۰۲۶ نشان داد که هویت ملی در دنیای مدرن، مفهومی پیچیده، مناقشه‌برانگیز و دور از سادگی‌های مرسوم است.

ترکیب تیم ملی مراکش نمونه‌ای روشن در این زمینه است. نوزده نفر از ۲۶ بازیکن این تیم خارج از مراکش به دنیا آمده‌اند؛ بسیاری از آنها در اسپانیا یا فرانسه رشد کرده‌اند. ترکیب این تیم، پرسش‌های قابل‌توجهی را درباره تابعیت مضاعف، وفاداری، نقش جوامع مهاجر و میراث‌های تاریخی برانگیخته است.

این پیچیدگی‌ها در سراسر مسابقات مشهود است. بسیاری از بازیکنان تیم‌های ملی ایالات متحده، کانادا، فرانسه، انگلستان، آلمان، بلژیک، هلند و استرالیا از خانواده‌هایی با پیشینه مهاجر هستند. در دوره‌ای که بحث‌های پیرامون ماهیت هویت ملی در بسیاری از نقاط جهان شدت گرفته، همین کشور‌ها در بزرگ‌ترین صحنه ورزشی جهان، با تیم‌هایی چندفرهنگی حضور یافته‌اند.

پس از شکست هلند مقابل مراکش در ضربات پنالتی در ۲۹ ژوئن، سه بازیکن سیاه‌پوست تیم ملی هلند که پنالتی‌های خود را از دست داده بودند، بلافاصله در فضای مجازی هدف حملات قرار گرفتند. این اتفاق، تضادی تکراری را در قلب هویت ملی مدرن آشکار کرد: بازیکنانی که وقتی موفق می‌شوند بخشی از «ملت» به شمار می‌آیند، اما هنگام شکست با آنها به عنوان «خارجی» برخورد می‌شود.

تضاد در میزبانی

ایالات متحده به عنوان کشور اصلی میزبان، بیش از هر جای دیگری این تضاد‌ها را به نمایش گذاشته است. جام جهانی ۲۰۲۶، شاید بیش از هر دوره دیگری، بی‌ثباتی و تضاد‌های ناسیونالیسم مدرن را عیان کرد. جنبش‌های سیاسی ممکن است ملت‌ها را به عنوان موجودیت‌هایی با هویت قومی و نژادی ثابت یا ساختار‌های فرهنگیِ تغییرناپذیر تصور کنند، اما تیم‌هایی که به نمایندگی از آن ملت‌ها در میادین حاضر می‌شوند، روایت متفاوتی را بازگو می‌کنند. تیم‌های ملی فوتبال، محصولِ تاریخِ مهاجرت، جوامعِ دور از وطن و ایده‌های متغیری هستند که درباره «ما» و «آن‌ها» وجود دارد.

شاید در نهایت، مهم‌ترین درس جام جهانی ۲۰۲۶ ارتباطی با استعداد فوتبالی، سبک بازی یا استراتژی‌های مربیگری نداشته باشد. شاید ماندگارترین درس این مسابقات، تأکید بر این واقعیت باشد که هویت ملی، آن‌گونه که بسیاری از جریان‌های ناسیونالیستی تصور می‌کنند، ثابت و ساده نیست.