اسرائیل به یک تأسیسات فولاد ایران حمله کرد؛ آیا این یک هدف نظامی معتبر بود؟

در طول جنگ ایران، هواپیما‌های جنگی ایالات متحده و اسرائیل انبار‌های موشکی و پرتابگرها، مقر نیرو‌های امنیتی و سیستم‌های پدافند هوایی را هدف قرار دادند. با این حال، تمام اهداف در طول این کارزار شش‌هفته‌ای سایت‌های نظامی سنتی نبودند. در ۲۷ مارس و دوباره چند روز بعد، حملات هوایی اسرائیل یک مجتمع فولاد وسیع درست در خارج از اصفهان به نام «فولاد مبارکه» و مجتمع دیگری در جنوب غربی کشور را در هم کوبید.

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، ادعا کرد که حملات کشورش ظرفیت تولید فولاد ایران را کاهش داده و درآمد سپاه پاسداران قدرتمند را از بین برده است؛ سپاهی که سرکوب‌هایش زیربنای حکومت ایران است. شرکت‌هایی مانند مبارکه پیچیدگی‌های ذاتی اقتصاد ایران را نشان می‌دهند. در حالی که رهبری مذهبی و نیرو‌های امنیتی ایران عمیقاً در سودآورترین و مهم‌ترین کسب‌وکار‌های کشور درگیر هستند، همان شرکت‌ها برای معیشت میلیون‌ها ایرانی عادی حیاتی‌اند، صرف‌نظر از اینکه آیا آنها وفاداری ایدئولوژیک عمیقی به دولت دارند یا خیر.

این حملات بخش‌های عمده‌ای از کارخانه اصفهان را برای هفته‌ها تعطیل کرد، بیش از ۲۰ هزار کارگر را بیکار کرد و عرضه فولاد به تولیدکنندگان داخلی را قطع نمود. مصطفی، یکی از کارکنان سابق که خواست نامش فاش نشود تا از انتقام حکومت در امان بماند، گفت: «احساس کردم خانه خودم ویران شده است.»

ایالات متحده و ایران در هفته‌های اخیر میان مذاکرات صلح و تبادل آتش در نوسان بوده‌اند. انتظار می‌رفت مذاکرات آنها مزایای اقتصادی را که ایران ممکن است در ازای محدودیت‌های بلندمدت بر برنامه هسته‌ای‌اش دریافت کند، پوشش دهد. توافقنامه آتش‌بس موقت که ماه گذشته امضا شد، می‌توانست تا ۳۰۰ میلیارد دلار برای بازسازی و توسعه اقتصادی ایران به همراه داشته باشد. اما پس از اینکه دونالد ترامپ در این هفته گفت که معتقد است آتش‌بس موقت «به پایان رسیده»، اکنون این چشم‌انداز دور به نظر می‌رسد.

اگر هرگونه سرمایه‌گذاری به سمت ایران سرازیر شود، شرکت‌هایی مانند مبارکه بدون شک به دلیل اهمیتشان برای اقتصاد ایران و همچنین وابستگی‌شان به قدرتمندترین نیرو‌های امنیتی ایران، مورد توجه قرار خواهند گرفت. آقای ترامپ مکرراً تهدید کرده که به زیرساخت‌های ایران حمله می‌کند و اگر جنگ دوباره آغاز شود، نظارت بر چنین حملاتی وجود خواهد داشت.

روز پنج‌شنبه، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، ایالات متحده را به حمله به یک پل راه‌آهن که کشور را به ترکمنستان متصل می‌کرد، متهم کرد. سخنگوی ستاد فرماندهی مرکزی ایالات متحده تأیید کرد که ایالات متحده به این پل راه‌آهن حمله کرده و آن را زیرساخت لجستیک نظامی توصیف کرد که جریان سلاح و سایر تدارکات نظامی را به مناطق کلیدی ممکن می‌ساخت.

طبق گزارش خزانه‌داری آمریکا، مبارکه درآمد یک صندوق سرمایه‌گذاری متعلق به یک شبه‌نظامی دولتی، بسیج، که پاسخگوی سپاه است را تأمین کرده است. گزارش سال ۲۰۲۱ مجلس ایران این صندوق سرمایه‌گذاری را به عنوان سهامدار عمده مبارکه شناسایی کرد. صورت‌های مالی اخیر مبارکه نشان می‌دهد که سهامداران آن شامل یک صندوق سرمایه‌گذاری است که در نهایت توسط رهبر ایران کنترل می‌شود.

در توجیه حملات به تأسیسات فولاد، آقای نتانیاهو گفت که آنها رژیم را «از منابع مالی و توانایی تولید بسیاری از سلاح‌ها» محروم خواهند کرد. مدیران مبارکه به درخواست برای اظهار نظر پاسخ ندادند و مشخص نیست که آیا فولاد تولید شده در مبارکه در ساخت سیستم‌های تسلیحاتی ایران استفاده می‌شده است یا خیر. فرزین ندیمی، تحلیلگر ارشد مؤسسه واشنگتن و کارشناس امور نظامی ایران گفت: «محصولات فولاد مبارکه ممکن است مستقیماً در تولید موشک استفاده نشوند، اما این شرکت به‌احتمال‌زیاد در تحقیق و توسعه آلیاژ‌های فولادی مدرن با مقاومت بالا برای تولید انبوه آینده فعال است.»

کارشناسان حقوق بین‌الملل می‌گویند حقوق بین‌الملل حملات به سایت‌های صنعتی را که به غیرنظامیان خدمت می‌کنند ممنوع می‌کند، مگر اینکه تأسیسات سهم مؤثری در اقدام نظامی داشته باشند و حمله به آن مزیت نظامی مشخصی بدهد. سوزانا ساکوتو، مدیر دفتر تحقیقات جنایات جنگی در کالج حقوق دانشگاه امریکن گفت که دیدگاه غالب بین‌المللی این ایده را که ایجاد درآمد برای عملیات نظامی برای واجد شرایط دانستن یک سایت غیرنظامی به عنوان هدف نظامی کافی باشد، رد می‌کند.