چگونه لیونل مسی را تماشا کنیم

لیونل مسی در زمین فوتبال با گام‌های کوتاه و چهارنعل‌وارِ یک سگ داشهوند در پارک حرکت می‌کند. چنین حرکت‌های ریز و ظریف، بخشی از افسون اوست: او مطلقاً هیچ دلیلی به حریفان نمی‌دهد که قامت جمع‌وجور ۵ فوت و ۷ اینچی‌اش را زیر نظر بگیرند، درست تا لحظه‌ای که ناگهان شتاب می‌گیرد و یکباره چمن پیش رویش را می‌شکافد. او به مسلط‌ترین مرد در آن پهنه سبز بدل می‌شود و وقتی به سمت دروازه یورش می‌برد، انگار یک فوت به قدش اضافه می‌شود. شاید بزرگ‌ترین موهبت مسی همین توانایی او در کنترل توجه حریفش باشد؛ اینکه هر وقت بخواهد آن را منحرف کند و هر وقت بخواهد آن را به سوی خود بکشد.

برای درک کاپیتان آرژانتین در بازی یکشنبه مقابل اسپانیا — شاید آخرین حضورش در جام جهانی — او را وقتی توپ ندارد تماشا کنید. این کار به چشم اجازه می‌دهد تغییرات سرعتِ بهره‌جویانه او و تغییر جهت‌های لغزنده‌اش را به‌طور کامل بسنجد؛ همان چیز‌هایی که او را به بهترین گلزن تاریخ جام جهانی تبدیل کرده‌اند. چنین خوانش دقیقی همچنین آشکار می‌کند که او تا چه اندازه مرکز و دیکتاتورِ کنش تیمش است، حتی وقتی اصلاً به نظر نمی‌رسد کاری انجام دهد. او تا اینجای جام جهانی امسال، سهمی خیره‌کننده در ۱۲ گل از ۱۸ گل آرژانتین داشته است؛ هشت گل را خودش زده و در شکل‌گیری چهار گل دیگر برای هم‌تیمی‌هایش، با پاس گل، نقش داشته است. بدون مسی، آرژانتین پرچمی بی‌باد خواهد بود. توماس توخل، سرمربی انگلیس، یک روز پیش از آنکه مسی با دو تا از همان پاس گل‌ها در نیمه‌نهایی دل بریتانیایی‌ها را بشکند، به خبرنگاران گفت: «واقعاً باورنکردنی است — کارزار او، این تورنمنت، اینکه چطور آن تیم را به دوش می‌کشد.» توخل اضافه کرد: «دیگر واژه‌ای برای چنین دستاوردی باقی نمانده است.»

مسی را نگاه کنید وقتی که بی‌سروصدا و بی‌ادعا به میانه میدان می‌خزد، با چهره‌ای بی‌حالت و ظاهری معمولی، در حالی که هنگام قدم زدن آرامش از خود ساطع می‌کند، در میان تحرک بازیکنانی که از او بزرگ‌ترند محو می‌شود و گاهی حتی کاملاً بی‌حرکت می‌ایستد. بنا بر برآورد‌های مختلف، مسی بین ۶۰ تا ۸۰ درصد یک بازی را یا راه می‌رود یا ایستاده می‌ماند. اما او به هیچ‌وجه غیرفعال نیست. در حالی که توجه حریفانش از روی او سُر می‌خورد، مسی با دقت به آنها توجه می‌کند. دقت کنید که سر او چند بار می‌چرخد و از روی هر دو شانه زمین را وارسی می‌کند. مسی که معمولاً کم‌حرف است، در سال ۲۰۲۴ به یک پادکست آرژانتینی گفت: «وقتی راه می‌روم، جای‌گیری حریف را تحلیل می‌کنم.» او آهسته، اما پیوسته فضا و فاصله پیدا می‌کند، از انبوه پا‌ها فاصله می‌گیرد، با تمرکز بر «بیرون رفتن از بازی، بیرون رفتن از آنچه در حال رخ دادن است»، به گفته خودش، تا اگر تیمش توپ را پس بگیرد، «در موقعیت خوبی باشم، تنها باشم، یا زمانی داشته باشم تا یک ضدحمله یا حرکت دیگری را شروع کنم.»

بخوانید: جادویی‌ترین اجراکننده فوتبال

ارزش این جست‌وجوی نامحسوسِ نورافکن‌وارِ مسی در زمین را به‌سختی می‌توان بیش از اندازه بیان کرد. همین است که سبب می‌شود او در ۳۹سالگی همچنان چنین عنصر تعیین‌کننده‌ای باشد؛ در حالی که در گلزنی، پیشاپیش لشکر‌هایی از بازیکنان تازه‌نفسِ نوجوان و بیست‌وچندساله قرار گرفته که قرار بوده تاج او را تصاحب کنند. (او یکشنبه با یکی از آنها روبه‌رو خواهد شد: لامین یامال ۱۹ ساله از اسپانیا.) مسی بی‌تردید از زمانی که پدیده نوجوانی با لقب «لا پولگا» — «کک» — بود و با خودانگیختگی خلاقانه بازی می‌کرد، کندتر شده است؛ آن‌قدر از نوشابه و شکلات به هیجان می‌آمد که گاهی حین مسابقه استفراغ می‌کرد. کند شدن در گذر زمان چیز غیرمعمولی نیست: یک مطالعه طولی در سال ۲۰۲۲ درباره بازیکنان نخبه اسپانیایی نشان داد که مجموع مسافتی که آنها در یک بازی طی می‌کنند، با بالا رفتن سن، به طور متوسط سالانه ۰.۵۶ درصد کاهش می‌یابد و دوندگی‌های سرعتیِ پرفشارشان نیز به طور متوسط سالانه ۱.۸ درصد کم می‌شود.

اما بنا بر مقاله‌ای در همین ماه از گرت-یان پپینگ و توماس مک‌گاکین، پژوهشگرانی که علم حرکت را در دانشگاه کاتولیک استرالیا مطالعه می‌کنند، نقطه قوت بزرگ مسی هرگز سرعت نبوده، بلکه آگاهیِ افزایش‌یافته بوده است. او حس خوبی نسبت به این دارد که احتمال دارد فضا‌های خالی کجا ظاهر شوند، و همین به او اجازه می‌دهد همچنان از کنار حریفان بداهه‌وار عبور کند و زمین را بشکافد. پپینگ و مک‌گاکین از نویسندگان مشترک یک مطالعه در سال ۲۰۱۸ بودند که با استفاده از حسگر‌های بازیکنان ردیابی می‌کرد چگونه بعضی از تکنیک‌های «اکتشاف بصری» — به‌ویژه چرخش‌های مکرر سر و نگاه کردن از روی هر دو شانه — به پاس‌های مؤثرتر و حملات بهتر به دروازه منجر می‌شوند. پپینگ در یک ایمیل به من گفت: «اگر کمی زودتر از بقیه شروع به دویدن کنید، سریع‌تر به نظر می‌رسید.» پپینگ و مک‌گاکین در مقاله تازه خود نوشتند که مسی «با زودتر دیدن» پیروز می‌شود. آنها به یوهان کرویف، بازیکن و مربی افسانه‌ای هلندی، استناد می‌کنند که زمانی به‌صورت استفهام بلاغی پرسیده بود: «سرعت چیست؟» در فوتبال، سرعت چیزی بیش از یک واکنش انفجاریِ سریع برای دویدن است. کرویف گفته بود سرعت یک «بینش» است.

این کمین‌کردن، قدم‌زدن و گردآوری اطلاعات از سوی مسی، به‌خوبی می‌تواند دلیل پشت یک آمار چشمگیر تیمی باشد: آرژانتین اکنون ۱۱ گل پس از دقیقه ۷۵ به ثمر رسانده است. در میان تمام آن کنش پرهیاهو و همواره در حال تغییر، مسی به نظر می‌رسد درست در اواخر بازی‌ها، زمانی که یک گل بیش از هر وقت دیگری لازم است، دقیقاً به قضاوت‌های شناختیِ درست می‌رسد.

بینش او بی‌تردید عامل اصلیِ مؤثر در مهم‌ترین پاس گلش در این تورنمنت بود؛ همان پاسی که پیروزی ۲ بر ۱ آرژانتین برابر انگلیس در نیمه‌نهایی را قطعی کرد. وقتی نتیجه در دقیقه ۹۱ هنوز ۱ بر ۱ مساوی بود، او یک ارسال قوسی فرستاد که هم‌تیمی‌اش لائوتارو مارتینس را درست به دهانه دروازه رساند تا با ضربه سر گل بزند. به نوشته بارنی رونی از گاردین، این صحنه «مثل این باز شد که کسی خیلی آرام و باحوصله داشت یک مسئله ریاضی را توضیح می‌داد.» رونی نوشت، وقتی توپ در هوا حرکت می‌کرد، «همه در ورزشگاه به مسی تبدیل شدند و لحظه را پیش از آنکه رخ دهد، دیدند.»

تماشای مسی، گاهی، می‌تواند تمرینی باشد در تماشای او هنگام تماشا کردن. انجام این کار، امکانی برای دیدن بازی از دریچه چشم‌های بزرگ‌ترین بازیکنی که تاکنون آن را بازی کرده است، فراهم می‌کند.