آیا کانال سوئز می‌تواند پس از بسته‌شدن باب‌المندب به روی نفتکش‌ها، مصرف‌کنندگان آسیایی را نجات دهد؟
براساس اعلام شرکت تحلیل داده‌های کشتیرانی کپلر، نفتکش‌های «رودوس» و «شین لونگ یانگ» در مجموع ۲ میلیون و ۸۰۰ هزار بشکه نفت را از بندر غربی ینبع عربستان حمل می‌کردند، اما پس از آنکه ابتدا به‌سوی باب‌المندب حرکت کرده بودند، مسیر خود را به‌سمت شمال تغییر دادند. باب‌المندب تنگه‌ای است که یمن را از شاخ آفریقا جدا می‌کند.
حرکت این نفتکش‌ها نخستین نشانه آشکار از آن است که تهدید حوثی‌ها در حال تأثیر گذاشتن بر صادرات نفت عربستان است. این تحولات همچنین ضعف فزاینده‌ای را در تلاش‌های ریاض برای محافظت از تجارت انرژی خود در برابر جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران آشکار می‌کند.
عربستان سعودی توانسته بود با انتقال نفت خام از طریق خطوط لوله به ینبع در ساحل دریای سرخ، بخشی از اختلال‌های تنگه هرمز را دور بزند. اما اکنون که کشتیرانی در باب‌المندب نیز با تهدید مواجه شده است، کریدور جایگزینی که به کاهش وابستگی عربستان به هرمز کمک کرده بود، با خطر‌های امنیتی خاص خود روبه‌رو است.
پالایشگاه‌های آسیایی اکنون در حال بررسی یک مسیر انحرافی به‌طرز استثنایی طولانی هستند: انتقال نفت از ینبع به‌سمت شمال‌غرب، عبور از کانال سوئز مصر و ورود به دریای مدیترانه، پیش از حرکت به دور آفریقا و دماغه امید نیک و سپس ادامه مسیر به‌سوی آسیا.
اگر باب‌المندب غیرقابل عبور شود، این مسیر می‌تواند امکان تداوم انتقال بخشی از نفت خام عربستان را فراهم کند. بااین‌حال، استفاده از آن چند هفته به زمان تحویل اضافه می‌کند، هزینه‌های حمل‌ونقل و سوخت را به‌شدت افزایش می‌دهد و مشکلات لجستیکی ایجاد می‌کند که ممکن است میزان نفت قابل‌صادرات عربستان را محدود کند.
بنابراین، آیا کانال سوئز می‌تواند مسیری ارائه دهد که نفت را با سرعت و هزینه‌ای مناسب انتقال دهد تا ضمن جلوگیری از شوک عمیق‌تر عرضه برای مصرف‌کنندگان آسیایی، مانع افزایش قیمت نفت به بیش از ۱۰۰ دلار در هر بشکه شود؟ آنچه می‌دانیم از این قرار است:
دو آبراه حیاتی زیر فشار
تهدید در دریای سرخ در شرایطی پدیدار شده است که کشتیرانی در تنگه هرمز از قبل به‌شدت تحت تأثیر درگیری میان واشنگتن و تهران قرار گرفته است.
پیش از جنگ، حدود یک‌پنجم عرضه نفت و گاز طبیعی مایع جهان از این آبراه باریک عبور می‌کرد؛ آبراهی که تولیدکنندگان خلیج فارس را به بازار‌های بین‌المللی متصل می‌کند. اما با محدود کردن عبور کشتی‌ها از تنگه از سوی ایران و جلوگیری آمریکا از تردد شناور‌هایی که به بنادر و مناطق ساحلی ایران رفت‌وآمد می‌کنند، حجم ترافیک به‌شدت کاهش یافته است.
براساس داده‌های کپلر، روز سه‌شنبه فقط سه کشتی حامل کالا در حال عبور از تنگه هرمز ثبت شدند که در مقایسه با چهار کشتی در روز قبل کاهش یافته بود. هیچ نفتکش بسیار بزرگ حمل نفت خام یا نفتکش گاز طبیعی مایعی در حال عبور از تنگه مشاهده نشد؛ وضعیتی که صادرکنندگان خلیج فارس را با سطوح بسیار متفاوتی از آسیب‌پذیری روبه‌رو کرده است.
عراق، قطر، کویت و بحرین برای صادرات نفت یا گاز طبیعی مایع خود تقریباً به‌طور کامل به تنگه هرمز وابسته‌اند. عربستان سعودی و امارات متحده عربی نیز وابستگی زیادی به این آبراه دارند، اما خطوط لوله‌ای در اختیار دارند که مراکز تولید را به پایانه‌های جایگزین در دریای سرخ و دریای عمان متصل می‌کند.
در طول پنج ماه گذشته که تنگه هرمز عمدتاً عملاً بسته بوده است، عربستان سعودی حجم فزاینده‌ای از نفت خام خود را از طریق ینبع صادر کرد. براساس داده‌های کپلر، این بندر در ماه ژوئن روزانه حدود ۴ میلیون و ۱۰۰ هزار بشکه نفت صادر کرد و تقریباً ۶۴ درصد از نفت عربستان را که در شرایط عادی باید از هرمز خارج می‌شد، از مسیر دیگری انتقال داد.
اما این راه‌حل اکنون با تردید روبه‌رو شده است، زیرا حوثی‌ها روز دوشنبه از آغاز محاصره دریایی عربستان سعودی خبر دادند. این اعلام چند روز پس از آن صورت گرفت که آنها در واکنش به حمله به فرودگاه بین‌المللی صنعا، تهدید کرده بودند عربستان را تحت «محاصره» قرار دهند.
کپلر اعلام کرد ۱۲ کشتی بارگیری‌شده با نفت خام ینبع همچنان در دریای سرخ باقی مانده‌اند و دو کشتی دیگر نیز در نزدیکی باب‌المندب فرستنده‌های سامانه شناسایی خودکار خود را خاموش کرده‌اند. نفتکش‌های خالی که به‌سمت این منطقه در حرکت بودند نیز نشانه‌هایی از تردید نشان می‌دادند.
امانوئل بلوسترینو و جاشان پریما، تحلیلگران کپلر، گفتند: «این تحرکات نخستین نشانه آشکار از آن است که تهدید محاصره در حال تأثیر گذاشتن بر مسیر انتقال نفت خام عربستان است.»
آنها افزودند: «این تحرکات همچنین آسیب‌پذیری فزاینده‌ای را در واکنش ریاض به درگیری آشکار می‌کند: کریدور دریای سرخ که به عربستان سعودی اجازه داده بود وابستگی خود را به تنگه هرمز کاهش دهد، اکنون با خطر امنیتی خاص خود روبه‌رو شده است.»
این نخستین بار نیست که دریای سرخ از سوی حوثی‌ها هدف قرار می‌گیرد. حوثی‌ها در جریان عملیات پیشین خود در دریای سرخ از سال ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵، همزمان با جنگ نسل‌کشانه اسرائیل علیه غزه، از موشک‌ها، پهپاد‌ها و قایق‌های کوچک برای حمله به کشتی‌های تجاری استفاده کردند که به‌گفته آنها با اسرائیل مرتبط بودند. چهار کشتی غرق شدند و ۹ دریانورد جان باختند، درحالی‌که حجم ترافیک از باب‌المندب به پایین‌ترین سطح ثبت‌شده رسید.
براساس گزارش پروژه داده‌های یمن، حملات بعدی آمریکا از ۱۵ مارس تا ۶ مه ۲۰۲۵ دست‌کم ۲۳۸ غیرنظامی را کشت که شامل بیش از ۶۸ نفر در حمله به یک مرکز بازداشت مهاجران در صعده و ۸۴ غیرنظامی در بندر رأس عیسی بود.
تحلیلگران همچنین گفتند این خطر وجود دارد که حوثی‌ها با تلاش برای حمله به پالایشگاه‌های نفت عربستان، تنش را بیش‌ازپیش تشدید کنند. ساحل غربی عربستان سعودی نزدیک به یک میلیون و ۹۰۰ هزار بشکه در روز ظرفیت پالایشی دارد و یکی از تأمین‌کنندگان مهم سوخت دیزل اروپا محسوب می‌شود. بنابراین، هرگونه حمله به پالایشگاه‌ها می‌تواند عرضه سوخت در اروپا را بیش‌ازپیش محدود کند و درعین‌حال فشار بیشتری بر قیمت جهانی نفت وارد آورد.
انتظار می‌رود آثار این اختلال بیش از همه در آسیا احساس شود؛ جایی که بسیاری از کشور‌ها به‌دلیل نزدیکی خاورمیانه و پایین‌تر بودن هزینه‌های حمل‌ونقل، به‌شدت به نفت خام ارسال‌شده از این منطقه وابسته‌اند.
این وابستگی پیش‌ازاین نیز بر اثر اختلال در تنگه هرمز تحت فشار قرار گرفته بود و اکنون که کشتیرانی در باب‌المندب نیز با تهدید روبه‌رو شده است، برخی از بزرگ‌ترین واردکنندگان نفت در منطقه ممکن است با زمان تحویل طولانی‌تر، هزینه‌های حمل‌ونقل بالاتر و افزایش قیمت نفت خام مواجه شوند.
براساس داده‌های کپلر، هند احتمالاً بیشترین آسیب را خواهد دید، زیرا در حال حاضر بیش از نیمی از واردات نفت خام این کشور از باب‌المندب عبور می‌کند. این کشور همچنین برای تقریباً نیمی از واردات نفت خود از تولیدکنندگان خلیج فارس به تنگه هرمز وابسته است؛ به این معنا که تداوم اختلال در هر دو گلوگاه، مسیر‌های جایگزین کمتری را در مقایسه با بسیاری دیگر از اقتصاد‌های بزرگ در اختیار هند قرار خواهد داد.
با افزایش فشار بر مسیر صادراتی عربستان در دریای سرخ، پالایشگاه‌ها بیش‌ازپیش در جست‌وجوی راه‌هایی برای تداوم انتقال محموله‌ها هستند.
آیا کانال سوئز می‌تواند مسیر جایگزینی فراهم کند؟
یکی از گزینه‌ها این است که نفت خام عربستان از طریق مسیری چرخشی در اطراف آفریقا به آسیا ارسال شود.
مسیر عبوری از کانال سوئز از هر دو تنگه هرمز و باب‌المندب دوری می‌کند و به محموله‌ها اجازه می‌دهد این خطر‌های امنیتی فوری را دور بزنند.
برخی شرکت‌ها از هم‌اکنون برای چنین احتمالی آماده می‌شوند. داده‌های ردیابی کشتی از ال‌اس‌ای‌جی و کپلر نشان می‌دهد نفتکش رودوس با پرچم لیبریا، که در ینبع نفت خام بارگیری کرده بود و قرار بود به ساحل غربی هند برود، تغییر مسیر داده و اعلام کرده است که به‌سمت کانال سوئز حرکت می‌کند.
شرکت پالایشی هیوندای اویل‌بنک کره جنوبی نیز در جست‌وجوی یک نفتکش بسیار بزرگ حمل نفت خام بوده است که بتواند در ینبع بارگیری کند و این امکان را داشته باشد که پیش از ادامه مسیر به‌سوی کره جنوبی، هم از کانال سوئز و هم از خط لوله سومد مصر استفاده کند.
یکی از بزرگ‌ترین چالش‌ها، مسائل لجستیکی مرتبط با نوع نفتکش‌هایی است که نفت خام عربستان را حمل می‌کنند. بیشتر صادرات ینبع با نفتکش‌های بسیار بزرگ حمل نفت خام انجام می‌شود، اما نفتکش‌های کاملاً بارگیری‌شده از این نوع نمی‌توانند از کانال سوئز عبور کنند، زیرا آبخور آنها بیش از اندازه عمیق است.
بنابراین، شرکت‌های کشتیرانی یا باید پیش از رسیدن به کانال، بخشی از محموله را با استفاده از خط لوله سومد مصر منتقل کنند یا به نفتکش‌های کوچک‌تر سوئزمکس روی آورند که آسان‌تر می‌توانند از کانال عبور کنند. هر دو گزینه زمان و هزینه بیشتری در پی خواهد داشت.
فلاک‌شاهی گفت: «حفظ نرخ کنونی صادرات مستلزم افزایش قابل‌توجه بهره‌وری پایانه‌ها خواهد بود و این مسئله، لجستیک را به گلوگاه اصلی تبدیل می‌کند.»
طولانی‌تر شدن زمان کشتیرانی و تأخیر در تحویل نفت خام می‌تواند پیامد‌های گسترده‌تری نیز برای بازار‌های جهانی انرژی داشته باشد.
آیا گزینه دیگری وجود دارد؟
تحلیلگران گفتند گزینه‌های جایگزین وجود دارد، اما هرکدام با محدودیت‌های چشمگیری همراه است. یکی از احتمالات، افزایش واردات از روسیه است. بااین‌حال، اگر محاصره حوثی‌ها از کشتی‌های مرتبط با عربستان فراتر برود، این گزینه ممکن است کارایی کمتری داشته باشد، زیرا حجم زیادی از نفت خام روسیه که به مقصد آسیا حمل می‌شود نیز از دریای سرخ عبور می‌کند.
ریتولیا گفت: «جایگزینی امکان‌پذیر است، اما محدود خواهد بود.» او هشدار داد هرگونه گسترش محاصره، گرید‌های نفت خام غرب روسیه را که به‌سوی آسیا منتقل می‌شوند در معرض خطر قرار می‌دهد و «توانایی پالایشگاه‌های آسیایی برای جایگزین کردن بشکه‌های نفت عربستان را به میزان قابل‌توجهی کاهش می‌دهد.»
مارک ایوب، پژوهشگر و مشاور سیاست‌گذاری انرژی، به الجزیره گفت روسیه نیز «پس از حملات اوکراین به پالایشگاه‌ها با محدودیت‌های خاص خود روبه‌رو است» و بنابراین بعید است بتواند به‌طور کامل جایگزین عرضه ازدست‌رفته خلیج فارس شود.
اگر اختلال‌ها ادامه یابد، نفت خام آمریکا و ونزوئلا می‌تواند جذاب‌تر شود، اما این محموله‌ها نیز باید مسافت‌های بسیار طولانی‌تری را طی کنند و هزینه‌های حمل‌ونقل بیشتری دارند.
ریتولیا هشدار داد کپلر ارزیابی نکرده است که پالایشگاه‌ها تا چه اندازه می‌توانند نفت خام عربستان را به‌آسانی با عرضه کشور‌هایی مانند آمریکا یا ونزوئلا جایگزین کنند.
اما ایوب هشدار داد که آمریکا نیز با «کمبود ذخایر فرآورده‌های نفتی روبه‌رو است، درحالی‌که پالایشگاه‌های این کشور تقریباً با تمام ظرفیت فعالیت می‌کنند.»
او گفت: «اگرچه کانال سوئز می‌تواند به کاهش بخشی از اختلال کمک کند، قادر نیست به‌طور کامل جایگزین ظرفیت و کارایی مسیر‌های مستقیم عبوری از هرمز و باب‌المندب شود.»
«اگر هر دو گلوگاه همچنان تحت فشار باقی بمانند، پیامد‌ها احتمالاً بسیار فراتر از کشتیرانی خواهد رفت و هزینه‌های واردکنندگان آسیایی را افزایش می‌دهد، نرخ جهانی کرایه حمل را بالا می‌برد و فشار صعودی بیشتری بر قیمت نفت وارد می‌کند.»
ناترازی بنزین حل شد
امیرعلی ابوالفتح در گفت‌وگو با فراز
پیامد درخواست عجیب دانشگاه علوم پزشکی از بانک‌ها
- تازه‌ها
- پربازدیدها
یک نماینده مجلس به فراز گفت:
گفت‌وگوی فراز با سخنگوی صنعت آب کشور
گزارش تصویری اختصاصی فراز از مراسم بدرقه رهبر جان‌فدا
علی باقری دبیر کل حزب اطلاح‌طلب «عهد» در گفتگو با فراز: