آیا طرح عوارض داوطلبانه در تنگه هرمز می‌تواند بن‌بست مذاکرات را بشکند؟

با وجود بن‌بست در مذاکرات میان ایران و ایالات متحده، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، اسماعیل بقایی، اعلام کرد که ایران در حال انجام گفت‌و‌گو‌های «سازنده» با عمان درباره این تنگه است که ارتباطی با ایالات متحده ندارد.

بقایی گفت: «هدف این است که ایران و عمان، به عنوان دو کشور ساحلی، سازوکار‌هایی را برای تضمین امنیت ناوبری در تنگه هرمز توسعه دهند، در حالی که به حقوق حاکمیتی هر دو کشور ساحلی احترام گذاشته شده و امنیت و منافع ملی ایران نیز حفظ شود.»

**این طرح چگونه کار خواهد کرد و چه کسانی ملزم به پرداخت خواهند بود؟ **

از زمان آغاز جنگ، ایران به دنبال دریافت هزینه از کشتی‌ها برای عبور ایمن از این آبراه حیاتی بوده و استدلال کرده است که این تنگه در آب‌های سرزمینی ایران و عمان قرار دارد. پیش از جنگ، حدود ۲۰ درصد از نفت و گاز طبیعی مایع جهان از این مسیر عبور می‌کرد.

عمان در برابر اعمال هزینه‌های ترانزیتی مقاومت کرده و بر این موضع استوار بوده است که قوانین بین‌المللی پیش از این حق عبور ترانزیتی ایمن از تنگه‌های مورد استفاده برای ناوبری بین‌المللی را محافظت کرده‌اند و این امر هرگونه عوارض عبور را خودسرانه می‌سازد.

با این حال، عمان هفته‌هاست که در حال تبلیغ یک راهکار میانه است که ممکن است راهی برای پرداختن به موضع ایران ارائه دهد و در عین حال با قوانین بین‌المللی دریانوردی همخوانی داشته باشد.

این پیشنهاد، در صورت ارائه، احتمالاً الگوبرداری‌شده از سازوکار تامین مالی اجراشده در تنگه مالاکا خواهد بود؛ آبراهی که اقیانوس هند را به اقیانوس آرام متصل می‌کند و هم‌مرز با کشور‌های مالزی، اندونزی و سنگاپور است.

این مسیر ترانزیتی حیاتی از سیستم مشارکت داوطلبانه و غیر‌اجباری استفاده می‌کند که در آن کمک‌های مالی به هزینه‌های ناوبری، حفاظت از محیط زیست و عملیات‌های جست‌و‌جو و نجات کمک می‌کند و با قوانین دریانوردی بین‌المللی همسو باقی می‌ماند.

اگر ایران و عمان برای دنبال کردن یک چارچوب داوطلبانه به توافق برسند، انتظار می‌رود شرکت‌های کشتیرانی و دولت‌ها از جمله کسانی باشند که برای کمک به پوشش هزینه‌های یک مسیر کشتیرانی به‌خوبی نگهداری‌شده و فعال که عبور ایمن را برای همه تسهیل می‌کند، پرداخت‌هایی انجام دهند.

ایالات متحده پیش از این نگرانی خود را در مورد ایجاد یک سیستم مبتنی بر پرداخت هزینه در این تنگه ابراز کرده بود، چرا که ترانزیت از آبراه‌های بین‌المللی توسط کنوانسیون‌های سازمان ملل متحد محافظت می‌شود.