چرا شرکت‌های بزرگ نفتی در بحبوحه اختلالات ناشی از جنگ با ایران، سود‌های بی‌سابقه ثبت می‌کنند؟

مسدود شدن تنگه حیاتی هرمز در خاورمیانه، جریان انرژی جهانی را مختل کرده و قیمت نفت را برای ماه‌ها به مارپیچی صعودی کشانده و بر بازار‌های انرژی در سراسر جهان تأثیر گذاشته است. در حالی که هزاران مایل دورتر از خلیج فارس، قیمت‌ها برای خانوار‌ها در ایالات متحده و اروپا سر به فلک کشیده است، شرکت‌های موسوم به «غول‌های نفتی» (Big Oil) از پیامد‌های جنگ با ایران، سود‌های حیرت‌انگیزی به جیب می‌زنند. شرکت‌هایی نظیر اکسون‌موبیل، شورون، شل و بی‌پی در بحبوحه این هرج‌ومرج پیشرفت کرده و با طولانی شدن جنگ که پایانی برای آن متصور نیست و همچنین با گسترش خصومت‌ها به دریای سرخ، میلیارد‌ها دلار سود خالص کسب کرده‌اند. حال این پرسش مطرح است که این غول‌های نفتی به دلیل جنگ با ایران چه میزان درآمد کسب کرده‌اند؟

غول‌های نفتی چه میزان سود کسب می‌کنند؟

این شرکت‌ها که اکثر تولید و عرضه آنها فرسنگ‌ها با تنگه هرمز فاصله دارد، در حال کسب سود‌های کلان هستند.

اکسون‌موبیل: بزرگ‌ترین شرکت نفتی آمریکا، درآمد سه‌ماهه دوم خود را ۱۴.۵ میلیارد دلار و درآمد تعدیل‌شده آن را ۱۴.۷ میلیارد دلار گزارش کرد که بالاترین سود سه‌ماهه این شرکت در چهار سال گذشته به شمار می‌رود. نتایج این شرکت ناشی از قیمت‌های بالای نفت و حاشیه سود قوی‌تر پالایشگاهی در بحبوحه جنگ ایران بود، حتی با وجود اینکه این درآمد‌ها به دلیل اختلالات تولید در قطر، پایین‌تر از انتظارات وال‌استریت بود.

شورون: دومین شرکت بزرگ آمریکا، درآمد سه‌ماهه دوم خود را ۱۲ میلیارد دلار گزارش کرد که بالاترین سود سه‌ماهه آن در شش سال گذشته است و از برآورد‌های تحلیلگران فراتر رفت. رویترز گزارش داد که افزایش قیمت جهانی نفت، عملیات بالادستی و پایین‌دستی این شرکت را تقویت کرده است؛ به طوری که درآمد‌های بالادستی با رشدی ۲۰۰ درصدی نسبت به سال گذشته به ۸.۲ میلیارد دلار رسید، در حالی که درآمد‌های پایین‌دستی به ۴.۹ میلیارد دلار رسید که قوی‌ترین عملکرد شورون از اوایل دهه ۲۰۱۰ محسوب می‌شود.

شل: گروه بریتانیایی-هلندی که بزرگ‌ترین شرکت نفتی اروپا است، درآمد‌های سه‌ماهه دوم خود را بیش از دو برابر کرد و نزدیک به ۱۰ میلیارد دلار درآمد گزارش داد که فراتر از انتظارات تحلیلگران بود. این رشد توسط افزایش قیمت نفت و گاز و همچنین عملیات تاب‌آور گاز طبیعی مایع (LNG) با وجود اختلالات در برخی تولیدات خاورمیانه تقویت شد.

توتال‌انرژی: درآمد‌های این غول نفتی فرانسوی در سه‌ماهه دوم ۶۷ درصد افزایش یافت که بهترین عملکرد آن در سه سال گذشته بود. این رشد با حمایت قیمت‌های بالاتر نفت و حاشیه سود قوی برای مواد شیمیایی پالایشگاهی حاصل شد که درآمد‌های ضعیف‌تر LNG را جبران کرد.

بی‌پی: دیگر شرکت بزرگ نفتی بریتانیا، سود سه‌ماهه دوم خود را ۵.۷۳ میلیارد دلار گزارش کرد که بیش از دو برابر رقم ۲.۳۵ میلیارد دلاری سال قبل و بالاتر از پیش‌بینی‌های تحلیلگران بود.

سعودی آرامکو: سود بادآورده تنها محدود به غول‌های نفتی غربی نبود. آرامکو، بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت دولتی جهان نیز درآمد‌های سه‌ماهه خود را به شدت بالاتر گزارش کرد که با رشدی ۴۴ درصدی نسبت به سال گذشته به ۳۲.۶۹ میلیارد دلار رسید. خط لوله شرق-غرب عربستان به کاهش وابستگی این پادشاهی به تنگه هرمز برای صادرات کمک کرده است.

چه چیزی پشت پرده این رونق سودآوری است؟

مویو شو، تحلیلگر ارشد نفت خام در شرکت «کپلر» به الجزیره گفت که میانگین قیمت شاخص جهانی نفت خام که در «اینترکانتیننتال اکسچنج» معامله می‌شود، در نیمه دوم سال ۲۰۲۶ به ۹۶.۶۸ دلار در هر بشکه رسید که به میزان قابل توجهی بالاتر از ۷۸.۳۸ دلار در سه‌ماهه اول و ۶۶.۷۱ دلار در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۵ است. وی گفت: «این بدان معناست که تولیدکنندگان نفت، به‌ویژه کسانی که صادراتشان تحت تأثیر گلوگاه ترافیکی هرمز قرار نگرفته است، توانسته‌اند از قیمت‌های بالاتر نفت و تقاضای قوی‌تر کشور‌ها و پالایشگاه‌هایی که به دنبال جایگزینی برای نفت خام خاورمیانه هستند، بهره‌مند شوند.» او افزود: «علاوه بر این، شرکت‌های نفتی با دارایی‌های پالایشگاهی قابل توجه، به‌ویژه در غرب، از حاشیه سود پالایشگاهی قوی‌تر نیز سود بردند، زیرا قیمت‌های بالاتر فرآورده‌های پالایش‌شده و عرضه محدودتر کالا – که ناشی از اختلال در صادرات خاورمیانه بود – سودآوری را افزایش داد.»

معاملات آتی نفت آمریکا از آوریل تا ژوئن میانگین قیمت پایانی حدود ۹۲ دلار در هر بشکه داشت که حدود ۲۷ درصد بالاتر از سه‌ماهه اول سال بود. طبق داده‌های شرکت مالی «فکت‌ست»، حداقل هشت دسته از شاخص اس‌اندپی ۵۰۰ (شاخص معیار وال‌استریت) رشد درآمد‌های دو رقمی را برای سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ گزارش می‌کنند که بخش انرژی با ثبت رشد درآمد‌های ۱۳۵.۳ درصدی نسبت به سال گذشته، با اختلاف زیاد در صدر این شاخص قرار دارد. این جهش نشان می‌دهد که چگونه افزایش قیمت نفت در دوران جنگ ایران، به سود شرکت‌های نفت و گاز تبدیل شده است. اقتصاددانان می‌گویند در حالی که میانگین درآمد این بخش به دلیل بالا رفتن قیمت نفت خام افزایش یافته، سود شرکت‌ها بسیار سریع‌تر رشد کرده است؛ چرا که تولیدکنندگان از اهرم‌های عملیاتی و حاشیه سود پالایشگاهی قوی‌تر بهره‌مند شده‌اند. این موضوع منجر به ایجاد یک سود بادآورده برای بزرگ‌ترین شرکت‌های این صنعت شده است.

این وضعیت چه تأثیری بر مردم عادی داشته است؟

تأثیر جنگ بر ایران و افزایش قیمت نفت خام برای بسیاری پرهزینه بوده است. بر اساس داده‌های «انجمن اتومبیل‌رانی آمریکا»، قیمت بنزین در ایالات متحده به طور میانگین به بالای ۴ دلار در هر گالن (۳.۸ لیتر) رسیده است که نسبت به نرخ‌های پیش از جنگ، نزدیک به ۴۰ درصد افزایش نشان می‌دهد. در بریتانیا، قیمت بنزین روز دوشنبه باز هم افزایش یافت و به رکورد جدید ۱۶۰.۸۵ پنی (۲.۱۷ دلار) در هر لیتر رسید و از رکورد قبلی خود عبور کرد. گازوئیل نیز به بالای ۱۸۰ پنی (۲.۴۳ دلار) در هر لیتر افزایش یافت. کارشناسان پیش‌بینی خدمات مشاوره‌ای مالی «ئی‌وای» (EY) روز دوشنبه هشدار دادند که اگر تنگه هرمز تا پیش از نیمه سال آینده برای کشتیرانی بازگشایی نشود، اقتصاد بریتانیا احتمالاً در سال ۲۰۲۷ کوچک‌تر خواهد شد.

واکنش ترامپ به این سود‌ها چگونه بوده است؟

شرکت‌های موسوم به «غول‌های نفتی» همچنان یکی از قدرتمندترین گروه‌های لابی در واشنگتن هستند، جایی که شرکت‌ها مدت‌هاست عملیات گسترده و شبکه‌های سیاسی خود را حفظ کرده‌اند. با سرازیر شدن سود‌های بی‌سابقه و کسب میلیارد‌ها دلار توسط این شرکت‌ها، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز دوشنبه در کاخ سفید واکنش خشمگینانه‌ای نشان داد. ترامپ گفت شرکت‌هایی مانند اکسون‌موبیل و شورون «بر اساس کمبود کالا، پول زیادی در می‌آورند.» او به خبرنگاران گفت: «بلند و واضح می‌گویم: از این بابت خوشحال نیستم. شورون، پول زیادی است. اکسون‌موبیل، پول زیادی است. آنها باید بخشی از آن را به مردم بازگردانند و بهتر است قیمت خرده‌فروشی، قیمت مصرف‌کننده را کاهش دهند. وقتی به شرکتی نگاه می‌کنید که ۱۲ برابر سال قبل سود کرده، باید بخشی از آن را به مردم بازگردانند و بهتر است قیمت مصرف‌کننده را کاهش دهند.»