تیرگی روابط ترامپ و نتانیاهو در برهه‌ای حساس و سرنوشت‌ساز

سال‌هاست اسرائیلی‌هایی که در هفته‌های پایانی منتهی به انتخابات در بزرگراه‌های این کشور رانندگی می‌کنند، تصویری یکسان را دیده‌اند: بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر، که در کنار دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور، زیر شعار «یک لیگ متفاوت» ایستاده است.

کمتر از دو هفته مانده به انتخابات ۲۷ اکتبر، بیلبورد‌های نتانیاهو دوباره بازگشته‌اند.

این بار، ترامپ روی آنها حضور ندارد.

رئیس‌جمهور هنوز در برخی ویدئو‌های حزب لیکودِ نتانیاهو ظاهر می‌شود، اما غیبت او ممکن است نشان‌دهنده چیزی فراتر از مسائل تبلیغاتی باشد.

ترامپ تاکنون از تأیید و حمایت از نتانیاهو خودداری کرده و از پاسخ به این پرسش که آیا او باید دوباره انتخاب شود یا خیر طفره رفته است.

او اوایل این ماه به نشریه تایم گفت: «من دیگر در سیاست [اسرائیل]دخالتی ندارم.» ترامپ روز پنج‌شنبه به نیوزمکس گفت نتانیاهو مایل است او در انتخابات دخالت کند. وی اظهار داشت: «من رابطه بسیار خوبی با او داشته‌ام»، اما باز هم از حمایت از او اجتناب ورزید. هنگامی که مستقیماً از او پرسیده شد آیا به نتانیاهو اعتماد دارد، با صراحت گفت: «من در دنیای سیاست به هیچ‌کس اعتماد ندارم.»

برای کارزاری که به طور سنتی صمیمیت نتانیاهو با کاخ سفید را یک دارایی انتخاباتی بزرگ تلقی کرده است، این خویشتن‌داری قابل توجه به شمار می‌رود.

ترامپ از سال ۲۰۱۳، زمانی که هنوز یک تاجر و چهره تلویزیونی بود، در کمپین‌های نتانیاهو حضور پررنگ داشت؛ یعنی زمانی که با انتشار ویدئویی از اسرائیلی‌ها خواست به «بنیامین رأی دهید».

هنگامی که ترامپ در سال ۲۰۱۷ وارد کاخ سفید شد، هدایای سیاسی فراوانی به نتانیاهو اعطا کرد.

حدود دو هفته قبل از انتخابات آوریل ۲۰۱۹ اسرائیل، نتانیاهو در واشنگتن حضور داشت تا شاهد امضای فرمان تاریخی ترامپ مبنی بر به رسمیت شناختن حاکمیت اسرائیل بر بلندی‌های جولان اشغالی باشد. در ژانویه ۲۰۲۰، پنج هفته قبل از اینکه اسرائیلی‌ها دوباره به پای صندوق‌های رأی بروند، ترامپ از طرح اسرائیلی-فلسطینی «معامله قرن» رونمایی کرد و نتانیاهو با لبخند در کنار او ایستاده بود.

در آستانه این انتخابات، هیچ فرش قرمزی پهن نشده است. آخرین باری که نتانیاهو و ترامپ در ماه اوت در کاخ سفید دیدار کردند، هیچ دوربینی حضور نداشت. این دو زمانی که نتانیاهو در ماه سپتامبر برای مجمع عمومی سازمان ملل متحد به نیویورک سفر کرد، اصلاً با یکدیگر دیدار نکردند.

در طول سال گذشته، نتانیاهو اقداماتی انجام داده است که خشم ترامپ را برانگیخته، از جمله تضعیف تلاش‌های صلح تحت رهبری ترامپ با انجام حملاتی در داخل لبنان و غزه.

به گفته افراد مطلع از گفتگوها، ترامپ در تماس‌های تلفنی بر سر نخست‌وزیر فریاد کشیده و الفاظ تندی به کار برده و به او هشدار داده است که در حال از دست دادن حمایت در میان آمریکایی‌هاست. او پرسیده است که چرا اسرائیل ساختمان‌های مسکونی در لبنان را منفجر می‌کند و درباره خطر رکود اقتصادی جهانی در نتیجه جنگ ایران هشدار داده است.

در درون کاخ سفید، بسیاری از این اقدامات به عنوان ژست‌های سال انتخابات از سوی نتانیاهو تعبیر شد؛ کسی که سیاست‌های داخلی او به خوبی برای ترامپ و مشاورانش شناخته شده است. در طول تابستان، بسیاری از مشاوران ترامپ به این نتیجه رسیدند که نتانیاهو تلاش می‌کند جنگ ایران را طولانی‌تر کند تا جایگاه سیاسی خود را تقویت نماید.

افراد مطلع گفتند که ترامپ به دلیل همین نگرانی‌های سیاسی، تا حدی به نتانیاهو میدان عمل داده است. اما او همچنان از برخی اقدامات اسرائیل، که معتقد است بسیاری از آنها در تضاد با منافع آمریکا هستند، سرخورده و ناراضی شده است.

شخص دیگری از نزدیکان ترامپ اظهار داشت که عدم اعلام حمایت او با ضعف نتانیاهو در نظرسنجی‌ها مرتبط است. ترامپ دیرزمانی است مراقب بوده تا از نامزد‌هایی که احتمال شکست آنها وجود دارد اعلام حمایت نکند.

به گفته افراد مطلع، ترامپ در گفت‌و‌گو‌های چند ماه گذشته از نتانیاهو درباره انتخابات و چشم‌انداز موفقیتش پرس‌وجو کرده است. در حالی که نتانیاهو تلاش کرده اعتمادبه‌نفس خود را نشان دهد، ترامپ به خوبی از موقعیت سیاسی دشوار نخست‌وزیر آگاه است.

همان‌طور که جایگاه نتانیاهو در دولت ترامپ سقوط کرد، جایگاه ترامپ نیز در اسرائیل تنزل یافت.

به گفته منابع اسرائیلی نزدیک به نتانیاهو، در ابتدا قرار بود ترامپ محور اصلی کارزار انتخاباتی نتانیاهو باشد. در دسامبر گذشته در مار-ئه-لاگو، نخست‌وزیر اعلام کرد که ترامپ اولین فرد غیراسرائیلی خواهد بود که جایزه معتبر اسرائیل را دریافت می‌کند. دستیاران نتانیاهو امیدوار بودند ترامپ این جایزه را شخصاً در مراسم روز استقلال اسرائیل در ماه آوریل بپذیرد و شروعی پرقدرت به کارزار انتخاباتی ببخشد.

سپس جنگ با ایران رخ داد.

حمله مشترک آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه با نمایش هماهنگی راهبردی میان دو رهبر آغاز شد. نتانیاهو از «دوستم، پرزیدنت دونالد ترامپ» تشکر کرد و او را «رهبری که پای حرفش می‌ایستد» نامید. ترامپ هر دوی آنها را «قهرمانان جنگ» توصیف کرد و علناً از رئیس‌جمهور اسرائیل خواست تا در محاکمه‌های مداوم فساد نتانیاهو، به او عفو اعطا کند.

اما ترامپ هرگز تمایلی به شرکت در مراسم جایزه اسرائیل نشان نداد. تا آن زمان، درگیری‌ها در ایران پایان یافته بود و مذاکرات آتش‌بس در جریان بود.

آتش‌بس با ایران و یادداشت تفاهم پس از آن عمیقاً در اسرائیل، به‌ویژه در میان جناح راست، نامحبوب بود. ینون مگال، مجری تلویزیونی حامی نتانیاهو، پس از امضای این توافق، ترامپ را «بازنده» نامید.

نظرسنجی مؤسسه سیاست مردم یهود در ماه ژوئیه نشان داد که تنها ۷ درصد از اسرائیلی‌ها «اعتماد بسیار بالایی» دارند که ترامپ در روابط آمریکا و اسرائیل «کار درست را انجام خواهد داد» و ۴۵ درصد هیچ اعتمادی به او نداشتند.

یک منبع در حزب لیکود گفت: «اعتبار ترامپ در اسرائیل، به‌ویژه در میان رای‌دهندگان جناح راست، تضعیف شده است. اعلام حمایت او لزوماً کمک چندانی به نتانیاهو نمی‌کرد، بنابراین او سرمایه‌گذاری زیادی روی آن انجام نداد.» یکی دیگر از منابع لیکود گفت: «این‌طور نیست که ترامپ از رقیب دیگری حمایت کند، بنابراین داشتنش خوب بود، اما ضروری نیست.»

مخالفان نتانیاهو نظاره‌گر هستند، اما با نگرانی کمتری نسبت به قبل. یکی از چهره‌های ارشد اپوزیسیون گفت: «یک سال پیش، اردوگاه ما با هر کسی که به ترامپ نزدیک بود تماس می‌گرفت تا از اعلام حمایت او جلوگیری کند. حالا دیگر واقعاً اهمیتی ندارد، آن جذابیت دیگر وجود ندارد.» منبع دیگری از مخالفان گفت که آنها پیام‌هایی ارسال کرده و از کاخ سفید خواسته‌اند از این رقابت دوری کند و از اینکه ترامپ تاکنون چنین کرده قدردانی می‌کنند.

هنگامی که از ترامپ مشخصاً درباره فردی که در حال حاضر در نظرسنجی‌ها به عنوان رقیب اصلی نتانیاهو مطرح است سؤال شد، او گفت: «خب، من نمی‌دانم، چیز‌های بدی در مورد او نمی‌شنوم.» او سپس گفت: «آن‌ها بار‌ها و بار‌ها بیبی را تمام‌شده دانسته‌اند، درست همان‌طور که بار‌ها و بار‌ها مرا تمام‌شده دانسته‌اند. من بیبی را دست‌کم نمی‌گیرم.»

ترامپ دلایل خاص خود را برای فاصله گرفتن دارد. افکار عمومی آمریکا نسبت به اسرائیل به شدت افت کرده و این کاهش در پس‌زمینه جنگ ایران شدت بیشتری یافته است. بر اساس نظرسنجی‌های متعدد، میانگین محبوبیت خالص اسرائیل از مثبت ۵۱ امتیاز در ژوئیه ۲۰۱۸ به منفی ۱۶ در ژوئیه ۲۰۲۶ سقوط کرده که کاهشی ۶۷ امتیازی در طول هشت سال است.

یک منبع مطلع از این رابطه گفت هم‌زمان با اینکه آمریکا به سرعت از جنگ ایران سرخورده شد، ترامپ «تلاش کرده این تصویر را که نتانیاهو او را به این جنگ کشانده است بزداید.»

با این حال، این فاصله ظاهری ممکن است گمراه‌کننده باشد. منابع اسرائیلی می‌گویند این دو رهبر اخیراً درباره حملات مجدد به ایران گفت‌و‌گو کرده‌اند. منابع امنیتی اسرائیل به سی‌ان‌ان گفتند تدارکات در حال انجام است – در انتظار تصمیم ترامپ – هرچند زمان‌بندی آن به دلیل انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا نامشخص است.

نتانیاهو اظهارات مبنی بر اینکه به دنبال تشدید تنش پیش از انتخابات است را رد کرد.

او این هفته به رادیو ارتش گفت: «این برای ما مناسب نیست، خوب نیست.» او گلایه کرد که اگر ایران به سمت اسرائیل موشک شلیک کند، مخالفانش «مرا سرزنش خواهند کرد.»