اوکراین ممکن است همان متحدی باشد که آمریکا به آن نیاز دارد

دونالد ترامپ و ولودیمیر زلنسکی در ۲۸ ژوئیه دیداری به‌ظاهر صمیمانه در کاخ سفید داشتند. موضوع دیدار، درخواست رئیس‌جمهور اوکراین برای دریافت مجوز تولید موشک‌های رهگیر سطح‌به‌هوای پاتریوت بود. اما دو روز پس از این دیدار، ترامپ با تأکید بر موضع خود، هرگونه انتظار مثبتی را که ممکن بود در کی‌یف ایجاد کرده باشد، از بین برد.

ترامپ در مصاحبه‌ای با فایننشال تایمز درباره سامانه پاتریوت گفت: «این یک سلاح بسیار فوق‌العاده است و ما باید کمی مراقب باشیم که به چه کسی مجوز [تولید] می‌دهیم.» تلویحاً به این معنا که اوکراین قابل اعتماد نیست.

سپس در یک تغییر موضع ظاهری دیگر در ۸ اوت، زلنسکی در پستی در شبکه اجتماعی ایکس (X) اشاره کرد که ترامپ با اعطای این مجوز موافقت کرده است: «ما اکنون به توافقی با رئیس‌جمهور ترامپ رسیده‌ایم که او مجوزها را صادر خواهد کرد، اما تصور کنید اگر چهار سال پیش آن‌ها را دریافت کرده بودیم، تا الان برای همه پاتریوت تولید می‌کردیم.» تا لحظه نگارش این گزارش، واشنگتن تأیید نکرده است که ترامپ در مورد توافق مجوز تصمیم نهایی را گرفته باشد. اما با توجه به تکامل نظامی اوکراین، موافقت با این درخواست کاملاً منطقی است.

نگرش ترامپ نسبت به اوکراین هرگز مساعد نبوده، اما هر از گاهی به نظر می‌رسد که او آماده انجام کاری مثبت برای این کشور است. سپس یک تماس تلفنی از ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، یا سفر استیو ویتکاف، نماینده تام‌الاختیار ترامپ به مسکو، به نظر می‌رسد خصومت او را نسبت به این کشور جنگ‌زده، همراه با این تفکر آرزومندانه که پوتین در پیگیری صلح جدی است، دوباره شعله‌ور می‌کند. (اطلاعات جاسوسی ایالات متحده به‌طور مداوم ارزیابی می‌کند که او جدی نیست.) پیش از صحبت درباره مجوز پاتریوت، درخواست بسیار پرهیاهوی اوکراین برای موشک‌های کروز تاماهاک وجود داشت که ترامپ در اکتبر، طی دیدار دیگری از زلنسکی در کاخ سفید، پس از بررسی عمومی، بدون تشریفات آن را رد کرد.

اما این بار، چیزی تغییر کرده است. موقعیت نظامی اوکراین از هر زمان دیگری در سال‌های اخیر قوی‌تر است. این کشور خودمختارتر شده و بسیاری از سلاح‌های خود را تولید می‌کند، پیشروی‌های روسیه را متوقف کرده و حتی در برخی مناطق سرزمین‌های خود را پس گرفته است. اوکراین با وجود داشتن سربازان کمتر و منابع محدودتر نسبت به دشمن، جنگ را به داخل خاک روسیه کشانده است.

این دستاوردها و دیگر موفقیت‌ها باعث شده که اوکراین کمتر شبیه به یک متقاضی ناتو و بیشتر شبیه به منبعی ارزشمند از فناوری و دانش نظامی به نظر برسد. اگر کشوری در اروپا وجود داشته باشد که انگیزه و تخصص لازم برای تبدیل شدن به یک گره حیاتی در زنجیره تأمین نظامی آمریکا را داشته باشد، آن کشور اوکراین است. حتی می‌توانید به تعبیر البریج کولبی، معاون وزیر دفاع در امور سیاست‌گذاری که مخالف صریح کمک‌های امنیتی آمریکا به کی‌یف بوده و این اصطلاح را برای اسرائیل به کار برده، کی‌یف را یک «متحد مدل» بنامید.

سؤال این است که آیا دولت ترامپ این واقعیت را تشخیص می‌دهد یا همچنان تصور می‌کند که همه برگ‌های برنده در دست اوست. اعطای مجوز پاتریوت به اوکراین، امتیازی به یک دولت وابسته در حال جنگی بی‌سرانجام نخواهد بود؛ بلکه می‌تواند آغاز یک توافق تولیدی باشد که در نهایت به نفع ایالات متحده تمام شود.

سال گذشته چرخش امیدوارکننده‌ای در جنگ اوکراین به همراه داشت. روسیه همچنان شهرهای اوکراین را با حملات موشک‌های بالستیک که با کاهش ذخایر رهگیرهای اوکراین مرگبارتر می‌شوند، به وحشت می‌اندازد. اما کی‌یف با موفقیت از پهپادها برای مسدود کردن عملیات‌های تهاجمی اصلی روسیه در خطوط مقدم استفاده کرده است. مسکو در عوض به تاکتیک‌های نفوذ روی آورده و گروه‌های کوچک دو تا چهار نفره سرباز را از شکاف‌های دفاعی اوکراین برای اشغال سنگرها، ساختمان‌ها یا مواضع رها شده می‌فرستد تا ارتش مدافع را آزار دهد.

اوکراین به‌اندازه‌ای که ضربه می‌خورد، پاسخ می‌دهد. این کشور به پالایشگاه‌های نفت و پایانه‌های صادراتی تا دوردست‌هایی مانند سیبری، و همچنین پایگاه‌های هوایی و صنایع راهبردی روسیه، از جمله «وایلدبریز» (Wildberries) – یک خرده‌فروش آنلاین به سبک آمازون که برخی از موجودی‌هایش کاربرد نظامی و غیرنظامی دارد – حمله کرده است. این حملات پهپادی، بقایای سوخته را در هزاران مایل دورتر از کی‌یف بر جای گذاشته است. آن‌ها همچنین باعث سهمیه‌بندی سوخت، تعطیلی پمپ‌بنزین‌ها و صف‌های طولانی و مارپیچ در سراسر روسیه شده‌اند؛ کشوری که با بدترین بحران سوخت از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی مواجه است. مسکو مجبور شد فرودگاه‌های خود را به‌طور موقت به دلیل انبوه پهپادهای شبانه اوکراین ببندد، که باعث شد زلنسکی به شوخی به خبرنگاران بگوید پایتخت روسیه مکان امنی برای هیچ‌گونه مذاکرات صلحی نیست.

در داخل خاک خود، وضعیت اوکراین از وخیم به قابل‌مدیریت تغییر کرده است. با وجود کمبود پرسنل و برخی جابجایی‌ها در فرماندهی نظامی، اوکراین پیشروی روسیه را در دونباس کند کرده است؛ همان منطقه شرقی که ویتکاف، جی.دی. ونس و ترامپ زمانی از کی‌یف خواسته بودند آن را از دست رفته بداند. نرخ پیشروی سرزمینی روسیه در سال گذشته کاهش یافته است. «گروه بلک‌برد»، یک ناظر جنگی فنلاندی، محاسبه کرده است که نیروهای روسیه در ژوئیه گذشته «تقریباً پنج برابر» ژوئیه امسال سرزمین تصرف کرده بودند و در واقع در فوریه و ژوئن امسال، زمین‌های بیشتری از آنچه تصرف کرده بودند، از دست دادند.

تدارکات روسیه در جنوب اوکراین، به‌ویژه حمل‌ونقل سوخت، سلاح و سایر مواد اشتعال‌زا چنان مختل شده است که اوکراینی‌ها شریان اصلی متصل‌کننده روسیه به کریمه اشغالی را «بزرگراه مرگ» نامیده‌اند. پهپادهای اوکراینی ترافیک دریایی به این شبه‌جزیره را نیز رهگیری کرده‌اند و در ماه گذشته از حملات شبانه، به ۱۲۹ کشتی مرتبط با «ناوگان سایه» روسیه در دریای آزوف و ۷۲ کشتی دیگر در دریای سیاه ضربه زده‌اند. خاموشی‌های بیست‌ و چهار ساعته اکنون به دلیل حملات اوکراین به پست‌های برق و شبکه انرژی منطقه‌ای در کریمه رایج است.

اوکراین در ارتباطات نیز هوشمندتر شده است. از سال گذشته، این کشور عمداً گزارش دستاوردهای ارضی خود را به تأخیر می‌اندازد تا از کشاندن منابع روسیه به بخش‌هایی از خط مقدم که ممکن است در حال تضعیف باشند، جلوگیری کند. کی‌یف به‌طور مشابه در رویکرد خود نسبت به ترامپ راهبردی‌تر عمل کرده است. یک مقام اوکراینی که خواست نامش فاش نشود، چون مجاز به صحبت عمومی نبود، به من گفت که کی‌یف اکنون ترامپ را به عنوان یک بازیگر معامله‌گر می‌شناسد و هدف از ارتباطاتش این است که رئیس‌جمهور آمریکا را از برهم زدن وضع موجود که کارآمد است بازدارد، نه اینکه به الزامات بشردوستانه یا اخلاقی متوسل شود.

اگر ترامپ زمانی اهرم فشاری برای تحمیل یک صلح ناگوار بر اوکراین داشت، از آن زمان آن را واگذار کرده است. ایالات متحده دیگر هزینه جنگ را نمی‌پردازد؛ اروپا می‌پردازد. مؤسسه کیل آلمان برای اقتصاد جهانی تعیین کرده است که ترامپ تعهدات جدید کمک نظامی آمریکا به اوکراین را در اولین سال بازگشت به دفتر خود ۹۹ درصد کاهش داد. ناتو مکانیزمی دارد که به کشورهای عضو اجازه می‌دهد خرید سلاح‌های آمریکایی برای استفاده اوکراین را تأمین مالی کنند، اما این تاکنون تنها ۶.۷ میلیارد دلار کمک را شامل شده که کسری از ۱۲۷ میلیارد دلاری است که دولت بایدن و کنگره به اوکراین اختصاص داده بودند.

با تغییر پویایی جنگ و توسعه توانایی اوکراین برای تولید سلاح‌های خود در مقیاس وسیع، این کمبود اهمیت کمتری پیدا کرده است. راب لی، تحلیلگر نظامی در مؤسسه تحقیقات سیاست خارجی، به من گفت که بیش از ۸۰ درصد تلفات در جنگ روسیه و اوکراین ناشی از پهپادها است که بخش عمده‌ای از آن‌ها را خود اوکراین تولید می‌کند. ماه گذشته، دولت اوکراین برای اولین بار از زمان آغاز تهاجم تمام‌عیار در فوریه ۲۰۲۲، صادرات سلاح و فناوری دفاعی را تصویب کرد. دلیل آن، به گفته پولیتیکو، این است که این کشور اکنون بیش از آنچه توان خرید از شرکت‌های خود را دارد، سلاح تولید می‌کند. چهل تا ۷۰ درصد آنچه تولید می‌شود در انبارها بلااستفاده می‌ماند.

اوکراین به مرکز جهانی رباتیک نظامی تبدیل شده است. یک تیم واحد متشکل از حدود ۱۰ اوکراینی در یک تمرین در استونی در مه ۲۰۲۵، دو گردان مکانیزه ناتو را در یک روز «حذف» کردند و یک سال بعد در یک بازی جنگی در جزیره گوتلند در دریای بالتیک، «نیروهای سوئد را نابود کردند.» زلنسکی تخمین می‌زند که اوکراین در حال حاضر حدود ۱۰ میلیون پهپاد در سال تولید می‌کند؛ این رقم را با ۱۰۰ هزار پهپاد ایالات متحده مقایسه کنید. برخی از این مهمات، مانند «دارت» (Darts)، تولیدشان تنها ۱۰۰۰ دلار هزینه دارد اما اهداف روسی به ارزش میلیون‌ها دلار را از بین برده‌اند.

تکنسین‌های اوکراینی برخی از محصولات آمریکایی را ارتقا داده‌اند تا به همه این‌ها دست یابند. «هورنت» (Hornet) یک پهپاد ۵۰۰۰ دلاری است که توسط شرکت «پرنیال اتونومی» (Perennial Autonomy)، شرکتی که توسط اریک اشمیت، مدیرعامل سابق گوگل تأسیس شده، ساخته شده است. این پهپاد کلاهک ۱۱ پوندی حمل می‌کند و می‌تواند ۱۲۴ مایل پرواز کند. کی‌یف ایندیپندنت گزارش داد که سپاه آزوف اوکراین با استفاده از پایانه‌های ماهواره‌ای تجاری استارلینک برای گسترش برد و کاهش آسیب‌پذیری در برابر پارازیت‌های روسیه، هورنت را ارتقا داد.

بازی پهپادی اوکراین چنان قدرتمند است که حتی منتقدان سابق این کشور اکنون خواهان مشارکت در این اقدام هستند. یک شرکت پهپادی مستقر در فلوریدا به نام «پاورس» (Powerus)، به دنبال سخت‌افزار و مجوزهای اوکراینی است و شامل دو سرمایه‌گذار قابل توجه است: اریک ترامپ و دونالد ترامپ جونیور.

اوکراین از به اشتراک گذاشتن اختراعات و دانش خود بسیار خوشحال است. این کشور در جنگ انتخابی علیه ایران که بسیاری از متحدان ناتو تمایل کمی به درگیری در آن داشتند، به دفاع از آمریکا آمد. در اوایل جنگ، پایگاه‌های آمریکا در خلیج فارس آسیب‌های قابل توجهی از حملات پهپادی ایران متحمل شدند و طبق گزارش‌ها، اوکراین مشاوران فنی خود را به منطقه اعزام کرد تا سیستم پیشرفته «اسکای مپ» (Sky Map) کی‌یف را نصب و راه‌اندازی کنند که از آکوستیک و هوش مصنوعی برای تشخیص و سرنگونی پهپادهای ورودی استفاده می‌کند. اوکراین از آن زمان توافق‌نامه‌های همکاری امنیتی و دفاعی با عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی امضا کرده است.

کمپین پهپادی تهاجمی آمریکا علیه ایران اکنون شامل تغییر کاربری فناوری غیرنظامی برای استفاده نظامی است، همان‌طور که اوکراین انجام داده است. یک افسر نظامی آمریکا که تا همین اواخر در خلیج فارس مستقر بود، به من گفت که ارتش آمریکا پایانه‌های استارلینک را از مراکز خرید محلی خریداری کرده و آن‌ها را به پهپادهای هوایی و شناورهای سطحی بدون سرنشین متصل کرده است. دلیل آن چیست؟ آن‌ها ارزان‌تر و استفاده از آن‌ها آسان‌تر از نسخه «سخت» تحت کنترل پنتاگونِ اسپیس‌اکس به نام «استارشیلد» (Starshield) هستند.

همان‌طور که گزارش جدید آتلانتیک در ۳۰ ژوئیه فاش کرد، زلنسکی ترامپ را ترغیب کرده تا از ایلان ماسک برای استفاده از استارلینک هنگام حمله به عمق روسیه اجازه بگیرد. اوکراینی‌ها به دنبال چیزی نیستند که برای مالیات‌دهندگان آمریکایی هزینه داشته باشد: فقط چراغ سبز برای استفاده از مهمات بومی خود با تأثیر بیشتر و در نبود رهگیرها، نابود کردن سکوهای پرتاب موشک روسیه قبل از شلیک محموله‌هایشان. موافقت با این درخواست حتی می‌تواند سود بادآورده‌ای برای پنتاگون و سیا داشته باشد.

تنها چیزی که ایالات متحده هنوز به‌صورت رایگان ارائه می‌دهد، طبق منابع آمریکایی و اوکراینی، اطلاعات است؛ از جمله بسته‌های هدف‌گیری برای حملات به مواضع نیروهای روسیه در اوکراین و زیرساخت‌های انرژی در داخل روسیه. اعتبار این سیاست متعلق به جان رتکلیف، مدیر سیا است که گفته می‌شود رئیس‌جمهور را در زمین‌های گلف با داده‌های حیرت‌آور درباره تلفات روسیه در میدان نبرد که اکنون بیش از ۴۰ هزار نفر در ماه است، تحت تأثیر قرار داده است. یک مقام اطلاعاتی غربی به من گفت که توضیح رتکلیف برای موفقیتش این است که «ترامپ بازنده‌ها را دوست ندارد.» تا زمانی که اوکراین برنده دیده شود و خرد متعارف کسانی را که اصرار دارند نمی‌تواند پیروز شود نادیده بگیرد، تمایل رئیس‌جمهور به بریدن و رفتن کاهش می‌یابد.

ترامپ همچنین باید از ضربه‌ای که حملات اوکراین به اقتصاد انرژی روسیه وارد می‌کند، استقبال کند. کاهش صادرات نفت مسکو می‌تواند کشورهایی مانند هند و چین را در برابر تعرفه‌های ترامپ آسیب‌پذیرتر کند. و رئیس‌جمهور از زمان اولین دوره ریاست‌جمهوری‌اش از اروپایی‌ها التماس کرده است که وابستگی خود را به نفت و گاز روسیه پایان دهند و تا آنجا پیش رفت که خط لوله نورد استریم را تحریم کرد. زلنسکی رگبارهای شبانه خود به پالایشگاه‌های روسیه را «تحریم‌های دوربرد» می‌نامد. ترامپ حتی ممکن است بمباران را مقدمه‌ای برای مذاکرات بداند، همان‌طور که در مورد ایران چنین بوده است. او ماه گذشته در نشست ناتو در آنکارا درباره حملات عمیق اوکراین گفت: «این یک تشدید است، اما همچنین تشدیدی است که می‌تواند به پایان منجر شود.»

درهم‌تنیدگی جنگ‌ها در ایران و اوکراین نشان داده است که دریافت‌کننده کمک‌های امنیتی آمریکا می‌تواند ارائه‌دهنده کمک امنیتی به ایالات متحده نیز باشد. اما تنها چیزی که اوکراین هنوز نمی‌تواند در مقادیر کافی در داخل تأمین کند، دفاع موشکی بالستیک است و ذخایر سیستم‌های پاتریوت ایالات متحده که برای این منظور استفاده می‌شوند نیز تحت فشار هستند.

به گفته مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی مستقر در واشنگتن، ایالات متحده در شش ماه گذشته حدود دو‌سوم ذخایر سیستم‌های پاتریوت خود را در خاورمیانه مصرف کرده است. روسیه که بسته‌های هدف‌گیری را برای استفاده علیه سربازان آمریکایی در منطقه به ایرانی‌ها می‌داد، این را می‌داند و به بمباران اوکراینی‌ها با موشک ادامه می‌دهد و غیرنظامیان را در خانه‌هایشان می‌کشد. ماه گذشته ۳۷۶ موشک شلیک کرد، بیش از دو برابر تعداد در ژوئن، که بسیاری از آن‌ها کی‌یف را هدف قرار دادند. تقریباً همه آن‌ها عبور می‌کنند، زیرا باتری‌های پاتریوت – که تعدادشان در اطراف پایتخت بیشتر است – رهگیرهای خود را تمام کرده‌اند.

کولبی بادوار، یک تحلیلگر امنیتی مستقل، به من گفت: «اوکراینی‌ها برنامه‌های توسعه فعالی برای تقریباً هر آنچه نیاز دارند دارند و قصدشان این است که در آینده کاملاً خودکفا شوند.» با این حال، او گفت: «در حال حاضر آن‌ها هنوز تقریباً به‌طور کامل برای رهگیرها به متحدان متکی هستند.»

حتی اگر آمریکا بخواهد به اوکراین مجوز تولید پاتریوت بدهد، انجام این کار در مقیاس وسیع سال‌ها زمان می‌برد. به همین دلیل است که زلنسکی در کنار راه‌حل‌های بلندمدت، به دنبال تأمین فوری موشک‌های پاتریوت بوده است. طبق گزارش‌ها، زلنسکی در دیدار ۲۸ ژوئیه در دفتر بیضی‌شکل از ترامپ «چند صد» رهگیر درخواست کرد؛ ترامپ با اشاره به ذخایر کاهش‌یافته آمریکا و اولویت‌های ایالات متحده در خاورمیانه، درخواست را رد کرد.

تیم زادوروزنی، روزنامه‌نگار اوکراینی گزارش داده است که زلنسکی اولین بار در ماه‌های پایانی دولت بایدن، مجوز پاتریوت را مطرح کرده بود. مقامات ارشد اوکراینی ظاهراً این پیشنهاد را به لوید آستین، وزیر دفاع وقت آمریکا و جیک سالیوان، مشاور امنیت ملی ارائه کردند، اما بدون توضیح رد شدند. (زلنسکی اکنون ادعا کرده که در سال اول جنگ از بایدن نیز درخواست مجوز کرده بود.)

اعطای این مجوز، واشنگتن را هم ضامن امنیت اوکراین و هم ذینفع از ظرفیت تولیدی آن خواهد کرد. مرکز صنعتی سابق اتحاد جماهیر شوروی پول خوبی می‌پردازد تا به کمک صنعت دفاعی آمریکا تبدیل شود. این یکی از معدود کشورهای اروپا است که هنوز برای انجام این کار صف کشیده است. وقتی جنگش تمام شود، اوکراین می‌تواند پاتریوت‌های مازاد برای استفاده آمریکا یا برای فروش مجدد به متحدان و شرکای ایالات متحده تولید کند. با توجه به سوابقش، اوکراین حتی ممکن است بتواند در حین ادامه جنگ، مازاد تولید کند. و شاید همین مشکل باشد.

پست زلنسکی در ایکس در ۸ اوت نشان داد که مانع اصلی در دولت ترامپ، بوروکراسی و «کاغذبازی» است. در کنگره، یک مقام جمهوری‌خواه که طرفدار این مجوز است، به من درباره یک مشکل گزارش‌نشده در این معامله گفت. او گفت: «ریتیون و لاکهید، سازندگان سیستم پاتریوت، رسماً نگرانی‌های خود را حول محور سرقت مالکیت معنوی و انتقال فناوری بیان می‌کنند، اما نگرانی واقعی آن‌ها این است که اوکراینی‌ها راهی برای بهبود پاتریوت پیدا کنند و سپس آن‌ها را با مقیاس سریع‌تر و با هزینه بسیار کمتر از آنچه خطوط تولید موجود در آمریکا می‌توانند انجام دهند، تولید کنند.»