غول‌های نفتی خلیج فارس به دنبال گسترش ذخایر در خارج از کشور؛ تلاش عربستان و امارات برای دور زدن تبعات جنگ ایران

غول‌های انرژی خاورمیانه در حال تقلا برای انتقال مقادیر بیشتری از نفت به مخازن ذخیره‌سازی در خارج از منطقه پرآشوب خلیج فارس هستند؛ چرا که درگیری‌های طولانی‌مدت، صادرکنندگان و بزرگ‌ترین مشتریان آنها را مجبور کرده است تا در مورد چگونگی حفاظت از عرضه انرژی بازنگری کنند.

بر اساس گفته‌های سه نفر از افراد آگاه از این مذاکرات که به دلیل خصوصی بودن گفت‌و‌گو‌ها نخواستند نامشان فاش شود، عربستان سعودی و امارات متحده عربی از ژاپن خواسته‌اند ظرفیت ذخایر خود را در مخازن ژاپنی تا ۱۰ برابر میزان فعلی، که حدود هشت میلیون بشکه برای هر کشور است، افزایش دهد. دو تن از این افراد اعلام کردند که مقامات عربستان و امارات گفت‌و‌گو‌های مشابهی را برای گسترش ذخایر نفتی خود در کره جنوبی نیز دنبال می‌کنند.

برای صادرکنندگان خلیج فارس که بخش عمده‌ای از نفت خود را در منطقه ذخیره می‌کنند، انبار کردن نفت خام در خارج از کشور به معنای ایجاد محافظی در برابر گلوگاه‌های دریایی است که روز‌به‌روز مخاطره‌آمیزتر می‌شوند؛ از حملات حوثی‌ها در دریای سرخ گرفته تا تنگه هرمز که نشانه چندانی از بازگشایی آن دیده نمی‌شود. عربستان سعودی و امارات هر دو دارای خطوط لوله زمینی هستند که تنگه هرمز را دور می‌زند و به آنها امکان می‌دهد مقادیر محدودی نفت صادر کنند.

برای کشور‌های آسیایی، که بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان نفت خام خاورمیانه در جهان هستند، افزایش ذخایر، حائلی در برابر اختلالات طولانی‌مدت در عرضه خواهد بود. در عین حال، اختصاص ظرفیت بیشتر مخازن به شرکت‌های نفتی خارجی، فضای در دسترس برای موجودی‌های تجاری پالایشگاه‌های داخلی و ذخایر ملی خود ژاپن را کاهش می‌دهد. این افراد گفتند که حجم مورد درخواست تولیدکنندگان خاورمیانه احتمالاً از ظرفیت مخازن موجود ژاپن فراتر می‌رود و با محدودیت‌های لجستیکی دیگری نیز مواجه خواهد شد. مذاکرات در مورد اینکه در نهایت چه مقدار نفت می‌تواند ذخیره شود و هزینه‌ها چگونه تقسیم خواهد شد، ادامه دارد، اما انتظار می‌رود ذخایر مشترک به‌طور قابل‌توجهی افزایش یابد.

سخنگوی وزارت اقتصاد ژاپن از اظهار نظر در مورد جزئیات گفت‌و‌گو با عربستان و امارات خودداری کرد، اما گفت ژاپن برای افزایش تاب‌آوری انرژی با کشور‌های خاورمیانه همکاری می‌کند. سخنگوی شرکت ملی نفت ابوظبی (ادنوک)، غول انرژی دولتی امارات، در بیانیه‌ای گفت: «ما مشتاقانه منتظریم تا بر نقش خود به عنوان تأمین‌کننده قابل‌اعتماد برای بازار‌های آسیایی بیافزاییم و جریان پایدار انرژی را برای حمایت از ثبات بازار و مهار قیمت‌ها تضمین کنیم.» مقامات کره جنوبی و عربستان سعودی به درخواست‌ها برای اظهار نظر پاسخ فوری ندادند.

تلاش برای جابه‌جایی ذخایر نفت، یکی از چندین تغییر بنیادین است که بازار‌های انرژی جهانی را در ششمین ماه جنگ ایالات متحده با ایران تغییر داده است. درست همان‌طور که شوک‌های نفتی دهه ۱۹۷۰ دولت‌ها را به ساخت ذخایر استراتژیک و شتاب بخشیدن به حرکت به سوی خودرو‌ها و کارخانه‌های با بهره‌وری انرژی بیشتر واداشت، بحران امروز نیز کشور‌ها و شرکت‌ها را مجبور می‌کند شبکه‌های عرضه خود را بازسازی کنند. در سراسر خاورمیانه، تولیدکنندگان در حال ساخت یا گسترش خطوط لوله‌ای هستند که برای دور زدن تنگه هرمز طراحی شده است. در همین حال، واردکنندگان بزرگ در حال رقابت برای تأمین نفت و گاز بیشتر از خارج از منطقه و تسریع سرمایه‌گذاری در منابع انرژی داخلی، از جمله انرژی‌های تجدیدپذیر هستند.

تاتسویا ترازاوا، رئیس مؤسسه اقتصاد انرژی ژاپن، یک اندیشکده، گفت که در ماه‌های ابتدایی جنگ، مکرراً این امیدواری وجود داشت که تنگه هرمز به‌زودی بازگشایی شود. اما آقای ترازاوا گفت: «در این مقطع، ما نمی‌توانیم به این امید تکیه کنیم که پرزیدنت ترامپ این مشکل را حل خواهد کرد. خاورمیانه و سایر بخش‌های آسیا که بیشترین آسیب‌پذیری اقتصادی را در قبال این بحران دارند، باید راه‌هایی برای مقابله با آسیب‌پذیری‌ها به تنهایی پیدا کنند.»

ژاپن پیشینه طولانی در ذخیره‌سازی نفت خام متعلق به عربستان سعودی، امارات و کویت دارد. با کاهش مصرف داخلی نفت از اوج خود در دهه ۲۰۰۰، تأسیسات ذخیره‌سازی ژاپن ظرفیت مازاد بیشتری برای اجاره به تولیدکنندگان خارجی داشته‌اند. این توافق‌ها به شرکت‌های انرژی دولتی خاورمیانه یک مرکز صادرات تجاری در نزدیکی مشتریان بزرگ شرق آسیا می‌دهد. برای ژاپن، کشوری جزیره‌ای که تقریباً تمام سوخت‌های فسیلی خود را وارد می‌کند و بیش از ۹۰ درصد نفت خام خود را از خاورمیانه می‌گیرد، این چیدمان دسترسی ترجیحی به نفت ذخیره‌شده را در شرایط اضطراری شدید عرضه فراهم می‌کند.

امارات در سال ۲۰۰۹ شروع به ذخیره‌سازی نفت خام در ژاپن کرد و پس از آن آرامکوی عربستان در سال ۲۰۱۰ در اوکیناوا و کویت در سال ۲۰۲۰ اقدام مشابهی انجام دادند. این توافق‌ها برای ژاپن حائلی اضطراری شامل حدود هشت میلیون بشکه از عربستان و امارات و سه میلیون بشکه از کویت فراهم کرده است. ژاپن در ماه‌های ابتدایی درگیری کنونی از این ذخایر، که معادل حدود شش روز تقاضا است، استفاده کرد.

فشار برای ذخایر بزرگ‌تر پس از بازدید ریوسی آکازاوا، وزیر اقتصاد ژاپن، از امارات و عربستان در اوایل ماه مه شدت گرفت. اواخر همان ماه، امارات یک نفتکش برای جایگزینی ذخایر تخلیه‌شده اعزام کرد. این الگو اکنون می‌تواند به‌طور گسترده‌تری در سراسر آسیا گسترش یابد. اقتصاد‌های آسیای جنوب شرقی که به‌شدت به نفت خام خاورمیانه وابسته هستند، به ویژه از اختلالات عرضه آسیب دیده‌اند و کشور‌هایی از جمله فیلیپین برای ایجاد ذخایر ملی نفت فشار می‌آورند. اما ساخت ذخایر استراتژیک می‌تواند صد‌ها میلیون دلار هزینه داشته باشد که آن را برای بسیاری از اقتصاد‌های در حال توسعه دور از دسترس می‌کند.

آقای ترازاوا گفت توافق‌هایی که در آن دولت‌ها و تولیدکنندگان هزینه‌های ذخیره‌سازی را تقسیم می‌کنند، می‌تواند جایگزینی ارائه دهد. او گفت حس حاد آسیب‌پذیری در خاورمیانه و فراتر از آن در آسیا، لحظه‌ای مناسب برای گسترش چنین توافق‌هایی است. آقای ترازاوا گفت از دیدگاه امنیت انرژی، «این یک راه حل برد-برد و احتمالاً نوعی نقطه مثبت از این بحران خواهد بود.»