از باستیل تا بروکسل | اعتراضات فرانسه چگونه به موج نارضایتی در اروپا تبدیل شد؟

از جلیقه‌زردهای فرانسه تا تجمعات ضدگرانی در چند کشور اروپایی؛ بحران مسکن، هزینه‌های زندگی و شوک انرژی، دامنه اعتراضات را گسترش داده است.

از انقلاب باستیل تا موج‌های اعتراضی اروپا

انقلاب کبیر فرانسه در فاصله سال‌های ۱۷۸۹ تا ۱۷۹۹، نقطه عطفی در تاریخ سیاسی این کشور و اروپا بود. فقر، نابرابری اجتماعی، بدهی‌های سنگین دولت و هزینه‌های جنگ‌های خارجی از جمله عواملی بودند که زمینه نارضایتی عمومی را فراهم کردند.

تسخیر زندان باستیل در ۱۴ ژوئیه ۱۷۸۹ به نمادی از قیام علیه استبداد تبدیل شد. انقلاب فرانسه با برجسته‌کردن مفاهیمی مانند آزادی، برابری و حقوق طبیعی انسان‌ها، بر جنبش‌های سیاسی و انقلابی در نقاط مختلف جهان تأثیر گذاشت.

بسیاری از کارشناسان نیز انقلاب فرانسه و جنگ‌های دوران ناپلئون بناپارت را از عوامل اثرگذار بر جنبش‌های استقلال‌طلبانه آمریکای لاتین در قرن نوزدهم می‌دانند. جنگ‌های استقلال مستعمرات اسپانیا بین سال‌های ۱۸۰۹ تا ۱۸۲۵ به شکل‌گیری بیش از دوازده جمهوری جدید انجامید و برزیل نیز در سال ۱۸۲۲ استقلال خود را اعلام کرد.

تبعیض و نابرابری، به‌ویژه علیه جمعیت‌های بومی، آفریقایی‌تبار و دورگه در آمریکای لاتین، از جمله زمینه‌های شکل‌گیری جنبش‌های استقلال‌طلبانه در این منطقه بود.

جلیقه‌زردها؛ الگویی اعتراضی فراتر از مرزهای فرانسه

فرانسه در دوران معاصر نیز بارها شاهد شکل‌گیری جنبش‌های اعتراضی گسترده بوده است. جنبش جلیقه‌زردها در نوامبر ۲۰۱۸، یکی از مهم‌ترین نمونه‌ها بود که ابتدا در اعتراض به افزایش مالیات سوخت شکل گرفت، اما به‌سرعت مطالبات گسترده‌تری مانند افزایش قدرت خرید و مقابله با نابرابری اقتصادی را دربر گرفت.

چند روز پس از آغاز اعتراضات فرانسه، جنبش جلیقه‌زردها به بلژیک نیز راه یافت. معترضان بلژیکی در اواخر نوامبر و اوایل دسامبر ۲۰۱۸، در واکنش به افزایش هزینه‌های زندگی و سیاست‌های دولت به خیابان‌ها آمدند. اعتراضات بروکسل در ۸ دسامبر همان سال به بازداشت بیش از ۴۰۰ نفر انجامید.

در مجارستان نیز از نماد جلیقه‌زردها برای بسیج معترضان استفاده شد. این نماد از آن زمان به یکی از نشانه‌های اعتراض به فشارهای اقتصادی و سیاست‌های دولت‌ها در برخی کشورهای اروپایی و حتی خارج از این قاره تبدیل شده است.

اعتراضات ۲۰۲۶ فرانسه؛ از مدارس تا بحران مسکن

اعتراضات جاری فرانسه از ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶ با تجمع دانش‌آموزان در حومه پاریس آغاز شد. کمبود معلم، وضعیت نامناسب مراکز آموزشی و مشکلات نظام تحصیلی از جمله محورهای اولیه اعتراض‌ها بود.

اما دامنه نارضایتی‌ها به‌تدریج گسترش یافت و مسائل آموزشی جای خود را به مطالبات گسترده‌تری درباره وضعیت اقتصادی، افزایش هزینه‌های زندگی و بحران مسکن داد. این روند، اقشار مختلف جامعه فرانسه را درگیر اعتراضات کرد و تجمع‌ها به مناطق بیشتری از کشور کشیده شد.

در این میان، گزارش‌های ارائه‌شده از برخوردهای خشونت‌آمیز پلیس و بازداشت هزاران نفر حکایت دارند. با این حال، برای ارزیابی مستقل ابعاد بازداشت‌ها و شدت برخوردها، آمار و گزارش‌های تکمیلی لازم است.

موج نارضایتی از بلژیک تا پرتغال، ایتالیا و آلبانی

اعتراضات اخیر تنها به فرانسه محدود نمانده است. بلژیک، پرتغال، ایتالیا، اسپانیا و آلبانی نیز در هفته‌ها و روزهای اخیر شاهد تجمعات اعتراضی با محوریت مسائل اقتصادی و اجتماعی بوده‌اند.

در بروکسل، صدها نفر در اعتراض به افزایش هزینه‌های تحصیل و اصلاحات نظام آموزش عالی تجمع کردند. گزارش ارائه‌شده از بروز درگیری و برخورد پلیس با معترضان حکایت دارد.

در پرتغال، ده‌ها هزار نفر در لیسبون علیه هزینه‌های مسکن و افزایش مخارج زندگی به خیابان‌ها آمدند. بر اساس متن گزارش، قیمت مسکن در این کشور از سال ۲۰۱۷ دو برابر شده و به یکی از چالش‌های مهم اقتصادی خانوارها تبدیل شده است.

در ایتالیا نیز راهپیمایی اعتراضی در میلان علیه هزینه‌های بالای زندگی به درگیری کشیده شد و پلیس در میدان مرکزی کلیسای جامع از گاز اشک‌آور استفاده کرد.

آلبانی هم شاهد اعتراضات گسترده علیه فساد دولتی، کمبود فرصت‌های شغلی و ضعف نظام آموزشی بود. معترضان خواستار کناره‌گیری ادی راما، نخست‌وزیر این کشور، شدند و بنا بر گزارش ارائه‌شده، پلیس برای متفرق‌کردن آنان از گلوله‌های لاستیکی استفاده کرد.

بحران مسکن در اسپانیا؛ اعتراض در بیش از ۵۰ شهر

اسپانیا نیز در هفته‌های گذشته شاهد اعتراضات گسترده علیه بحران مسکن بوده است. طبق اعلام دولت این کشور در ۱۲ مهرماه، حدود ۷۰ هزار نفر در تجمع اعتراضی مادرید شرکت کردند.

علاوه بر پایتخت، در بیش از ۵۰ شهر دیگر اسپانیا نیز تجمعات اعتراضی مسالمت‌آمیز برگزار شد. دشواری دسترسی به مسکن و افزایش هزینه‌های زندگی از مهم‌ترین محورهای نارضایتی در این کشور عنوان شده‌اند.

گسترش اعتراضات در کشورهای مختلف نشان می‌دهد که مطالبات اقتصادی و اجتماعی، با وجود تفاوت در شرایط سیاسی هر کشور، به یکی از محورهای مشترک نارضایتی در بخش‌هایی از جامعه اروپا تبدیل شده است.

جنگ علیه ایران و تنگه هرمز؛ فشار تازه بر اقتصاد اروپا

در کنار مشکلات ساختاری مانند بحران مسکن و کاهش قدرت خرید، تحولات منطقه‌ای نیز بر نگرانی‌های اقتصادی اروپا افزوده است. در متن گزارش، جنگ آمریکا علیه ایران، بسته‌ماندن تنگه هرمز و افزایش قیمت سوخت و مواد غذایی از عواملی معرفی شده‌اند که فشار اقتصادی بر کشورهای اروپایی را تشدید کرده‌اند.

اختلال در مسیرهای انتقال انرژی می‌تواند هزینه تأمین سوخت و حمل‌ونقل را افزایش دهد و بر قیمت کالاها و خدمات اثر بگذارد. با این حال، سهم دقیق بحران تنگه هرمز در شکل‌گیری اعتراضات هر کشور، بدون داده‌های مستقل و تفکیک‌شده قابل تعیین نیست.

«باغ اروپا» در برابر آزمون نارضایتی عمومی

تصویری که طی سال‌ها از ثبات و رفاه اروپا ارائه شده، اکنون با چالش‌هایی مانند بحران مسکن، افزایش هزینه‌های زندگی، فشار بر ذخایر انرژی و نارضایتی از سیاست‌های دولت‌ها روبه‌رو است.

در چنین شرایطی، اعتراضات خیابانی به عرصه‌ای برای طرح مطالبات اقتصادی، آموزشی و سیاسی تبدیل شده‌اند. در عین حال، برخورد دولت‌ها و پلیس با این تجمعات نیز به یکی از محورهای مناقشه در برخی کشورها بدل شده است.

تداوم این اعتراضات و گسترش احتمالی آن‌ها به کشورهای دیگر، به عواملی مانند وضعیت اقتصادی، سیاست‌های دولت‌ها، هزینه انرژی و نحوه پاسخ‌گویی به مطالبات عمومی بستگی دارد. تجربه تاریخی فرانسه نشان می‌دهد که جنبش‌های اعتراضی این کشور بارها فراتر از مرزهای ملی اثر گذاشته‌اند؛ اما مسیر و دامنه موج کنونی را تحولات آینده مشخص خواهد کرد.